Bahasa Melayu Sarawak

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
(Dilencongkan dari Dialek Sarawak)
Lompat ke: pandu arah, cari
Bahasa Melayu Sarawak
بهاس ملايو سراوق
asli ke Malaysia
wilayah Sarawak
asli penutur 500.000 - 600.000 penutur asli
total 2.4 juta  (tiada tarikh)
keluarga bahasa
kod bahasa
ISO 639-3

Bahasa Melayu Sarawak atau Dialek Sarawak ialah bahasa daerah yang digunakan oleh penduduk yang berbangsa melayu di Sarawak dalam kehidupan seharian. Dialek Sarawak mempunyai banyak persamaan dengan Bahasa Melayu Piawai. Perbezaan ini adalah hasil daripada pengaruh bahasa-bahasa tempatan (contohnya, Bahasa Iban dan Bahasa Bidayuh) dan bahasa-bahasa negara jiran (Bahasa Melayu Brunei dan Bahasa Indonesia). Sebagai contoh, Dialek Sarawak di kawasan Miri, Limbang, dan Lawas banyak dipengaruhi oleh Bahasa Melayu Brunei dan Bahasa Melayu Sabah manakala Dialek Sarawak di kawasan Kuching pula mendapat pengaruh daripada Kalimantan.

Perbendaharaan Kata[sunting | sunting sumber]

Perbendaharaan kata Dialek Sarawak terdiri daripada perkataan yang digunakan dengan meluas di seluruh Sarawak dan perkataan yang hanya digunakan di kawasan-kawasan yang tertentu.

Perbendaharaan Kata Umum[sunting | sunting sumber]

  • Polah = buat / lakukan
  • Molah - buat / lakukan
  • Sik - tidak
  • Aok - Ya
  • Iboh - Jangan
  • Ney - mana
  • Gago - Sibuk
  • Dudi - Kemudian
  • Nemiak - Budak
  • Biak - muda
  • gilak - sangat
  • Tukuk - ketuk
  • Entingal - degil
  • Nerais - berteriak/menjerit
  • Cdak - orang
  • Nyerin - Bunyi yang kuat
  • Moncet - Kedudukan Terakhir
  • Lejuk - Jemu
  • Lan - Jom
  • Juh - Jom
  • Bait - Baik
  • Kelaka - bercakap
  • empun - punya
  • Ngelayo - Merayau
  • Nyaman - Sedap
  • Raon - Berjalan-jalan
  • Putit - kutip
  • Heng - Mabuk
  • dipirit - digilis
  • Angol - Pening
  • Nilit - Skodeng
  • Bisak - Koyak
  • serda - sendawa
  • Puluk - sapu ubat
  • Licak - Lembut/Becak
  • Lowek - memuntahkan semula
  • entam - disebabkan/belasah
  • segal - disebabkan
  • Melungak - mendongak
  • Ngeredak - mendidih
  • Bante - belasah
  • Gugok - Jatuh
  • Manas - Marah
  • begasak - sesuka hati
  • Berumbak - bergaduh dengan tarik menarik
  • Nguras - sampah
  • Tikam - Baling
  • Terusuk - terhempas
  • Kenak - Kenapa/kena
  • Tanggar - Tenguk/Lihat
  • Diat - Lihat/Tengok
  • Tunggah - Panggil
  • Padah - Beritahu
  • Engkah - Letak
  • menongkeng - jatuh dengan kepala dahulu
  • Embak - Bawa
  • Mikik - Baiki
  • Kepak - Penat
  • Neki' - Daki
  • Tempek - Tampal,(sama maksud 'tepek' bgi longat kelantan)
  • Lonjong - Panjang
  • Geruk - Leher
  • plente - Bergurau
  • Pebulak - Penipu
  • Berolah - Nakal
  • Sinun - Sana / Situ (nun disinun = nun di sana)
  • Sitok - Sini (di sitok = di sini)
  • Sine - Dimana (di sine = di mana)
  • Tapak - Pinggan
  • Cangkir - Cawan
  • Kedak - macam (polah kedak tok juak = buat macam ni juga)
  • Debah - Di bawah
  • Lawa - Sombong
  • Ingga - Menyampah
  • Ngeso - menunjuk-nunjuk
  • Tapok - Bersembunyi
  • Tapuk - dimasukkan
  • Tepu' - memberi makan atau barang dengan banyak
  • Gronjo - Tinggi Lampai
  • Mancal - nakal
  • Cerdit - petah
  • Tunok - Bakar
  • Karan - Elektrik
  • Rubit - Terkoyak sedikit
  • Sumpong - membotakkan kepala
  • Pejal - Paksa
  • Ngetak - kelim
  • rumpong - berlubang
  • betekang - sangat kotor
  • Petang - Gelap
  • Anggong - membawa
  • Tebiut - Bengkok
  • Gerek - Teman lelaki/Teman Wanita
  • Begerek - Kekasih (Azura begerek ngan Zaid = Azura tu kekasih Zaid)
  • Kunin - Kuning
  • Camne - Bagaimana
  • Camya - Macam itu
  • kembang - Bengkak
  • Jeraya - Jalan Raya
  • Kalas - Merah Jambu
  • Gadong - Hijau
  • Ngkodok - Ungu
  • Kacak - Cantik
  • Jaik - Hodoh/Jahat
  • Manok - Ayam
  • Pusak - Kucing
  • Asuk - Anjing
  • Pusuk - Ikan Bilis
  • Semangka - Tembikai
  • Tetak - Ketawa
  • Mauk - Nak
  • Babo - Nyanyuk

