Pergi ke kandungan

Belarus

Sunting pautan
Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Republik Belarus
Рэспубліка Беларусь
Республика Беларусь
Jata negara Belarus
Jata negara
Lagu kebangsaan: Мы, беларусы
Kami, orang Belarus
Lokasi Belarus di Eropah
Lokasi Belarus di Eropah
Ibu negara
dan bandar terbesar}
Minsk
53°55′U 27°33′T / 53.917°U 27.550°T / 53.917; 27.550
Bahasa rasmiBelarus dan Rusia
Kumpulan etnik
(2019)[1]
84.9% Belarus
7.5% Rusia
3.1% Poland
1.7% Ukraine
2.8% lain-lain
PemerintahKesatuan republik berpresiden
• Presiden
Aleksandr Lukashenko[2]
Aleksandr Turchin[3]
Badan perundanganPerhimpunan Kebangsaan
• Dewan pertuanan
Majlis Republik
• Dewan rakyat
Dewan Perwakilan
Kemerdekaan daripada Kesatuan Soviet
• Pengisytiharan kedaulatan
27 Julai 1990
• Kemerdekaan berkuat kuasa
25 Ogos 1991
• Nama Belarus diterima pakai
19 September 1991
• Pembubaran Kesatuan Soviet
26 Disember 1991
• Perlembagaan diterima pakai
15 Mac 1994
Keluasan
• Jumlah
207,600 km2 (80,200 bt2) (84)
Populasi
• Perkiraan 2026[4]
9,056,080 (99)
• Kepadatan
44/km2 (114.0/sq mi)
KDNK (PPP)2026[5]
• Jumlah
AS$322.020 bilion
• Per kapita
AS$35,616
KDNK (nominal)2026[5]
• Jumlah
AS$102.042 bilion
• Per kapita
AS$11,286
Gini (2020)positive decrease 24.4[6]
rendah
HDI (2023)▬ 0.824[7][8]
sangat tinggi (65)
Mata wangRubel Belarus (BYN)
Zon waktuUTC+3 (Waktu Moscow)
Kod panggilan+375
Kod ISO 3166BY
DPT internet

Belarus (Jawi: بيلاروس; Belarus: Беларусь, Bielaruś; Rusia: Беларусь), secara rasminya Republik Belarus, ialah sebuah negara tanpa pesisir di Eropah Timur. Negara ini bersempadan dengan Rusia di timur dan timur laut, Ukraine di selatan, Poland di barat, serta Lithuania dan Latvia di barat laut. Belarus mempunyai keluasan 207,600 kilometer persegi dan penduduk seramai 9,056,080 orang pada 1 Januari 2026.[9][4] Minsk ialah ibu negara, bandar terbesar dan pusat politik, ekonomi serta kebudayaan negara. Bahasa Belarus dan bahasa Rusia ialah dua bahasa rasminya.

Wilayah Belarus pernah menjadi sebahagian daripada beberapa negara dan pemerintahan, termasuk Rus Kiev, Perdemangan Agung Lithuania, Komanwel Poland–Lithuania dan Empayar Rusia. Selepas Revolusi Rusia, sebuah negara Belarus merdeka yang berusia singkat diisytiharkan pada 1918. Sebahagian besar wilayahnya kemudian membentuk Republik Sosialis Soviet Belarus, yang menjadi salah sebuah republik pengasas Kesatuan Soviet pada 1922. Belarus mengalami kemusnahan dan kehilangan penduduk yang amat besar semasa Perang Dunia Kedua. Selepas perang, republik tersebut dibangunkan sebagai pusat perindustrian penting Kesatuan Soviet dan menjadi anggota pengasas Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada 1945. Belarus memperoleh kemerdekaan penuh ketika Kesatuan Soviet dibubarkan pada 1991.

