Senarai bandar raya di Malaysia

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
(Dilencongkan dari Bandar raya di Malaysia)
Lompat ke: pandu arah, cari

Ini adalah sebuah rencana bandar raya di Malaysia, dalam urutan mengikut tarikh mereka diluluskan status bandar raya.

Senarai bandar raya[sunting | sunting sumber]

  1. George Town, 1 Januari 1957; status kini dipertikai)
  2. Kuala Lumpur, Dewan Bandaraya Kuala Lumpur (DBKL), 1 Februari 1972
  3. Ipoh, Majlis Bandaraya Ipoh (MBI), 27 Mei 1988[1]
  4. Kuching, Dewan Bandaraya Kuching Utara (DBKU) dan Majlis Bandaraya Kuching Selatan (MBKS), 1 Ogos 1988 [2]
  5. Johor Bahru, Majlis Bandaraya Johor Bahru (MBJB), 1 Januari 1994
  6. Kota Kinabalu, Dewan Bandaraya Kota Kinabalu (DBKK), 2 Februari 2000
  7. Shah Alam, Majlis Bandaraya Shah Alam (MBSA), 10 Oktober 2000
  8. Bandaraya Melaka, Majlis Bandaraya Melaka Bersejarah (MBMB), 15 April 2003
  9. Alor Setar, Majlis Bandaraya Alor Setar (MBAS), 21 Disember 2003
  10. Miri, Majlis Bandaraya Miri (MBM), 20 Mei 2005
  11. Petaling Jaya, Majlis Bandaraya Petaling Jaya (MBPJ), 20 Jun 2006
  12. Kuala Terengganu, Majlis Bandaraya Kuala Terengganu (MBKT), 1 Januari 2008)[3]

Taraf bandar raya[sunting | sunting sumber]

Seperti kebanyakan negara-negara di dunia, bandar raya di Malaysia ditadbir oleh Pihak Berkuasa Tempatan (PBT) yang bertindak sebagai peringkat ketiga dalam sistem pentadbiran di negara ini.[4] Selalunya pihak berkuasa tempatan (PBT) yang bertaraf Bandaraya di negara ini menggunakan dua format iaitu Dewan Bandaraya sebagaimana PBT di Kuala Lumpur atau Majlis Bandaraya seperti PBT di Ipoh, Johor Bharu dan Petaling Jaya. Kadangkala PBT-PBT ini mentadbir kawasan yang luas sehingga melangkaui sempadan bersejarah bandar tersebut.[5] Oleh yang demikian, status bandar raya di Malaysia bergantung secara langsung dengan taraf PBT yang mentadbir di kawasan tersebut dan persempadanan yang ditetapkan oleh kerajaan negeri.

Menurut perlembagaan, hak dan kuasa ke atas PBT diletakkan di dalam senarai negeri. Namun begitu, ketika negara ini menghadapi ancaman komunis sekitar 1970-an, kerajaan persekutuan telah memperkenalkan Akta Kerajaan Tempatan 1976 (Akta 171) yang telah merombak semula sistem PBT di negara ini dan meletakkan sebahagian kuasa yang sebelum ini berada sepenuhnya di peringkat negeri ke penyeliaan kerajaan persekutuan melalui Kementerian Perumahan dan Kerajaan Tempatan. Sejak dari itu, penarafan sesebuah bandar raya hanya sah dibuat melalui penganugerahan watikah yang ditandatangani oleh Yang di-Pertuan Agong dan dilengkapi dengan cop mohor kerajaan persekutuan.

Di antara kriteria-kriteria yang diambil kira bagi memberi taraf bandar raya kepada sesebuah bandar ialah:

  1. Sebagai sebuah pusat pentadbiran negeri;*
  2. Penduduk tidak kurang daripada 300,000 orang;
  3. Berautonomi dari segi kewangan dengan hasil pendapatan tidak kurang daripada RM 80 juta;
  4. Mengalami perkembangan dan pembangunan ekonomi yang pesat;
  5. Pusat perniagaan dan perindustrian serta mempunyai institusi kewangan yang kukuh;
  6. Merupakan pusat pengajian tinggi lengkap dengan maktab (atau Institut Pendidikan Guru), universiti dan perpustakaan;
  7. Mempunyai ciri-ciri istimewa dari segi sejarah yang panjang dan pusat aktiviti kebudayaan serta sukan yang penting;[6]
*Miri dan Petaling Jaya diberikan taraf bandar raya tanpa mengambil kira kriteria pertama.

