X-SAMPA

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Lompat ke: pandu arah, cari

X-SAMPA (Bahasa Inggeris: Extended Speech Assessment Methods Phonetic Alphabet) ialah sebuah bentuk kelainan SAMPA yang dikembangkan oleg John C. Wells, seorang profesor fonetik di Universiti London, pada tahun 1995, untuk menyatukan abjad-abjad SAMPA bahasa individu, serta memperluaskan SAMPA untuk meliputi seluruh Abjad Fonetik Antarabangsa (IPA), maka terhasilnya penyusunan semula IPA kepada ASCII 7-bit berasaskan SAMPA.

SAMPA direka sebagai cara mengatasi ketidakmampuan pengekodan teks untuk memaparkan aksara IPA. Bagaimanapun, setelah Unicode mengembangkan sokongan untuk aksara IPA, maka semakin pudarnya keperluan menggunakan sistem terbaca komputer berasingan bagi memaparkan IPA dalam ASCII. Sungguhpun demikian, X-SAMPA masih berguna sebagai asas kepada kaedah input untuk IPA sebenar.

Ringkasan[sunting | sunting sumber]

Catatan[sunting | sunting sumber]

  • Aksara-aksara IPA yang berbentuk huruf kecil biasa sama nilainya dalam X-SAMPA.
  • X-SAMPA menggunakan tanda backslash susulan sebagai aksara lepasan untuk membentuk aksara baru. Contoh: O dan O\ berbeza sekali bunyinya.
Bagaimanapun, penggunaan tanda backslash boleh mendatangkan masalah, kerana sesetengah aturcara mentafsirkannya sebagai aksara lepas untuk aksara yang menyusulnya. Contohnya: backslash tidak boleh digunakan dalam aturcara Emu, maka perlunya menggantikannya dengan aksara lain (cth. bintang: '*') apabila memasukkan transkripsi fonemik ke dalam pangkalan data pertuturan Emu.
  • Tanda diakritik X-SAMPA menyusuli aksara-aksara yang diubahsuainya. Kecuali ~ untuk penyengauan, = untuk penyukuan, dan ` untuk penggelungan dan perotikan, diakritik disambungkan dengan aksara dengan aksara garis bawah _.
  • Aksara garis bawah juga digunakan untuk mengekodkan ikatan IPA.
  • Angka _1 hingga _6 merupakan diakritik simpanan sebagai trengkas untuk nombor nada bahasa individu.

Huruf kecil[sunting | sunting sumber]