Belarus secara perlembagaan ialah republik berpresiden dengan sebuah parlimen dwidewan. Aleksandr Lukashenko telah memegang jawatan presiden sejak 1994. Pindaan perlembagaan dan pilihan raya yang diadakan semasa pemerintahannya telah memperkukuh kuasa presiden, manakala pemerhati antarabangsa serta pertubuhan hak asasi manusia menganggap sistem politik negara itu sebagai autoritarian. Pilihan raya presiden 2020 mencetuskan tunjuk perasaan besar-besaran dan tindakan keras terhadap pembangkang, masyarakat sivil serta media bebas. Pilihan raya 2025 tidak diperhatikan oleh Pertubuhan untuk Keselamatan dan Kerjasama di Eropah (OSCE) kerana pihak berkuasa Belarus tidak mengeluarkan jemputan pada waktunya.[10]

Ekonomi Belarus mengekalkan peranan negara yang besar dalam perusahaan, perbankan dan perancangan ekonomi. Sektor utamanya termasuk pembuatan jentera, pemprosesan petroleum, bahan kimia, baja potasy, pertanian dan industri makanan. Negara ini mempunyai hubungan ekonomi, ketenteraan dan institusi yang rapat dengan Rusia. Pergantungan tersebut bertambah selepas sekatan Barat dan kehilangan sebahagian besar akses perdagangan dengan Kesatuan Eropah berikutan tindakan kerajaan terhadap penunjuk perasaan pada 2020 serta sokongannya terhadap pencerobohan Rusia ke atas Ukraine.[11] Belarus tergolong dalam kategori pembangunan manusia sangat tinggi, dengan Indeks Pembangunan Manusia sebanyak 0.824 bagi 2023.[7]

Nama

[sunting | sunting sumber]

Nama Belarus berasal daripada ungkapan Slavia Timur yang secara harfiah bererti “Rus Putih”. Istilah geografi tersebut telah digunakan dalam pelbagai bentuk sejak Zaman Pertengahan untuk merujuk kepada wilayah-wilayah di bahagian barat dunia Rus. Asal usul dan maksud khusus unsur “putih” masih diperdebatkan; tafsirannya pernah dikaitkan dengan kedudukan geografi, lambang warna tradisional dan status politik sesetengah wilayah Rus.[12]

Semasa zaman Soviet, nama Inggeris Byelorussia dan bentuk-bentuk serumpunnya digunakan secara meluas untuk Republik Sosialis Soviet Belarus. Pada 19 September 1991, parlimen republik itu menetapkan nama rasminya sebagai Republik Belarus dan nama pendeknya sebagai Belarus. Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu kemudiannya menggunakan nama tersebut bagi menggantikan Byelorussian Soviet Socialist Republic.[13]

Sejarah

[sunting | sunting sumber]

Sejarah awal dan Zaman Pertengahan

[sunting | sunting sumber]

Wilayah Belarus moden pada awalnya didiami oleh masyarakat penutur bahasa Baltik. Suku-suku Slav Timur mula berkembang ke kawasan tersebut pada separuh kedua milenium pertama Masihi dan beransur-ansur berasimilasi dengan penduduk Baltik. Menjelang abad ke-9, wilayah itu mempunyai hubungan dengan dunia Rus Kiev. Polotsk pertama kali disebut dalam sumber bertulis pada 862 dan kemudian berkembang menjadi pusat sebuah kepangeranan yang penting. Kepangeranan Turov pula berkembang di selatan Belarus.[12]

Kepangeranan Polotsk mencapai kemuncak pengaruhnya pada abad ke-11 sebelum wilayah-wilayah Belarus terpecah kepada beberapa pemerintahan kecil. Serangan Mongol pada abad ke-13 tidak memusnahkan pusat-pusat Belarus sebagaimana yang berlaku di kawasan Rus yang lebih timur, tetapi perubahan politik serantau mendorong kebanyakan wilayahnya menyertai Perdemangan Agung Lithuania secara berperingkat.

Perdemangan Agung Lithuania, Komanwel dan pemerintahan Rusia

[sunting | sunting sumber]
Peta Perdemangan Agung Lithuania
Peta Perdemangan Agung Lithuania; sebahagian besar wilayah Belarus moden pernah termasuk dalam negara tersebut.