Pada 3 Jun 2008, Kriteria baru telah dicadangkan berikutan bantahan dari sesetengah pihak terhadap penarafan beberapa bandar kecil yang kurang membangun sebagai sebuah bandar raya. Kriteria baru tersebut ialah jumlah penduduk akan dinaikkan kepada 500,000 orang manakala hasil pendapatan setahun dinaikkan kepada RM 100 juta [7]

Dengan pengumuman kriteria baru ini, hasrat beberapa kerajaan negeri untuk menaik taraf ibu negeri mereka sebagai bandar raya terpaksa ditangguhkan.[8] Ibu negeri yang dikira layak dinaik taraf sebagai bandar raya mengikut kriteria lama sebelum pindaan ialah Seremban yang menyaksikan tarikh 9 September 2009 yang dipilih sebagai tarikh kenaikkan taraf telah terbatal. Namun begitu pada 2012, Menteri Besar Negeri Sembilan mengumumkan bahawa cadangan untuk Majlis Perbandaran Seremban dan Majlis Perbandaran Nilai yang keduanya terletak dalam daerah Seremban digabungkan bagi membentuk satu pihak berkuasa tempatan baru berstatus Majlis Bandaraya telah mendapat kelulusan dari Kerajaan Persekutuan dan menepati semua kriteria yang ditetapkan. Seremban kini dalam fasa akhir peningkatan infrastruktur sebelum diistihar secara rasmi menjadi sebuah Bandar Raya.[9]

George Town[sunting | sunting sumber]

George Town telah diberikan status bandar raya pada tarikh 1 Januari 1957 melalui suatu piagam kerajaan yang diberikan oleh Ratu Elizabeth II, menjadikannya bandar raya pertama di Persekutuan Tanah Melayu (Singapura menjadi sebuah bandar raya pada 1951).

Melalui piagam dari Kerajaan British itu, pilihan raya kerajaan tempatan diadakan/diteruskan semenjak 1951 bagi melantik Datuk Bandar George Town. Pada 1955, Perikatan memenangi pilihan raya umum terulung di negara ini dan Pulau Pinang membentuk kerajaan yang diketuai MCA dengan Tan Sri Wong Pow Nee sebagai Ketua Menteri pertama.

Sedekad selepas itu, pada 1965, pilihan raya perbandaran digantung sementara ekoran Konfrontasi Malaysia-Indonesia dan peranan majlis perbandaran diletakkan di bawah kerajaan negeri. Sistem politik ketika itu mengalami sedikit kecelaruan apabila pada suatu ketika Barisan Sosialis menguasai pentadbiran Majlis Bandar Raya Georgetown walaupun pentadbiran negeri dikuasai Parti Perikatan. Jawatan eksekutif utama Datuk Bandar dan Ketua Menteri ketika itu yang tidak sehaluan antara satu sama lain telah menyukarkan kerja-kerja pentadbiran kerajaan.

Majlis Bandaraya tidak mengendahkan arahan dari Ketua Menteri Malaya atau Perdana Menteri Tunku Abdul Rahman Putra Alhaj dan kerajaan negeri Pulau Pinang berhubung sambutan Hari Bebas Darurat pada 31 Julai 1960. Tunku mahukan semua bangunan kerajaan dihiasi dengan lampu dan bendera dinaikkan bagi sambutan pengisytiharan itu, tetapi Majlis Bandaraya enggan berbuat demikian dan tidak mengiktiraf sambutan itu.