Penggunaan Perkataan "Kamek" dan "Kitak"[sunting | sunting sumber]

Penggunaan perkataan Kamek dan Kitak adalah ungkapan halus yang diucapkan oleh anak-anak terhadap orang yang lebih tua. Perkataan tersebut umumnya digunakan terhadap sesama keluarga digunakan terhadap orang yang baru kita kenal.

  • kamek - saya
  • kitak - awak

Penggunaan Kata Penguat[sunting | sunting sumber]

Penggunaan Kata Penguat di dalam Dialek Sarawak tidak jauh bezanya dengan Bahasa Melayu Piawai. Contohnya penggunaan perkataan gik sama maksud dengan perkataan -lah.

  • belaja gik - belajar lah
  • udah gik - sudah lah

Perkataan indah berfungsi sebagai kata penyudah di akhir ayat dan menguatkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya.

  • sakit indah - sakit pula
  • manas indah - marah pula
  • makan indah - makan pula

Perkataan lok berfungsi untuk menguatkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya dan sebagai kata penyudah di akhir ayat. Sebutan lok perlu panjang bukannya pendek.

  • nunggu lok - tunggu dulu
  • nangga lok - tengok dulu
  • klaka lok - bercakaplah dulu

Perkataan koh, juak, ya dan bah ialah penambahaan perkataan untuk menguatkan lagi ekspresi maksud perkataan sebelumnya. Huruf a,oh dan ah dipanjangkan atau ditekan untuk menunjukkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya.

  • aok bah - yalah / baiklah
  • iboh camya bah - janganlah macam tu
  • udah gik ya - sudah lah
  • lamak juak - lama betul
  • nyalah koh - itulah

Perkataan nya mempunyai banyak makna dan juga digunakan untuk menguatkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya. Sebutan nya bergantung kepada situasi. Samada dalam nada marah atau biasa.

  • nya - dia / betul
  • lamak nya juak nya tok koh - Sudah lama betul dia ini

Penyampaian[sunting | sunting sumber]

Cara penyampaian Dialek Sarawak dan Bahasa Melayu Piawai agak berbeza. Sebutan Dialek Sarawak yang ketara adalah pada huruf r dimana ditekankan dengan nada yang berat sepertimana sebutan orang Melayu diutara Semenanjung.

  • mirah - merah
  • geruk - leher

Terdapat juga pertukaran huruf f kepada huruf p menyebabkan sebutan huruf f menjadi p.

  • tepon - telefon
  • paham - faham
  • pikir - fikir

Pertukaran huruf o kepada huruf u menyebabkan sebutan huruf o menjadi u

  • urang - orang
  • tulak - tolak
  • rusak - rosak

Selain itu, perkataan yang mengabaikan sama sekali sebutan huruf vokal.

  • krusi - kerusi
  • brani - berani

Dialek Sarawak Lamak[sunting | sunting sumber]

Terdapat juga Dialek Sarawak lamak yang digunakan oleh orang-orang tua sarawak terutamanya di Bahagian Kuching. Dialek Sarawak Lamak jarang digunakan oleh generasi muda pada masa sekarang. Berikut ialah beberapa perkataan Dialek Sarawak Lamak:

Perkataan Maksud
Bekukut bertahan sesuatu benda
Ngebor Labuh
Belukuk Malang
Nyerindin naik bulu roma
belunyak bergoleng atas tilam
betinjak pijak
Bekunto Berlawan
Betandak menari
Bebukut Bergaduh
Besendik Bersebelahan
Nerebes hampir-hampir di tebing
loar pontong seluar pendek
Tempa marah
Buk Buku
Unipom Uniform
Bulu Mansu Bulu Kening
Ladin Pisau
Lang Pintu
Sukut sisi
Pagu Para
Telok Bilik
Diniari Subuh
Pagi awal Awal pagi
Gadong Hijau
Beghal Lapisan
Beshedo Bersolek
Kalas Merah jambu
Ngkodok Ungu
Minak cuma
Baju Panas Baju T-shirt
Baju Telok Belanga Baju Batik
Ngetor Jalan-jalan (TOUR)

Kesimpulan[sunting | sunting sumber]

Walaupun penggunaan Dialek Sarawak digunakan secara umum tetapi ia bukan bahasa utama di sarawak. Namun begitu, hampir semua bangsa di negeri Sarawak memahami dialek Sarawak. Dialek Sarawak mudah dipelajari walaupun beberapa perkataan Dialek Sarawak berlainan dengan Bahasa Melayu Piawai.

Lihat juga[sunting | sunting sumber]

Pautan Luar[sunting | sunting sumber]