Dalam Perdemangan Agung Lithuania, golongan bangsawan dan penduduk Slavia Timur memainkan peranan penting dalam pentadbiran serta kehidupan kebudayaan. Bahasa Rutenia Lama digunakan sebagai bahasa perundangan dan pentadbiran, termasuk dalam Statut Lithuania. Selepas Kesatuan Lublin pada 1569, Perdemangan Agung Lithuania dan Kerajaan Poland membentuk Komanwel Poland–Lithuania. Wilayah Belarus kekal dalam bahagian Lithuania, tetapi pengaruh politik, kebudayaan dan keagamaan Poland meningkat, khususnya dalam kalangan bangsawan.[14]

Peperangan abad ke-17 dan awal abad ke-18, termasuk konflik dengan Rusia dan Perang Utara Besar, memusnahkan banyak bandar serta mengurangkan jumlah penduduk. Dalam tiga Pembahagian Poland antara 1772 dengan 1795, seluruh wilayah Belarus diserap ke dalam Empayar Rusia.

Pemerintahan Rusia membawa penyatuan pentadbiran dengan empayar, peluasan sistem pendidikan Rusia serta tekanan terhadap institusi Poland dan Rutenia. Pemberontakan pada 1830–1831 dan 1863–1864 diikuti oleh dasar asimilasi kebudayaan dan bahasa Rusia yang lebih ketat. Pada penghujung abad ke-19, perindustrian, pembinaan landasan kereta api dan pertumbuhan bandar berlaku serentak dengan kemunculan gerakan kebangsaan Belarus. Penulis seperti Francysk Bahuševič dan penerbitan Nasha Niva membantu mengembangkan bahasa sastera serta kesedaran kebangsaan Belarus.[15]

Revolusi, pembahagian antara perang dan republik Soviet

[sunting | sunting sumber]

Selepas kejatuhan Empayar Rusia pada 1917, beberapa gerakan politik Belarus berusaha mewujudkan autonomi atau kemerdekaan. Republik Rakyat Belarus mengisytiharkan kemerdekaan pada 25 Mac 1918 ketika sebahagian besar wilayah itu diduduki oleh tentera Jerman. Kerajaan tersebut tidak berjaya membentuk sebuah negara yang stabil dan kemudiannya beroperasi dalam buangan.

Pada 1919, pihak Bolshevik menubuhkan Republik Sosialis Soviet Belarus. Selepas Perang Poland–Soviet, Perjanjian Riga pada 1921 membahagikan wilayah Belarus antara Poland di barat dengan republik Soviet Belarus di timur. Republik Sosialis Soviet Belarus menjadi salah sebuah republik pengasas Kesatuan Soviet pada Disember 1922.[14]

Dasar pengembangan bahasa dan kebudayaan Belarus pada dekad 1920-an digantikan dengan pemusatan serta penindasan politik pada zaman Joseph Stalin. Golongan intelektual, pegawai dan petani menjadi mangsa pembersihan politik, pembuangan negeri dan pengkolektifan pertanian. Selepas Kesatuan Soviet menyerang Poland pada September 1939, wilayah Belarus barat dimasukkan ke dalam republik Soviet Belarus.

Perang Dunia Kedua dan zaman pascaperang

[sunting | sunting sumber]

Jerman Nazi menyerang Kesatuan Soviet pada Jun 1941 dan menduduki seluruh Belarus dalam tempoh beberapa minggu. Pendudukan itu membawa pembunuhan beramai-ramai, pemusnahan penempatan, buruh paksa serta pengusiran. Sebahagian besar masyarakat Yahudi Belarus dibunuh dalam Holocaust, manakala gerakan partisan Soviet yang besar beroperasi di hutan dan kawasan paya negara.[15]

Tentera Soviet menawan semula sebahagian besar Belarus melalui Operasi Bagration pada musim panas 1944. Republik itu mengalami antara kehilangan penduduk dan kemusnahan fizikal paling berat di Eropah semasa perang. Minsk serta banyak bandar lain dibina semula selepas 1945.

Walaupun kekal sebagai sebuah republik Soviet, Republik Sosialis Soviet Belarus menjadi anggota pengasas Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada 1945 bersama-sama Kesatuan Soviet dan Republik Sosialis Soviet Ukraine.[16] Dalam dekad-dekad pascaperang, Belarus mengalami perindustrian dan pembandaran pesat. Pembuatan jentera, industri kimia serta elektronik menjadi komponen utama ekonominya, sementara penggunaan bahasa Rusia semakin meluas dalam pentadbiran, pendidikan tinggi dan kehidupan bandar.[15]

Peta pencemaran sesium-137 selepas bencana Chernobyl
Peta pencemaran sesium-137 selepas bencana Chernobyl pada 1986.