Keingkaran majlis itu menyebabkan Wong mengadakan persidangan khas Dewan Undangan Negeri bagi meminda ordinan negeri untuk memberi kuasa kepada Ketua Menteri melantik Datuk Bandar Georgetown. Pilihan raya kerajaan tempatan telah dihapuskan pada tahun 1965, dan fungsi Majlis Bandaraya dialihkan kepada Ketua Menteri Pulau Pinang bermula pada tahun 1966. Ketika itu sudah pun ada desakan supaya Pilihan raya kerajaan tempatan peringkat Persekutuan dimansuhkan dan ini menyebabkan sebuah suruhanjaya diraja ditubuh bagi mendapat maklum balas sama ada negara perlu meneruskan sistem pilihan raya perbandaran itu.

Suruhanjaya yang diketuai oleh Naib Presiden MIC, Athi Nahappan telah menjelajah seluruh negara untuk mendapatkan maklumat balas dan memutuskan bahawa walaupun pilihan raya majlis tempatan menyumbang kepada proses demokratik, pilihan raya umum perlu diberi keutamaan.

Seterusnya, setelah pilihan raya perbandaran dimansuhkan, Georgetown kehilangan status bandar raya selepas Ketua Menteri kedua Pulau Pinang iaitu (Tun) Dr Lim Chong Eu membubarkan Majlis Bandaraya George Town apabila menggabungkannya dengan Majlis Daerah Luar Bandar Pulau Pinang bagi membentuk PBT baru iaitu Majlis Perbandaran Pulau Pinang (MPPP) untuk mentadbir keseluruhan pulau mengikut peruntukkan Akta Kerajaan Tempatan 1976.

Walaupun status bandar raya George Town tidak pernah dicabut secara rasmi (melalui pindaan rang undang-undang), kini timbul pula pertikaian adakah George Town itu wujud sebagai sebuah entiti korporat, apalagi sebagai sebuah bandar raya. Hal ini mirip dengan kedudukan bekas bandar raya Rochester di England, tapak katedral England kedua tertua, yang telah menjadi bandar raya dari 1211 sampai 1998, apabila ia bergabung dengan kawasan tetangga. Apabila dewan baru tidak diberikan status bandar raya, dan bandar itu melalui kealpaan gagal melantik pemegang amanah piagam untuk mewarisi piagam bandar, menyebabkan bandar raya itu tidak lagi wujud.

Pandangan ini disokong oleh kerajaan negeri dan persekutuan, tetapi tidak dipersetujui oleh penduduk tempatan yang menganggap bahawa status bandar raya George Town belum pernah dicabut dan kekal sampai hari ini. Oleh kerana status bandar raya melibatkan masalah undang-undang, kedudukan undang-undang yang sebenarnya akan bergantung pada analisa Arahan Majlis Bandaraya George Town Pemindahan Fungsi) 1966 dan Akta Kerajaan Tempatan 1976.

Namun begitu, Kerajaan Negeri Pulau Pinang masih menggunakan terma "Bandaraya" bagi merujuk keseluruhan pulau dalam Majlis-majlis rasmi di Negeri itu. Kerajaan Negeri hari ini di bawah pimpinan Ketua Menteri Lim Guan Eng juga telahpun menjalankan kajian dan melakukan beberapa kerja-kerja berkaitan serta menghantar permohonan rasmi bagi menaiktaraf MPPP menjadi sebuah PBT bertaraf Majlis Bandaraya menjelang 2015 keatas, meski kerajaan pimpinannya juga dilanda kontroversi kerana pada masa yang sama mendesak supaya Pulau Pinang dibenarkan menjalankan semula pilihan raya majlis tempatan. Lim Guan Eng yang membuat cadangan itu memberi alasan ia akan membantu memindahkan semula kuasa kepada rakyat dan mempertingkatkan keupayaan pentadbiran PBT sementara Perdana Menteri, Datuk Seri Najib Razak pula khuatir yang ia akan membuka laluan bagi politiking yang lebih banyak seperti terbukti dalam sejarah sebelumnya.[10]

Bandar berikutnya[sunting | sunting sumber]

