Letusan belakang gusi tak bersuara

IPA – nombor	103 (134)
IPA – teks	t͡ʃ
IPA – imej
Entiti	ʧ
X-SAMPA	tS
Kirshenbaum	tS
Contoh bunyi

Letusan belakang gusi tak bersuara ialah sejenis bunyi konsonan yang terdapat dalam sebilangan bahasa lisan, dilambangkan oleh aksara t͡ʃ dalam Abjad Fonetik Antarabangsa (IPA) dan tS dalam X-SAMPA.

Dalam bahasa Melayu, letusan belakang gusi tak bersuara dilambangkan oleh huruf c, contohnya: cuci, lancar dan Mac.

Ciri-ciri

Ciri-ciri letusan belakang gusi tak bersuara:

• Cara artikulasinya adalah letusan sibilan, iaitu dihasilkan mula-mulanya dengan menghalang arus udara sepenuhnya, kemudian mengarahkannya melalui alur pada lidah hingga ke hujung tajam gigi, menimbulkan gelora yang kuat.
• Daerah artikulasinya adalah lelangit-gusi, iaitu belakang gusi melengkung (separa dipalatalkan), dalam erti kata lain disebut dengan daun lidah di belakang batas gusi, dan bahagian hadapan lidah dilengkungkan ke arah lelangit.
• Jenis pembunyiannya adalah tak bersuara, iaitu dihasilkan tanpa menggetarkan pita vokal.
• Ini ialah satu konsonan lisan, iaitu udara dibenarkan keluar melalui mulut.
• Ini ialah satu konsonan tengah, iaitu dihasilkan dengan membenarkan arus udara mengalir melalui tengah lidah dan bukan sisinya.
• Mekanisme arus udaranya adalah egresif pulmonik, iaitu disebut dengan menolak udara keluar dari paru-paru melalui saluran vokal, dan bukannya dari glotis atau mulut.

Penggunaan

Bahasa		Perkataan	IPA	Erti	Catatan
Melayu		cuci	[t͡ʃut͡ʃi]	'cuci'	Rujuk fonologi bahasa Melayu
Arab	Palestin Tengah	مكتبة	[ˈmat͡ʃt̪abɐ]	'perpustakaan'	Berpadan dengan [k] dalam bahasa Arab Baku dan loghat-loghat lain. Rujuk fonologi bahasa Arab
	Jordan	كتاب	[t͡ʃiˈt̪aːb]	'buku'
	Iraq
Georgia		ჩიხი	[t͡ʃixi]	'jalan buntu'
Inggeris		bleach	[bliːt͡ʃ]	'peluntur'	Rujuk fonologi bahasa Inggeris
Itali		ciao	[t͡ʃao]	'ciao'	Rujuk fonologi bahasa Itali
Nunggubuyu		[t͡ʃaɾo]		'jarum'
Portugis	Brazil	presidente	[pɾeziˈdẽt͡ʃi]	'presiden'	Alofon bagi /t/. Rujuk fonologi bahasa Portugis
Rotuman		joni	[ˈt͡ʃɔni]	'melepaskan diri'
Sepanyol		chafar	[t͡ʃaˈfaɾ]	'mengemekkan'	Rujuk fonologi bahasa Sepanyol
Zapotec	Tilquiapan	chane	[t͡ʃanɘ]

Bibliografi

• Barbosa, Plínio A.; Albano, Eleonora C. (2004), "Brazilian Portuguese", Journal of the International Phonetic Association 34 (2): 227-232 
• Blevin, Juliette (1994), "The Bimoraic Foot in Rotuman Phonology and Morphology", Oceanic Linguistics 33(2): 491-516 
• Ladefoged, Peter (2005). Vowels and Consonants (Second ed.). Blackwell. ʈ
• Martínez-Celdrán, Eugenio; Fernández-Planas, Ana Ma.; Carrera-Sabaté, Josefina (2003), "Castilian Spanish", Journal of the International Phonetic Association 33 (2): 255-259 
• Merrill, Elizabeth (2008), "Tilquipan Zapotec", Journal of the International Phonetic Association 38 (1): 107-114 
• Rogers, Derek; d'Arcangeli, Luciana (2004), "Italian", Journal of the International Phonetic Association 34 (1): 117-121 
• Shosted, Ryan K.; Vakhtang, Chikovani (2006), "Standard Georgian", Journal of the International Phonetic Association 36 (2): 255-264 
• Watson, Janet (2002). The Phonology and Morphology of Arabic. New York: Oxford University Press.