Kemalangan loji kuasa nuklear Chernobyl di Ukraine pada 26 April 1986 memberi kesan besar terhadap Belarus. Kira-kira 23% wilayah negara tercemar oleh bahan radioaktif, khususnya di bahagian tenggara, dan ratusan ribu penduduk terpaksa menghadapi pemindahan, pemantauan kesihatan serta sekatan penggunaan tanah.[17]

Kemerdekaan dan era Lukashenko

[sunting | sunting sumber]

Parlimen Belarus mengisytiharkan kedaulatan republik pada 27 Julai 1990. Selepas kegagalan cubaan rampasan kuasa Soviet pada Ogos 1991, pengisytiharan tersebut diberikan kuasa perlembagaan pada 25 Ogos. Pada 8 Disember 1991, pemimpin Belarus, Rusia dan Ukraine menandatangani Perjanjian Belavezha, yang mengisytiharkan bahawa Kesatuan Soviet telah tidak lagi wujud dan menubuhkan Komanwel Negara-Negara Merdeka. Pembubaran Kesatuan Soviet diselesaikan secara rasmi pada 26 Disember 1991.[18]

Perlembagaan baharu diterima pakai pada Mac 1994. Aleksandr Lukashenko memenangi pilihan raya presiden pertama negara pada Julai tahun itu. Referendum perlembagaan pada 1996 memanjangkan penggal pertamanya, memperluas kuasa presiden dan menggantikan parlimen satu dewan dengan Perhimpunan Kebangsaan dwidewan. Referendum pada 2004 pula menghapuskan had dua penggal bagi jawatan presiden.[18]

Pilihan raya presiden 2020, yang menurut keputusan rasmi dimenangi Lukashenko, dipertikaikan oleh calon pembangkang Sviatlana Tsikhanouskaya, pemerhati bebas dan beberapa kerajaan asing. Tunjuk perasaan besar-besaran berlangsung di seluruh negara dan diikuti oleh penahanan beramai-ramai, keganasan terhadap penunjuk perasaan serta pembubaran banyak pertubuhan masyarakat sivil.[19]

Referendum pada Februari 2022 meminda perlembagaan, termasuk memberikan kedudukan perlembagaan kepada Perhimpunan Rakyat Seluruh Belarus. Dalam pilihan raya presiden Januari 2025, Suruhanjaya Pilihan Raya Pusat mengumumkan bahawa Lukashenko memperoleh 86.82% undi.[20] OSCE tidak dapat menjalankan misi pemerhatian bebas kerana tidak menerima jemputan pada waktunya daripada kerajaan Belarus.[10]

Geografi

[sunting | sunting sumber]

Bentuk muka bumi dan iklim

[sunting | sunting sumber]
Pemandangan Tasik Narach di Belarus
Tasik Narach ialah tasik semula jadi terbesar di Belarus.

Belarus terletak di Dataran Eropah Timur dan tidak mempunyai pesisir laut. Bentuk muka buminya secara umumnya rendah serta beralun lembut, hasil daripada proses glasier. Titik tertingginya ialah Dzyarzhynskaya Hara, yang mencapai 345 meter dari aras laut, manakala kawasan terendah terletak di lembah Sungai Neman, kira-kira 80 hingga 90 meter dari aras laut.[9]

Negara ini mempunyai rangkaian sungai, tasik, paya dan terusan yang luas. Sungai utama termasuk Dnieper, Berezina, Pripyat, Neman dan Sozh. Tasik terbesar ialah Tasik Narach, dengan keluasan 80.1 kilometer persegi. Kawasan Polesia di selatan mengandungi salah satu kompleks tanah lembap terbesar di Eropah.[9]

Sekitar 38% kawasan negara diliputi hutan, 44% digunakan untuk pertanian dan kira-kira 6% terdiri daripada permukaan air serta kawasan paya. Baki tanahnya merangkumi kawasan penempatan, pengangkutan dan kegunaan lain.[9]

Belarus mempunyai iklim benua lembap yang dipengaruhi oleh jisim udara maritim dari Lautan Atlantik dan udara benua dari pedalaman Eurasia. Musim sejuk biasanya sejuk dan bersalji, manakala musim panas sederhana panas serta lembap. Bahagian barat secara amnya mengalami musim sejuk yang lebih sederhana berbanding kawasan timur.[21]

Alam sekitar

[sunting | sunting sumber]
Seekor bison Eropah di Hutan Białowieża
Bison Eropah di Hutan Białowieża, kawasan hutan purba yang dikongsi oleh Belarus dengan Poland.