X-SAMPA IPA Imej IPA Huraian Contoh
a a Xsampa-a.png vokal tak bundar depan luas Melayu kamu [kamu], Perancis dame [dam]
b b Xsampa-b.png letupan dwibibir bersuara Melayu boleh [boleh], Inggeris bed [bEd]
b_< ɓ Xsampa-b lessthan.png implosif dwibibir bersuara Sindhi ɓarʊ [b_<arU]
c c Xsampa-c.png letupan lelangit tak bersuara Hungary latyak ["lQcQk]
d d Xsampa-d.png letupan gusi bersuara Melayu dari [dari], Inggeris dig [dIg]
d` ɖ Xsampa-d'.png letupan gelungan bersuara Sweden hord [hu:d`]
d_< ɗ Xsampa-d lessthan.png implosif gusi bersuara Sindhi ɗarʊ [d_<arU]
e e Xsampa-e.png vokal tak bundar depan separuh sempit Melayu elak [ela?], Perancis ses [se]
f f Xsampa-f2.png geseran bibir-gigi tak bersuara Melayu feri [feri], Inggeris five [faIv]
g ɡ Xsampa-g.png letupan velar bersuara Melayu garu [garu], Inggeris game [geIm]
g_< ɠ Xsampa-g lessthan.png implosif velar bersuara Sindhi ɠəro [g_<@ro]
h h Xsampa-h.png geseran glotis tak bersuara Melayu haru [hari], Inggeris house [haUs]
h\ ɦ Xsampa-hslash.png geseran glotis bersuara Czech hrad [h\rat]
i i Xsampa-i.png vokal tak bundar depan sempit Melayu itu [itu], Inggeris be [bi:]
j j Xsampa-j2.png malaran tak geser lelangit Melayu yang [jaN], Inggeris yes [jEs]
j\ ʝ Xsampa-jslash2.png geseran lelangit bersuara Yunani γειά [j\a]
k k Xsampa-k.png letupan velar tak bersuara Melayu kari [kari], Inggeris scat [sk{t]
l l Xsampa-l.png malaran tak geser sisian gusi Melayu lari [lari], Inggeris lay [leI]
l` ɭ Xsampa-l'.png malaran tak geser sisian gelungan Sweden (loghat Svealand) sorl [so:l`]
l\ ɺ Xsampa-lslash.png tamparan sisian gusi Fonem Jepun /r/
m m Xsampa-m.png sengauan dwibibir Melayu mas [mas], Inggeris mouse [maUs]
n n Xsampa-n.png sengauan gusi Melayu nasi [nasi], Inggeris nap [n{p]
n` ɳ Xsampa-n'.png sengauan gelungan Sweden hörn [h2:n`]
o o Xsampa-o.png vokal bundar belakang separuh sempit Melayu oleh [oleh]
p p Xsampa-p.png letupan dwibibir tak bersuara Melayu padi [padi], Inggeris speak [spik]
p\ ɸ Xsampa-pslash.png geseran dwibibir tak bersuara Jepun fuku [p\M_0kM]
q q Xsampa-q.png letupan uvular tak bersuara Arab qasbah ["qQs_Gba]
r r Xsampa-r.png getaran gusi Sepanyol perro ["per:o]
r` ɽ Xsampa-r'.png tamparan gelungan  
r\ ɹ Xsampa-rslash2.png malaran tak geser gusi Inggeris red [r\Ed]
r\` ɻ Xsampa-rslash'.png malaran tak geser gelungan Malayalam വഴി ["v6r\`i]
s s Xsampa-s.png geseran gusi tak bersuara Melayu saman [saman], Inggeris seem [si:m]
s` ʂ Xsampa-s'.png geseran gelungan tak bersuara Sweden mars [mas`]
s\ ɕ Xsampa-sslash.png geseran gusi-lelangit tak bersuara Poland świerszcz [s\v'erStS]
t t Xsampa-t.png letupan gusi tak bersuara Melayu tidak [tida?], Inggeris stew [stju:]
t` ʈ Xsampa-t'.png letupan gelungan tak bersuara Sweden mört [m2t`]
u u Xsampa-u.png vokal bundar belakang sempit Melayu ulang [ulaN], Inggeris boom [bu:m]
v v Xsampa-v.png geseran bibir-gigi bersuara Melayu variasi [variasi], Inggeris vest [vEst]
v\ (atau P) ʋ Xsampa-Porvslash.png malaran tak geser bibir-gigi Belanda west [v\Est]/[PEst]
w w Xsampa-w2.png malaran tak geser bibir-velar Melayu wang [waN], Inggeris west [wEst]
x x Xsampa-x.png geseran velar tak bersuara Melayu khidmat [xidmat], Scots loch [lOx]
x\ ɧ Xsampa-xslash2.png geseran lelangit-velar tak bersuara Sweden sjal [x\A:l]
y y Xsampa-y.png vokal bundar depan sempit Perancis tu [ty], Jerman über ["y:b6]
z z Xsampa-z.png geseran gusi bersuara Melayu zakat [zakat], Inggeris zoo [zu:]
z` ʐ Xsampa-z'.png geseran gelungan bersuara Mandarin rang [z`aN]
z\ ʑ Xsampa-zslash.png geseran gusi-lelangit bersuara Poland źrebak ["z\rEbak]

Huruf besar[sunting | sunting sumber]