Piagam diraja telah diberi kepada Kuala Lumpur, Kuching, Kota Kinabalu, Shah Alam, Bandaraya Melaka, Alor Setar dan Miri daripada Yang di-Pertuan Agong, sementara Ipoh dan Johor Bahru diberikan oleh sultan negeri masing-masing setelah mendapat kelulusan dari Kerajaan Pusat. Melaka pula telah diisytiharkan sebagai "Bandaraya Bersejarah" lebih awal oleh kerajaan negeri sebelum diberikan pula status bandar raya secara rasmi oleh kerajaan persekutuan pada tahun 2003. Kota Bharu juga diisytihar oleh kerajaan Negeri Kelantan sebagai sebuah "Bandar Raya Islam" sebagai permulaan walaupun Majlis Perbandaran Kota Bharu belum layak menerima penaiktarafan sebagai bandar raya. Begitu juga halnya dengan Majlis Perbandaran Hang Tuah Jaya (MPHTJ) yang menggunakan cogan kata "Bandaraya Pintar" [11] dan Majlis Perbandaran Langkawi (MPLBL) dengan gelaran "Bandaraya Pelancongan".[12]

Menjelangnya tahun 2015 adalah tahun yang akan menyaksikan beberapa buah bandar akan menerima penaiktarafan menjadi Bandar Raya. Beberapa buah bandar kini sedang dalam penilaian dan kajian oleh pihak Kementerian Perumahan dan Kerajaan Tempatan terhadap senarai syarat-syarat lengkap bagi kelayakan menjadi Bandar Raya antaranya yang sedia dan baru memohon ialah Bandar Pulau Pinang, Seremban, Kuantan, Kota Bharu, Klang, Sungai Petani dan Batu Pahat serta lain-lain.[perlu rujukan]

Terkini Majlis Perbandaran Johor Bahru Tengah (MPJBT) juga bersedia untuk dinaik taraf menjadi sebuah majlis bandar raya demi untuk meningkatkan mutu perkhidmatannya kepada masyarakat. Proses menaik taraf itu bagaimanapun hanya dapat dilakukan selepas persempadanan semula kawasan pihak berkuasa tempatan (PBT) di negeri ini dilakukan terlebih dahulu oleh kerajaan negeri Johor. Persempadanan kawasan PBT itu nanti bakal menyaksikan beberapa kawasan seliaan MPJBT akan diambil alih oleh Majlis Bandaraya Johor Bahru (MBJB) yang akan ditukar kepada dewan bandar raya.[10]

Dewan Bandaraya[sunting | sunting sumber]

Format dewan bandaraya mempunyai piagam pelanggan yang agak ketat berbanding majlis bandaraya dan selalunya dewan bandaraya mempunyai jumlah kakitangan yang ramai, berkemahiran dan komited dalam menangani semua aduan demi mencapai objektif piagam pelanggan yang ditetapkan. Selain itu PBT dewan bandaraya mesti mempunyai sumber kewangan yang kukuh, berautonomi dari segi ekonomi dan mampu mengutip hasil cukai yang tinggi demi untuk memenuhi kesemua aduan dan mampu menyediakan perkidmatan perbandaran pada tahap yang terbaik.

Kebiasannya penggunaan format dewan bandaraya bergantung kepada ketentuan kerajaan persekutuan dan kemampuan kerajaan negeri itu sendiri, tetapi format itu layak digunakan hanya setelah mendapat watikah penaiktarafan dari bandar kepada bandar raya. Banyak faktor yang harus dikaji dari segi kesesuaian penggunaannya serta praktikaliti pelaksanaannya terhadap kawasan PBT tersebut, kemampuan penyediaan sejumlah kakitangan yang berkebolehan, kemajuan dan kepesatan dan lain-lain. Format dewan bandaraya juga biasanya hanya sesuai digunakan oleh bandar-bandar yang mampu menarik jumlah pelancong yang tinggi setiap tahun (seperti Kota Kinabalu, Kuala Lumpur dan Kuching Utara) hingga mampu menyumbang kepada peningkatan ekonomi terhadap penduduk setempat serta memajukan lagi industri perhotelan dan pelancongan atau memiliki jumlah penduduk melibihi 1 juta ke atas beserta harta berkadar bagi kawasan pentadbirannya dengan unit pegangan yang sangat tinggi dan lain-lain kriteria.