Masalah alam sekitar utama Belarus termasuk pencemaran tinggalan bencana Chernobyl, degradasi sesetengah kawasan tanah lembap, pencemaran air dan udara perindustrian serta kesan perubahan iklim. Program pemulihan di kawasan tercemar menumpukan pemantauan kesihatan, keselamatan makanan, pemulihan ekonomi tempatan dan pengurusan tanah.[17]

Hutan Białowieża, yang dikongsi dengan Poland, merupakan antara tinggalan terbesar hutan dataran rendah purba di Eropah. Hutan itu melindungi populasi penting bison Eropah serta pelbagai habitat hutan dan telah disenaraikan sebagai Tapak Warisan Dunia UNESCO.[22]

Kerajaan dan politik

[sunting | sunting sumber]

Institusi perlembagaan dan pilihan raya

[sunting | sunting sumber]
Bangunan Kerajaan Belarus di Dataran Kemerdekaan, Minsk
Bangunan Kerajaan di Dataran Kemerdekaan, Minsk.

Perlembagaan mentakrifkan Belarus sebagai sebuah negara kesatuan, demokratik dan sosial yang berasaskan kedaulatan undang-undang. Kuasa negara secara rasmi dibahagikan antara cabang perundangan, eksekutif dan kehakiman, tetapi presiden mempunyai kuasa yang luas dalam pelantikan kerajaan, dasar keselamatan, hubungan luar serta pengeluaran dekri.[23]

Presiden dipilih bagi penggal lima tahun. Presiden melantik perdana menteri dengan persetujuan terdahulu Dewan Perwakilan serta melantik anggota kanan kerajaan dan badan kehakiman menurut tatacara perlembagaan. Aleksandr Lukashenko telah menjadi presiden sejak 1994, manakala Aleksandr Turchin dilantik sebagai perdana menteri pada 10 Mac 2025.[2][24]

Badan perundangan negara ialah Perhimpunan Kebangsaan, yang terdiri daripada Dewan Perwakilan dengan 110 anggota dan Majlis Republik dengan 64 anggota. Dewan Perwakilan dipilih secara langsung, manakala kebanyakan anggota Majlis Republik dipilih oleh majlis tempatan dan sebahagiannya dilantik oleh presiden.[23]

Pindaan 2022 memberikan kedudukan perlembagaan kepada Perhimpunan Rakyat Seluruh Belarus. Badan tersebut ditakrifkan sebagai badan perwakilan tertinggi rakyat dan terdiri daripada pegawai, wakil institusi terpilih serta anggota lain yang ditentukan oleh undang-undang. Bidang kuasanya termasuk meluluskan hala tuju dasar dalam dan luar negara serta dokumen keselamatan strategik.[23]

Hak asasi manusia dan kebebasan awam

[sunting | sunting sumber]

Pemerhati antarabangsa secara umum menganggap Belarus sebagai negara autoritarian. Pejabat Pesuruhjaya Tinggi Hak Asasi Manusia Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu melaporkan pelanggaran hak asasi manusia yang sistematik, meluas dan berat, termasuk penahanan sewenang-wenangnya, penyeksaan atau layanan buruk, perbicaraan yang tidak adil serta sekatan terhadap kebebasan bersuara, berhimpun dan berpersatuan.[25]

Sejak pilihan raya 2020, banyak parti pembangkang, pertubuhan bukan kerajaan, kesatuan sekerja bebas dan saluran media telah ditutup atau dilarang. Tokoh pembangkang, aktivis, peguam, wartawan serta pembela hak asasi manusia turut dipenjarakan atau meninggalkan negara. Kerajaan Belarus menyatakan bahawa tindakannya diperlukan bagi memelihara ketenteraman dan kedaulatan negara, manakala pengkritik menganggap undang-undang keselamatan dan ekstremisme digunakan untuk menyekat kegiatan politik yang sah.[25]

