Seni bina Islam

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
(Dilencongkan dari Gaya seni bina Islam)
Lompat ke: pandu arah, cari

Sebahagian daripada siri berkaitan
Allah-green.svg
Islam

Rukun Iman

Allah • Kitab • Malaikat • Nabi
Hari Akhirat • Qada dan Qadar

Rukun Islam

Syahadah • Solat • Puasa
Zakat • Haji

Kota Suci

Makkah • Madinah
Baitulmuqaddis

Hari Raya

Aidilfitri • Aidiladha

Hukum

Al-Quran • Sunnah • Hadis

Sejarah

Garis Masa Sejarah Islam
Khulafa al-Rasyidin
Khalifah • Khilafah

Tokoh Islam

Nabi Muhammad s.a.w
Ahlul Bait • Sahabat Nabi

Mazhab

Ahli Sunah Waljamaah
Hanafi • Syafie
Maliki • Hanbali

Budaya Dan Masyarakat

Akademik • Haiwan • Seni
Takwim • Kanak-kanak
Demografi • Perayaan
Masjid • Dakwah • Falsafah
Sains • Wanita • Politik

Lihat juga

Kritikan • Islamofobia
Glosari

Portal Islam
Bahagian dalam kubah Masjid Sultan Ahmed di Istanbul, Turki.

Seni bina Islam (bahasa Arab عمارة إسلامية, bahasa Parsi معماری اسلامی, bahasa Turki İslami mimari) telah ditonjolkan pada sepanjang sejarah Islam. Istilah ini merangkumi gaya seni bina keagamaan sebagai mana juga bangunan-bangunan sekular, dan bersejarah dan juga penyataan moden, pada pembinaan struktur yang telah datang di bawah berbagai taraf pengaruh oleh kebudayaan Islam.

Prinsip jenis-jenis gaya seni bina Islam adalah; Masjid, Kubur, Istana dan Kota. Daripada empat jenis ini, gaya seni bina Islam dikembangkan dan digunakan untuk bangunan-bangunan yang kurang penting seperti tempat mandi awam, air pancut dan gaya seni bina tempatan [1].

Sejarah[sunting | sunting sumber]

Pada tahun 630 M, tentera Islam menakluk kembali bandar Mekah dari kaum Quraisy. Perlindungan suci Kaabah telah dibina balik dan didedikasikan semula pada Islam, pembinaan semula ini telah dijalankan sebelum kewafatan Nabi Muhammad pada tahun 632 M oleh seorang tukang kayu kapal Habsyah dalam gaya aslinya. Tempat suci ini dapat digunakan sebagai contoh yang paling awal gaya seni bina Islam walaupun tidak sama seperti gaya seni bina Islam hari ini. Dinding Kaabah dihiasi dengan lukisan Nabi Isa, Siti Maryam, Nabi Ibrahim, nabi-nabi lain, malaikat dan pokok-pokok. Doktrin Islam kemudiannya, bermula dari abad kelapan dengan bersumberkan Hadith, melarangkan penggunaan ikon dalam gaya seni bina, terutamanya ikon manusia dan haiwan [1].

Siling Moor di dalam Alhambra.
Sebahagian daripada Fakad Mshatta era Umaiyah, sekarang di Muzium Pergamon Museum, Berlin, diambil dari sebuah istana di Amman, Jordan.
Fail:Bab al-Futuh.jpg
Pintu "Bab al-Futuh" yang dibina wazir Fatimiyyah, Badr al-Jamali.

Hanya terdapat sebilangan kecil sahaja bangunan yang dibina dalam zaman Nabi Muhammad, akan tetapi satu contoh ialah Masjid Juatha di Saudi Arabia. Kekhalifahan al-Rasyidin (632–661 M) merupakan pemerintah Islam yang pertama menggunakan seni bina Islam.

Kekhalifahan Umaiyah (661–750) menggabungkan unsur-unsur seni bina Byzantine dan Sassan, akan tetapi seni bina Umaiyah memperkenalkan gabungan-gabungan baharu gaya-gaya timur dan barat.[2] Gernag berbentuk ladam muncul buat kali pertama dalam seni bina Umaiyah, dan kemudian berubah menjadi bentuk terhalusnya di al-Andalus.[3] Seni bina Umaiyah dibezakan dengan penggunaan serta kepelbagaian hiasan, termasuk mozek, lukisan dinding, ukiran dan ukiran timbulan yang menggunakan motif-motif Islam.[4] Orang Umaiyah memperkenalkan sebuah transept (sayap) yang membahagikan ruang solat pada paksi pendeknya.[5] Mereka juga menambah mihrab ke dalam reka bentuk masjid.[5] Masjid di Madinah yang dibina al-Walid I memiliki mihrab, sebuah ruang pada dinding yang menghadap ke kiblat, yang terlihat sebagai gambaran tempat di mana Rasulullah SAW berdiri semasa mengimamkan solat. Ciri ini hampir serta merta menjadi ciri buat semua masjid.[5]

Pada abad ke-7, tentera Muslim memasuki and menakluki wilayah yang luas. Setelah kaum Muslim telah mengambil kuasa suatu daerah, keperluan pertama mereka adalah tempat beribadah - sebuah masjid. Susun atur sederhana merupakan unsur-unsur yang digabungkan dalam semua masjid, penganut Muslim awal membina bangunan sederhana berasaskan rumah Nabi atau mengadaptasikan bangunan-bangunan sedia ada, seperti gereja, untuk kegunaan mereka.