Dewan bandaraya juga tidak mempunyai ahli majlis seperti kebanyakan PBT berstatus majlis bandaraya, majlis perbandaran atau majlis daerah yang membantu dalam menentukan dasar dan mewakili penduduk setempat, tetapi diganti dengan tidak kurang dari lima atau lebih ahli Lembaga Penasihat Bandaraya yang memegang portfolio berbeza sesuai dengan kelayakan atau pengalaman serta profesionaliti yang dimilki. Lembaga Penasihat Bandaraya berperanan untuk membantu Datuk Bandar selaku penasihat dalam apa juga persoalan yang berkaitan dengan pentadbiran dan hal ehwal pengurusan bandaraya yang telah ditetapkan kepada PBT itu mengikut peruntukan akta yang digubal baik di peringkat persekutuan mahupun negeri.[perlu rujukan]

Jumlah penduduk[sunting | sunting sumber]

Kuala Lumpur setakat ini merupakan bandar terbesar serta daerah metropolitan terbesar di Malaysia, sementara Johor Bahru merupakan bandar kedua terbesar di Malaysia selepas Kuala Lumpur. Bandar-bandar besar yang lain dengan jumlah penduduk lebih daripada 500,000 termasuk Georgetown,Ipoh, Kuching, dan Kota Kinabalu.

Lihat juga[sunting | sunting sumber]

Nota[sunting | sunting sumber]

  1. Menyingkap Perkembangan Perbandaran Ipoh Menjadi Sebuah Bandaraya, Maorih -d IHntaeirrnya Itbiornaahli mJo, uJranmaal loufd tdhien MMadl.a Jya Whio,r Aldb daunld S Caimvialids aHtiaodni 2&9 (K2h) a(2ir0i1 A1r)i:f 1fi4n9 - 114696
  2. Dewan Bandaraya Kuching Utara.
  3. Kuala Terengganu Jadi Bandar Raya 1 Januari 2008, Utusan.
  4. Kecuali Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, Labuan dan Putrajaya yang ditadbir secara langsung oleh Kerajaan Persekutuan melalui Kementerian Wilayah Persekutuan Malaysia.
  5. Kawasan pentadbiran Majlis Bandaraya Shah Alam meliputi sebahagian kecil daripada daerah Klang dan sebahagian besar daerah Petaling, kedua-duanya di Selangor.
  6. Mesyuarat Pertama Penggal Keempat DUN Pulau Pinang Ke-11 T; Soalan Bertulis No. 4w-7 Tarikh : 21 Mei 2007; Dicapai: 18 Julai 2008.
  7. Kriteria Naik Taraf PBT Dipinda Bandar Raya Dipinda. (Sumber: Utusan Malaysia, Tarikh: 4 Jun 2008) Dicapai: 18 Julai 2008.
  8. NS tangguh isytihar Seremban bandar raya. MPSNS. Dicapai: 18 Julai 2008.
  9. Seremban jadi bandar raya 2013 Utusan. 23/04/2012.
  10. 10.0 10.1 MPJBT sedia dinaik taraf jadi majlis bandar raya Utusan Melayu (M) Bhd. 12/02/2014.
  11. Portal Rasmi Majlis Perbandaran Hang Tuah Jaya - Penguatkuasaan
  12. Laman Web Rasmi Majlis Perbandaran Langkawi - Latar Belakang MPLBP
  13. "Population Distribution and Basic Demographic Characteristics, 2010". Jabatan Statistik, Malaysia. Diperolehi pada 19 April 2012. 
  14. "Key Summary Statistics For Local Authority Areas, Malaysia 2010". Jabatan Statistik, Malaysia. Diperolehi pada 19 April 2012. 

Pautan luar[sunting | sunting sumber]