X-SAMPA IPA Imej IPA Huraian Contoh
A ɑ Xsampa-A2.png vokal tak bundar belakang luas Inggeris father ["fA:D@(r\)] (RP dan Gen.Am.)
B β Xsampa-B2.png geseran dwibibir bersuara Sepanyol lavar [la"Ba4]
B\ ʙ Xsampa-Bslash.png getaran dwibibir Bagaikan menggigil kesejukan ("brrr")
C ç Xsampa-C2.png geseran lelangit tak bersuara Jerman ich [IC], Inggeris human ["Cjum@n] (transkripsi kasar: [hj-])
D ð Xsampa-D2.png geseran gigi bersuara Inggeris then [DEn]
E ɛ Xsampa-E2.png vokal tak bundar depan separuh luas Perancis même [mEm], Inggeris met [mEt] (RP dan Gen.Am.)
F ɱ Xsampa-F.png sengauan bibir-gigi Inggeris emphasis ["EFf@sIs] (disebut dengan cepat, transkripsi kasar: [Emf-])
G ɣ Xsampa-G2.png geseran velar bersuara Melayu loghat [loGat], Denmark vælge ["vElG@]
G\ ɢ Xsampa-Gslash.png letupan uvular bersuara Inuktitut nirivvik [niG\ivvik]
G\_< ʛ Xsampa-Gslash lessthan.png implosif uvular bersuara Mam ʛa [G\_<a]
H ɥ Xsampa-H.png malaran tak geser bibir-lelangit Perancis huit [Hit]
H\ ʜ Xsampa-Hslash.png geseran epiglotis tak bersuara  
I ɪ Xsampa-I2.png vokal tak bundar hampir depan hampir sempit Inggeris kit [kIt]
I\ or ɪ̈   vokal tak bundar pusat hampir sempit Poland ryba [rI\bA
J ɲ Xsampa-J.png sengauan lelangit Sepanyol año ["aJo], Inggeris canyon ["k{J@n] (transkripsi kasar: [-nj-])
J\ ɟ Xsampa-Jslash.png letupan lelangit bersuara Hungary egy [EJ\]
J\_< ʄ Xsampa-Jslash lessthan.png implosif lelangit bersuara Sindhi ʄaro [J\_<aro]
K ɬ Xsampa-K2.png geseran sisian gusi tak bersuara Wales llaw [KaU]
K\ ɮ Xsampa-Kslash.png geseran sisian gusi bersuara  
L ʎ Xsampa-L2.png malaran tak geser sisian lelangit Itali famiglia [fa"miLa], Sepanyol (Castilia) llamar [La"mar], Inggeris million ["mIL@n] (transkripsi kasar: [-lj-])
L\ ʟ Xsampa-Lslash.png malaran tak geser sisian velar
M ɯ Xsampa-M.png vokal tak bundar belakang sempit Korea (eu)
M\ ɰ Xsampa-Mslash.png malaran tak geser velar Sepanyol fuego ["fweM\o]
N ŋ Xsampa-N2.png sengauan velar Melayu yang [jaN]
N\ ɴ Xsampa-Nslash.png sengauan uvular Jepun san [saN\]
O ɔ Xsampa-O2.png vokal bundar belakang separuh luas Inggeris RP thought [TO:t], Amerika off [O:f]
O\ ʘ Xsampa-Oslash.png klik dwibibir  
P (atau v\) ʋ Xsampa-Porvslash.png malaran tak geser bibir-gigi Belanda west [PEst]/[v\Est], alofon fonem Inggeris /r\/
Q ɒ Xsampa-Q.png vokal bundar belakang luas Inggeris RP lot [lQt]
R ʁ Xsampa-R2.png geseran uvular bersuara Jerman rein [RaIn]
R\ ʀ Xsampa-Rslash.png getaran uvular Perancis roi [R\wa]
S ʃ Xsampa-S2.png geseran belakang gusi tak bersuara Melayu syarat [Sarat], English ship [SIp]
T θ Xsampa-T2.png geseran gigi tak bersuara Inggeris thin [TIn]
U ʊ Xsampa-U2.png vokal bundar hampir belakang hampir sempit Inggeris foot [fUt]
U\ ᵿ atau ʊ̈ Xsampa-Uslash.png vokal bundar tengah hampir sempit Inggeris euphoria [jU\"fO@r\i@]
V ʌ Xsampa-V.png vokal tak bundar belakang separuh luas Inggeris RP strut [str\Vt]
W ʍ Xsampa-X.png geseran bibir-velar tak bersuara Scots when [WEn]
X χ Xsampa-x2.png geseran uvular tak bersuara Klallam sχaʔqʷaʔ [sXa?q_wa?]
X\ ħ Xsampa-Xslash.png geseran farinks tak bersuara Arab <ح>ha’ [X\A:]
Y ʏ Xsampa-Y2.png vokal bundar hampir depan hampir sempit Jerman hübsch [hYpS]
Z ʒ Xsampa-Z2.png geseran belakang gusi bersuara Inggeris vision ["vIZ@n]