Belarus mengekalkan hukuman mati dan merupakan satu-satunya negara di Eropah yang masih melaksanakan hukuman tersebut. Hukuman itu boleh dikenakan bagi beberapa kesalahan berat dan biasanya dilaksanakan melalui tembakan selepas proses rayuan serta permohonan pengampunan selesai.[26]

Bahagian pentadbiran

[sunting | sunting sumber]

Belarus dibahagikan kepada enam wilayah, yang dikenali sebagai voblast, serta bandar Minsk yang mempunyai taraf pentadbiran tersendiri. Wilayah-wilayah tersebut seterusnya dibahagikan kepada 118 daerah. Data penduduk dalam jadual berikut merujuk kepada 1 Januari 2026.[4] Kod bahagian pentadbiran mengikuti ISO 3166-2.[27]

Bahagian pentadbiran peringkat pertama Belarus
Bahagian Taraf Pusat pentadbiran Penduduk
(2026)		 Kod ISO Catatan
Wilayah Brest Wilayah Brest 1,290,628 BY-BR Terletak di barat daya dan bersempadan dengan Poland serta Ukraine
Wilayah Vitebsk Wilayah Vitebsk 1,060,687 BY-VI Wilayah paling utara; bersempadan dengan Latvia, Lithuania dan Rusia
Wilayah Gomel Wilayah Gomel 1,316,666 BY-HO Banyak kawasan di selatannya terjejas oleh bencana Chernobyl
Wilayah Grodno Wilayah Grodno 976,218 BY-HR Terletak di barat dan mempunyai hubungan sejarah dengan Poland serta Lithuania
Wilayah Minsk Wilayah Minsk 1,454,737 BY-MI Mengelilingi sebahagian besar bandar Minsk, tetapi bandar itu tidak termasuk dalam wilayah ini
Wilayah Mogilev Wilayah Mogilev 962,053 BY-MA Terletak di bahagian timur negara
Minsk Bandar bertaraf khas Minsk 1,995,091 BY-HM Ibu negara dan unit pentadbiran berasingan daripada Wilayah Minsk

Hubungan luar

[sunting | sunting sumber]

Sebagai pengganti Republik Sosialis Soviet Belarus, Belarus mengekalkan keanggotaan pengasasnya dalam Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Negara ini juga menganggotai Komanwel Negara-Negara Merdeka, Pertubuhan Perjanjian Keselamatan Kolektif, Kesatuan Ekonomi Eurasia, OSCE dan Pergerakan Negara-Negara Berkecuali.

Hubungan luar Belarus didominasi oleh kerjasama dengan Rusia. Kedua-dua negara membentuk Negara Kesatuan melalui perjanjian pada 1999 dan bekerjasama rapat dalam perdagangan, tenaga, pertahanan serta kawalan sempadan. Walau bagaimanapun, pelaksanaan integrasi politik dan ekonomi penuh telah berlangsung secara tidak sekata.

Belarus membenarkan Rusia menggunakan wilayahnya bagi operasi ketenteraan terhadap Ukraine pada Februari 2022, termasuk pergerakan tentera dan pelancaran serangan. Perhimpunan Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu menyeru Belarus menghentikan penggunaan wilayahnya bagi memudahkan pencerobohan tersebut.[28] Kesatuan Eropah, Amerika Syarikat, United Kingdom dan beberapa negara lain mengenakan sekatan terhadap pegawai, institusi kewangan serta sektor ekonomi Belarus berhubung penindasan politik dan sokongannya kepada Rusia.[29]

Ekonomi

[sunting | sunting sumber]

Struktur ekonomi

[sunting | sunting sumber]

Belarus mewarisi asas perindustrian yang besar daripada Kesatuan Soviet dan, tidak seperti banyak negara pasca-Soviet lain, melaksanakan penswastaan secara terhad. Kerajaan masih memiliki atau mengawal banyak perusahaan besar, bank dan kemudahan strategik. Harga, gaji, kredit serta pelaburan dalam beberapa sektor juga dipengaruhi secara langsung oleh dasar negara.[11]

