Rentaka

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Lompat ke: pandu arah, cari
Dua rentaka Melayu

Rentaka ialah sejenis meriam mudah alih, ringan dan lebih kecil daripada meriam biasa. Dalam bahasa Inggeris, ia digelar Lantaka (gabungan Lela dan Rentaka). Rentaka ialah senjata khas orang Melayu kerana mereka sendiri yang menciptanya. Oleh sebab itu, orang Inggeris menyebutnya dengan Lantaka. Hal ini ialah sesuatu yang menarik kerana Rentaka setanding dengan keris dan ia ialah senjata Melayu yang terkenal di dunia Barat.

Gambaran[sunting | sunting sumber]

Sungguhpun kebanyakan rentaka memiliki berat di bawah dua ratus paun (90 kg), dan banyak yang hanya beberapa paun, rentaka terbesar memiliki berat melebihi seribu paun (454 kg) dengan sesetengah seberat melebihi satu tan. Banyak daripada meriam ini dipasang pada tenggekan. Rentaka yang kecil boleh dipasang di mana-mana termasuk pada tiang layar. Meriam serdahana biasanya digunakan pada susuran tepi kapal yang diperkukuh dan dikenali sebagai meriam susuran ("rail guns"). Meriam tenggekan yang terberat dipasang pada pedati meriam bagi menjadikan ia lebih mudah alih.

Sejarah[sunting | sunting sumber]

Lantaka Melayu di muzium perang Rovereto, Italia

Bangsa penjajah pertama yang merasa penangan rentaka ialah Sepanyol. Mereka menggelarnya sebagai arquebuses, portable cannons ataupun swivel gun yakni meriam mudah alih. Berbanding dengan meriam biasa, rentaka kebiasaanya mempunyai hiasan yang lebih terperinci dan cantik seperti ukiran awan larat, naga, buaya, cicak, ikan lelumba malahan turut diukirkan corak pucuk rebung. Apa yang unik mengenai senjata ini ialah ia ialah sebuah meriam mudah alih yang pertama di dunia. Rentaka mempunyai mekanisme yang membolehkan ia dipusing-pusingkan ke atas dan ke bawah serta boleh dipikul dan dipacakkan di kota, tanah atau belebas kapal dan perahu. Hal ini amat berbeza dengan meriam barat yang sedia diketahui adalah amat berat dan tidak mudah dialihkan. Ciri mudah alih Rentaka juga menyebabkan bidikannya lebih mudah untuk kena pada sasaran.

Pahlawan Moro adalah antara pahlawan rumpun Melayu yang dikatakan sebagai pembuat rentaka yang terbaik. Orang Moro telah menggunakan rentaka sebagai senjata api utama ketika diserang oleh Sepanyol dan ketika mereka menyerang kapal-kapal Sepanyol. Tentera Sepanyol dikatakan amat takut akan senjata tersebut kerana antara banyak-banyak senjata, rentaka ialah salah satu senjata yang menyebabkan kematian dan kerugian terbesar bagi pihak mereka. Selain daripada orang Moro, Kerajaan Brunei juga dikenali umum di kalangan para pedagang dan penjajah sebagai pengeluar rentaka terbanyak dan terbaik di Alam Melayu. Kebanyakan daripada rentaka yang ada di Muzium di seluruh dunia sekarang ini berasal dari Brunei kalau bukan Filipina. Di Semenanjung, Jawa dan Sumatera, penggunaan rentaka adalah kurang terutama setelah kejatuhan Kesultanan Melayu Melaka.

Koleksi rentaka di salah satu muzium Eropah

Kehebatan senjata api buatan bangsa Melayu ini menjadi buah mulut dan kekaguman para penjajah barat seperti Portugis, Sepanyol dan Belanda sehinggakan mereka telah meniru teknologi pembuatan rentaka bagi melengkapkan persenjataan mereka. Sehingga abad ke-18, dikatakan penghasilan rentaka di Alam Melayu semakin berkurangan malahan negara yang mengeluarkan rentaka terbaik dan terbanyak ialah negara Belanda.


Era moden[sunting | sunting sumber]

Perahu perang orang Illanun (Iranun) dengan lantaka yang dipasang di haluannya

Pada 1840-an, England mula menghentikan memburu kepala dan lanun dan Raja James Brooke (Orang Inggeris kaya yang menubuhkan dinasti yang memerintah Sarawak dari 1841 hingga 1946) mengedarkan beberapa meriam tangan buatan Brunei bagi memastikan kerjasama dan kesetiaan ketua tempatan.

Rentaka juga digunakan oleh tentera Moro dalam Pemberontakan Moro menentang tentera U.S. di Filipina.[1] Ia turut digunakan oleh Filipina semasa Pemberontakan Filipina yang ketika itu disalin daripada model Eropah dan dituang dari loceng gereja. Salah seorang pembuatnya ialah seorang Cina Filipina yang bernama Jose Ignacio Pawa, yang juga merupakan seorang pandai besi.

Kini, rentaka boleh didapati dikebanyakan kepulauan di Pinggir Pasifik, tetapi ia biasanya didapati di kawasan Muslim di Indonesia dan Malaysia. Koleksi terbesar terdapat di Brunei, di mana ia kini diharamkan untuk dieksport. Malah di negara lain, permit eksport muzium biasanya diperlukan.

Meriam ini amat digemari dan dicari oleh pengumpul, dengan sesetengahnya mencecah AS$ 50,000 bagi sepucuk meriam. Meriam biasa boleh dibeli di bawah AS$ 1,000. Rentaka tiruan dan replika juga diketahui wujud.[2]

Lihat Pula[sunting | sunting sumber]

  • Cetbang, meriam Nusantara berasal dari abad ke-13
  • Lela

Rujukan[sunting | sunting sumber]

  1. ^ Gaysowski, Richard (2000). "Lantaka' Is One Of Several Names For Small Hand-Carried Rail Guns". The Artilleryman. 22 (2). Dicapai pada 2009-07-05. 
  2. ^ "used cannon for sale". Dicapai pada 2009-07-05. 

Pautan luar[sunting | sunting sumber]