Aksara lain[sunting | sunting sumber]

X-SAMPA IPA Imej IPA Huraian Contoh
. . Xsampa-fullstop.png pemisah suku kata  
" ˈ Xsampa-doublequotes.png tekanan primer  
% ˌ Xsampa-percentage.png tekanan sekunder  
' (atau _j) ʲ Xsampa-'or j.png dipalatalkan  
: ː Xsampa-colon.png panjang  
:\ ˑ Xsampa-colonslash.png separuh panjang Bahasa Estonia membezakan tiga kepanjangan vokal
-   pemisah  
@ ə Xsampa-at.png vokal pusat tengah Melayu enam [@nam], Inggeris arena [@"r\i:n@]
@\ ɘ Xsampa-atslash.png vokal tak bundar pusat separuh sempit Paicĩ kɘ̄ɾɘ [k@\_M4@\_M]
{ æ Xsampa-leftcurly.png vokal tak bundar depan hampir luas Inggeris trap [tr\{p]
} ʉ Xsampa-rightcurly.png vokal bundar pusat sempit Sweden sju [x\}:]; Inggeris Aus/NZ boot [b}:t]
1 ɨ Xsampa-1.png vokal tak bundar pusat sempit Wales tu [t1], Inggeris Amerika rose's ["r\oUz1z]
2 ø Xsampa-2.png vokal bundar depan separuh sempit Denmark købe ["k2:b@], Perancis deux [d2]
3 ɜ Xsampa-3.png vokal tak bundar pusat separuh luas Inggeris nurse [n3:s] (RP) atau [n3`s] (Gen.Am.)
3\ ɞ Xsampa-3slash.png vokal bundar pusat separuh luas Ireland tomhail[t3\:l']
4 ɾ Xsampa-4.png tamparan gusi Sepanyol pero ["pe4o], Inggeris Amerika better ["bE4@`]
5 ɫ Xsampa-l eor5.png malaran tak geser sisian gusi divelarkan; lihat juga _e Inggeris milk [mI5k]
6 ɐ Xsampa-6.png vokal pusat hampir luas Jerman besser ["bEs6], Inggeris Australia mud [m6d]
7 ɤ Xsampa-7.png vokal tak bundar belakang separuh sempit Estonia kõik [k7ik], Vietnam mơ [m7_M]
8 ɵ Xsampa-8.png vokal bundar pusat separuh sempit Sweden buss [b8s]
9 œ Xsampa-9.png vokal bundar depan separuh luas Perancis neuf [n9f], Denmark drømme [dR9m@]
& ɶ Xsampa-amper.png vokal bundar depan luas Sweden skörd [x\&d`]
? ʔ Xsampa-questionmark.png hentian glotis Melayu anak [ana?], Inggeris (loghat Cockney) bottle ["bQ?l]
?\ ʕ Xsampa-qmarkslash.png geseran farinks bersuara Arab ع‎ (`ayn) [?\Ajn]
*   aksara lepasan yang tidak ditetapkan, "konjunktor" SAMPA  
/   ketidakpastian dalam vokal Perancis  
<   mulakan tatatanda tanpa penggalan (cth., SAMPROSA)  
<\ ʢ Xsampa-lessthanslash.png geseran epiglotis bersuara  
>   tamatkan tatatanda tanpa penggalan  
>\ ʡ Xsampa-greaterthanslash.png letupan epiglotis  
^ Xsampa-hat.png upstep  
! Xsampa-exclamation.png downstep  
!\ ǃ Xsampa-exclamationslash.png klik belakang gusi  
| | Xsampa-bar.png kelompok minor (birama)  
|\ ǀ Xsampa-barslash.png klik gigi  
|| Xsampa-doublebar.png kelompok major (intonasi)  
|\|\ ǁ Xsampa-doublebarslash.png klik sisian gusi  
=\ ǂ Xsampa-equalsslash.png klik lelangit  
-\ Xsampa-dashslash.png tanda penyambung  