Model tersebut membantu mengekalkan keupayaan perindustrian, guna tenaga dan perlindungan sosial pada beberapa tempoh, tetapi turut dikaitkan dengan kecekapan perusahaan yang tidak sekata, pergantungan kepada sokongan kerajaan, pelaburan swasta yang terhad dan pendedahan kepada perubahan hubungan ekonomi dengan Rusia. Sejak 2022, sekatan kewangan dan perdagangan telah meningkatkan kos pengangkutan serta memaksa sebahagian besar perdagangan dialihkan melalui Rusia.[11]

Tabung Kewangan Antarabangsa menganggarkan bahawa pada 2026, keluaran dalam negara kasar Belarus pada pariti kuasa beli bernilai AS$322.020 bilion, bersamaan AS$35,616 seorang. KDNK nominal pula dianggarkan sebanyak AS$102.042 bilion atau AS$11,286 seorang.[5]

Perindustrian, pertanian dan perdagangan

[sunting | sunting sumber]
Lori perlombongan BelAZ di luar sebuah kilang di Belarus
Sebuah lori perlombongan keluaran BelAZ di luar kilangnya di Belarus.

Sektor pembuatan merangkumi pengeluaran traktor, lori, bas, kenderaan perlombongan, mesin pertanian, peralatan elektrik, barangan optik, bahan kimia dan produk petroleum. Perusahaan terkenal termasuk Minsk Tractor Works, Minsk Automobile Plant, BelAZ dan Belaruskali. Belarus juga merupakan pengeluar penting baja potasy.[9]

Pertanian menumpukan tanaman bijirin, kentang, bit gula, flaks dan tanaman makanan ternakan. Penternakan lembu, pengeluaran susu, daging dan pemprosesan makanan merupakan komponen penting ekonomi luar bandar. Sebahagian besar tanah pertanian diusahakan oleh organisasi besar yang berasal daripada ladang kolektif dan ladang negara era Soviet.[9]

Pada 2025, jumlah perdagangan barangan dan perkhidmatan Belarus bernilai AS$105.216 bilion. Eksport berjumlah AS$51.712 bilion, manakala import berjumlah AS$53.504 bilion. Angka 2025 dalam penerbitan rasmi tersebut bersifat awal dan mungkin disemak.[9]

Rusia ialah rakan perdagangan dan pembekal tenaga utama Belarus. Negara-negara Kesatuan Ekonomi Eurasia, China serta beberapa pasaran di Asia, Afrika dan Amerika Latin turut menjadi destinasi perdagangan penting. Sebelum sekatan yang semakin meluas selepas 2020 dan 2022, Kesatuan Eropah merupakan salah satu pasaran eksport serta sumber teknologi dan pelaburan utama Belarus.[11]

Pembangunan dan ketaksamaan

[sunting | sunting sumber]

Menurut Laporan Pembangunan Manusia 2025, Belarus memperoleh nilai Indeks Pembangunan Manusia sebanyak 0.824 bagi 2023 dan menduduki tempat ke-65 daripada negara serta wilayah yang dinilai. Jangka hayat ketika lahir ialah 74.4 tahun, jangkaan tempoh persekolahan 13.7 tahun dan purata tempoh persekolahan 12.3 tahun.[7] Nilai HDI pada 2022 dan 2023 masing-masing ialah 0.824, menunjukkan tiada perubahan pada tiga tempat perpuluhan.[8]

Pangkalan data Bank Dunia memberikan pekali Gini sebanyak 24.4 bagi 2020, berbanding 25.3 pada 2019. Nilai yang lebih rendah menunjukkan pengagihan pendapatan yang lebih sama, walaupun angka tersebut tidak menggambarkan perbezaan dalam pemilikan kekayaan atau akses kepada peluang ekonomi.[6]

Pengangkutan dan prasarana

[sunting | sunting sumber]
Kereta api tempatan di Wilayah Minsk, Belarus
Kereta api tempatan di Wilayah Minsk.

