Letupan dwibibir tak bersuara

IPA – nombor	101
IPA – teks	p
IPA – imej
Entiti	p
X-SAMPA	p
Kirshenbaum	p
Contoh bunyi

Letupan dwibibir tak bersuara ialah sejenis bunyi konsonan yang terdapat dalam kebanyakan bahasa lisan, dilambangkan oleh aksara p dalam Abjad Fonetik Antarabangsa dalm p dalam X-SAMPA. Dalam bahasa Melayu, konsonan letupan/hentian dwibibir tak bersuara dilambangkan oleh huruf p, contohnya: panas, spanar dan tetap.

Bunyi [p] tidak terdapat dalam 10% dari bahasa yang ada bunyi [b]. Inilah salah satu ciri-ciri yang terdapat dalam bahasa-bahasa kawasan "lilit-Sahara" (Afrika di utara khatulistiwa, termasuk semenanjung Arab). Tidak diketahui berapa usia ciri-ciri ini, ataupun sama ada ini adalah kesan fenomena bahasa Arab sebagai bahasa berprestij (Bahasa Arab kehilangan bunyi /p/ pada zaman prasejarah), ataupub bahasa Arab itu sendiri dipengaruhi oleh corak kawasan yang lebih lama. Ketiadaan bunyi [p] juga didapati di kawasan-kawasan lain, contohnya di Eropah: bahasa-bahasa Proto-Celt dan Basque Lama apabila direkonstruksi didapati ada bunyi [b] tetapi tiada bunyi [p].

Walau apapun, bunyi [p] tetap mudah dijumpai dalam pelbagai bahasa. Kebanyakan bahasa cuma ada [p] biasa, sementara yang lain ada lebih dari satu jenisnya, misalnya: kebanyakan bahasa-bahasa Indo-Arya seperti bahasa Hindi, membezakan [p] yang biasa dan berhembusan.

Ciri-ciri

Ciri-ciri letupan dwibibir tak bersuara:

• Cara artikulasinya adalah letupan atau hentian, iaitu dihasilkan dengan menghalang aliran udara dalam saluran vokal.
• Daerah artikulasinya adalah dwibibir, iaitu disebut dengan menutup kedua-dua bibir.
• Jenis pembunyiannya adalah tak bersuara, iaitu dihasilkan tanpa menggetarkan pita vokal.
• Ini ialah satu konsonan lisan, iaitu udara dibenarkan keluar melalui mulut.
• Ini ialah satu konsonan tengah, iaitu dihasilkan dengan membenarkan arus udara mengalir melalui tengah lidah dan bukan sisinya.
• Mekanisme arus udaranya adalah egresif pulmonik, iaitu disebut dengan menolak udara keluar dari paru-paru melalui saluran vokal, dan bukannya dari glotis atau mulut.

Bentuk varian

IPA	X-SAMPA	Huraian
p	p	p biasa
pʰ	p_h	p berhembusan
pʲ	p' (atau p_j)	p yang dipalatalkan
pʷ	p_w	p yang dibibirkan
p̚	p_}	p yang tak lepas
p̌	p_v	p bersuara
pʼ	p_>	p ejektif

Penggunaan

Bahasa		Perkataan	IPA	Erti	Catatan
Melayu		panas	[panas]	'panas'	Rujuk fonologi bahasa Melayu
Belanda		plicht	[plɪxt]	'tugas'	Rujuk fonologi bahasa Belanda
Catalonia		parallamps	[ˌpaɾəˈʎams]	'pengalir kilat'	Rujuk fonologi bahasa Catalonia
Cina	Mandarin	爆炸/bàozhà	[pɑʊ˥˩ tʂa˥˩]	'meletup'	Dibezakan dengan bentuk berhembusan. Rujuk Bahasa Mandarin Baku
Inggeris		pack	[pʰæk]	'pek'	Rujuk fonologi bahasa Inggeris
Itali		papà	[paˈpa]	'ayah'	Rujuk fonologi bahasa Itali
Jepun		ポスト/posuto	[posɯto]	'peti surat'	Rujuk fonologi bahasa Jepun
Perancis		pomme	[pɔm]	'epal'	Rujuk fonologi bahasa Perancis
Poland		pas	[pas]	'tali pinggang'	Rujuk fonologi bahasa Poland
Portugis		pai	[paɪ̯]	'bapa'	Rujuk fonologi bahasa Portugis
Rusia		плод	[plot]	'buah'	Dibezakan dengan bentuk terlelangit. Rujuk fonologi bahasa Rusia
Sepanyol		peso	[ˈpe̞so̞]	'berat'	Rujuk fonologi bahasa Sepanyol
Zapotec	Tilquiapan	pan	[paŋ]	'roti'

Bibliografi

• Carbonell, Joan F. & Joaquim Llisterri (1992), "Catalan", Journal of the International Phonetic Association 22 (1-2): 53-56
• Cruz-Ferreira, Madalena (1995), "European Portuguese", Journal of the International Phonetic Association 25 (2): 90-94
• Fougeron, Cecile & Caroline L Smith (1993), "Illustrations of the IPA:French", Journal of the International Phonetic Association 23 (2): 73-76
• Gussenhoven, Carlos (1992), "Dutch", Journal of the International Phonetic Association 22 (2): 45-47
• Jassem, Wiktor (2003), "Polish", Journal of the International Phonetic Association 33 (1): 103-107
• Martínez-Celdrán, Eugenio; Ana Ma. Fernández-Planas & Josefina Carrera-Sabaté (2003), "Castilian Spanish", Journal of the International Phonetic Association 33 (2): 255-259
• Merrill, Elizabeth (2008), "Tilquipan Zapotec", Journal of the International Phonetic Association 38 (1): 107-114 
• Okada, Hideo (1991), "Phonetic Representation:Japanese", Journal of the International Phonetic Association 21 (2): 94-97
• Padgett, Jaye (2003), "Contrast and Post-Velar Fronting in Russian", Natural Language & Linguistic Theory 21 (1): 39-87
• Rogers, Derek & Luciana d'Arcangeli (2004), "Italian", Journal of the International Phonetic Association 34 (1): 117-121