Diakritik[sunting | sunting sumber]

X-SAMPA IPA Imej IPA Huraian
_"   ̈ Xsampa- doublequotes.png ditengahkan
_+   ̟ Xsampa- plus.png naik
_-   ̠ Xsampa- minus.png turun
_/ ˇ Xsampa- slash.png nada naik
_0   ̥ Xsampa- 0.png tak berusara
_<   implosif (IPA menggunakan aksara khusus untuk setiap implosif)
= (atau _=)   ̩ Xsampa-equalsor equals.png Sukuan
_> ʼ Xsampa- greaterthan.png ejektif
_?\ ˤ Xsampa- questionslash.png difarinkskan
_\ ˆ   nada turun
_^   ̯ Xsampa- hat.png bukan sukuan
_}   ̚ Xsampa- rightcurly.png tiada lepasan terdengar
` ˞ Xsampa-'rhino.png perotikan vokal, penggelungan konsonan (IPA menggunakan aksara berasingan untuk konsonan, lihat t` sebagai contoh)
~ (atau _~)   ̃ Xsampa-tildor tild.png tersengau
_A   ̘ Xsampa- A.png akar lidah mara
_a   ̺ Xsampa- a2.png hujung lidah
_B   ̏ Xsampa- B.png nada amat rendah
_B_L  ᷅ Xsampa- B L.png nada rendah naik
_c   ̜ Xsampa- c.png kurang bundar
_d   ̪ Xsampa- d.png gigi
_e   ̴ Xsampa- e.png Divelarkan atau difarinkskan; lihat juga 5
<F> Xsampa-ltFgt.png global fall
_F   ̂ Xsampa- F.png nada turun
_G ˠ Xsampa- G.png divelarkan
_H   ́ Xsampa- H.png nada tinggi
_H_T  ᷄ Xsampa- H T.png nada tinggi naik
_h ʰ Xsampa- h.png berhembusan
_j (atau ') ʲ Xsampa-'or j.png palatalized
_k   ̰ Xsampa- k.png garau
_L   ̀ Xsampa- L.png nada tendah
_l ˡ Xsampa- l.png lepasan sisian
_M   ̄ Xsampa- M.png nada sederhana
_m   ̻ Xsampa- m.png laminal
_N   ̼ Xsampa- N.png lidah-bibir
_n Xsampa- n2.png lepasan sengau
_O   ̹ Xsampa O.png lebih bundar
_o   ̞ Xsampa- o.png direndahkan
_q   ̙ Xsampa- q.png akar lidah undur
<R> Xsampa-ltRgt.png global rise
_R   ̌ Xsampa- R.png nada naik
_R_F  ᷈ Xsampa- R F.png nada naik turun
_r   ̝ Xsampa- r.png dinaikkan
_T   ̋ Xsampa- T.png nada amat tinggi
_t   ̤ Xsampa- t.png mengah
_v   ̬ Xsampa- v.png bersuara
_w ʷ Xsampa- w.png dibibirkan
_X   ̆ Xsampa- X.png amat pendek
_x   ̽ Xsampa- x.png dipusat-tengahkan

Lihat juga[sunting | sunting sumber]

Rujukan[sunting | sunting sumber]

Pautan luar[sunting | sunting sumber]