Seni bina dalam era pemerintahan Kekhalifahan Abbasiyah (750–1513 M) dipengaruhi kuat oleh seni bina Sassan, dan kemudia oleh seni bina Asia Tengah. Masjid-masjid Abbasiyah semuanya mengikut pelan yang mengandungi laman. Masjid terawal ialah masjid yang dibina oleh al-Mansur di Baghdad, yang kini sudah musnah.

Masjid Agung Samarra yang dibina al-Mutawakkil sebesar Templat:Convert/kali/AoffSoff (Templat:Convert/kali/AonSoff). Sebuah bumbung rata yang diperbuat daripada kayu disokong oleh tiang. masjid dihiasi dengan panel marmar dan mozek kaca.[6] Dewan solat di dalam Masjid Abu Dulaf di Samarra memiliki arked yang dibina di atas tembok batu bata yang terletak pada sudut tegak dinding kiblat. Kedua-dua masjid di Samarra mempunyai menara berpusar, dan masjid-masjid ini merupakan masjid yang mempunayai menara sedemikian di Iraq.[6] Sebuah masjid Balkh (sekarang Afghanistan) mempunyai kawasan lebih kurang Templat:Convert/kali/AoffSoff (Templat:Convert/kali/AonSoff) persegi, dengan tiga barisan tiga ruang segi empat, yang menyokong sembilan kubah beruang.[7]

Pengaruh dan gaya[sunting | sunting sumber]

Qubbat As-Sakhrah adalah contoh utama gaya seni bina Islam
Tulisan Arab di pishtaq besar Taj Mahal

Gaya seni bina Islam yang dapat dikenali kini berkembang tidak lama selepas kewafatan Nabi Muhammad s.a.w., yang dikembangkan dari model Rom, Mesir, Parsi/Sassanid dan Byzantine. Contoh awal boleh dikenal pasti dengan siapnya Kubah Batu (Qubbat al-Sakhrah) di Baitulmuqaddis. Ia mempunyai ruang kekubah dalaman, kubah bulat, dan penggunaan pola hiasan diolah dalam gaya berulang (arabesque).

Masjid Agung Samarra di Iraq yang dsiap pada tahun 847 M, menggabungkan gaya seni bina hypostyle pada deretan tiang yang menyokong sebuah dasar datar yang di atasnya sebuah menara berpilin besar dibina.

Hagia Sophia di Istanbul juga telah mempengaruhi gaya seni bina Islam. Ketika tentera Turki Uthmaniyyah menawan bandar itu dari Byzantine, mereka menukarkan gereja itu kepada sebuah Masjid (sekarang sebuah muzium) dan memasukkan unsur seni bina Byzantine ke dalam karya mereka sendiri (contohnya kubah). Hagia Sophia juga telah berkhidmat sebagai model untuk beberapa buah Masjid Turki Uthmaniyyah seperti Masjid Shehzade, Masjid Suleiman dan Masjid Rüstem Pasha.

Masjid Agung Kairouan (atau Masjid Uqbah) di Tunisia dianggap sebagai pelopor seni bina semua masjid di dalam alam Islam barat. Tiang marmar asalnya buatan Romawi yang dibawa masuk dari Carthage, dan unsur-unsur lain mengandungi bentuk-bentuk Romawi.[8][9] Masjid ini merupakan satu daripada contoh utama masjid agung yang dipulihara, dibina dalam tahun 670 M, dan dalam bentuknya kini, berasal dari zaman Aghlabiyah (abad ke-9 M).[10] Masjid Uqbah dibina dengan sebuah menara segi empat besar, sebuah laman yang dikelilingi anjung serambi dan sebuah dean solat besar yang dibian dengan gaya hypostyle yang ditutupi dua kupola besar pada paksinya. Masjid Agung Samarra di Iraq, yang selesai dibina dalam tahun 847 M, menggabungkan gaya hypostyle dengan barisan tiang yang menyokong tapak rata dengan binaan sebuah menara berpusar di atasnya.



Lihat juga[sunting | sunting sumber]

Nota[sunting | sunting sumber]

  1. 1.0 1.1 Copplestone, p.149
  2. Petersen 2002, ms. 295.
  3. Ali 1999, ms. 35.
  4. Petersen 2002, ms. 296.
  5. 5.0 5.1 5.2 Ettinghausen, Grabar & Jenkins 2001, ms. 24.
  6. 6.0 6.1 Bloom & Blair 2009, ms. 80.
  7. Bloom & Blair 2009, ms. 82.
  8. Petrie, Graham Tunis, Kairouan & Carthage: described and illustrated with forty-eight paintings William Heinemann, London, 1908, p. 199.
  9. S. Kleiner, Fred and Helen Gardner Gardner's Art through the Ages: Backpack Edition, Volume C, 14th ed., Book 3 Wadsworth, Cengage Learning, Boston, MA, 2005, p. 89.
  10. Great Mosque of Kairouan (Qantara mediterranean heritage)

Rujukan[sunting | sunting sumber]

  • Ettinghausen, Richard and Grabar, Oleg. (1987) The Art and Architecture of Islam: 650 - 1250, Penguin, Amerika Syarikat
  • Pourjafar, M.Reza and Taghvaee, Ali A. (January-June 2006) Indo-Iranian Socio-Cultural Relations at Past, Present and Future Jilid 1 di -Jurnal Web mengenai Patrimoni Kebudayaan (edisi Fabio Maniscalco)
  • Copplestone, Trewin. (ed). (1963). World architecture - An illustrated history. Hamlyn, London.
  • Hillenbrand, R. "Masdjid. I. In the central Islamic lands". Dalam P.J. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel dan W.P. Heinrichs. Ensiklopedia Islam dalam talian. Penerbitan Akademik Brill. ISSN 1573-3912. 

Pautan luar[sunting | sunting sumber]