Belarus mempunyai kedudukan transit penting antara Rusia dengan negara-negara Kesatuan Eropah. Rangkaian kereta apinya dikendalikan terutamanya oleh Kereta Api Belarus dan dihubungkan dengan Rusia, Ukraine, Poland, Lithuania serta Latvia. Pada 2025, panjang landasan kereta api awam ialah 5,473.5 kilometer, termasuk 1,369.5 kilometer landasan elektrik.[9]

Rangkaian jalan raya awam berjumlah kira-kira 104,000 kilometer pada 2025, dengan sekitar 91,000 kilometer mempunyai permukaan keras. Lebuh raya M1 atau laluan E30 merentasi negara dari sempadan Poland melalui Minsk ke sempadan Rusia dan menjadi koridor jalan raya timur–barat utama.[9]

Lapangan Terbang Kebangsaan Minsk ialah lapangan terbang antarabangsa utama negara. Pengangkutan awam bandar merangkumi bas, bas troli, trem dan kereta api bandar, manakala Metro Minsk menyediakan perkhidmatan transit aliran pantas di ibu negara. Corak penerbangan dan perkhidmatan antarabangsa telah berubah dengan ketara akibat sekatan serta penutupan ruang udara sejak 2021.

Demografi

[sunting | sunting sumber]

Penduduk dan komposisi etnik

[sunting | sunting sumber]

Bancian 2019 merekodkan kira-kira 9.41 juta penduduk. Orang Belarus membentuk 84.9% penduduk, diikuti oleh orang Rusia sebanyak 7.5%, orang Poland 3.1% dan orang Ukraine 1.7%. Komuniti yang lebih kecil termasuk orang Yahudi, Armenia, Tatar, Romani, Azerbaijan dan Lithuania.[1]

Jumlah penduduk menurun kepada 9,056,080 pada 1 Januari 2026. Daripada jumlah itu, 7,157,309 orang atau 79% tinggal di kawasan bandar, sementara 1,898,771 orang tinggal di kawasan luar bandar. Minsk sahaja mempunyai hampir dua juta penduduk.[4] Penurunan penduduk dikaitkan dengan kadar kelahiran yang rendah, penuaan penduduk, kematian yang melebihi kelahiran serta penghijrahan keluar.

Bahasa

[sunting | sunting sumber]

Perkara 17 Perlembagaan menetapkan bahasa Belarus dan bahasa Rusia sebagai bahasa rasmi.[23] Bahasa Rusia digunakan secara meluas dalam pentadbiran, perniagaan, media, pendidikan dan kehidupan harian bandar. Bahasa Belarus pula mempunyai kedudukan utama dalam identiti kebangsaan, kesusasteraan, sejarah dan kebudayaan negara.

Penggunaan kedua-dua bahasa berbeza mengikut wilayah, generasi dan konteks sosial. Ramai penduduk memahami kedua-duanya, dan bentuk pertuturan campuran yang dikenali sebagai trasianka turut digunakan. Selain bahasa rasmi, bahasa Poland, Ukraine, Yiddish dan bahasa Tatar pernah atau masih digunakan dalam komuniti tertentu.

Agama

[sunting | sunting sumber]

Perlembagaan menjamin kebebasan beragama dan menyatakan bahawa agama serta kepercayaan adalah sama di sisi undang-undang. Gereja Ortodoks Belarus, yang berada dalam lingkungan Gereja Ortodoks Rusia, merupakan institusi agama terbesar. Gereja Katolik Rom mempunyai penganut yang ketara, khususnya di bahagian barat negara dan dalam kalangan sebahagian masyarakat Poland serta Belarus.[30]

Komuniti agama yang lebih kecil termasuk Protestan, Katolik Yunani, Yahudi, Islam dan beberapa gerakan keagamaan baharu. Hubungan antara negara dengan pertubuhan agama dikawal oleh undang-undang pendaftaran. Beberapa kumpulan agama minoriti melaporkan kesukaran mendapatkan pendaftaran, tempat ibadat atau kebenaran menjalankan kegiatan awam.[30]

Pendidikan dan kesihatan

[sunting | sunting sumber]

Belarus mempunyai sistem pendidikan yang diwarisi daripada Kesatuan Soviet, dengan kadar penyertaan pendidikan asas yang tinggi. Pendidikan am merangkumi peringkat rendah, asas dan menengah, diikuti oleh pendidikan vokasional, khusus atau tinggi. Institusi pendidikan tinggi utama termasuk Universiti Negeri Belarus, Universiti Teknikal Kebangsaan Belarus dan Universiti Perubatan Negeri Belarus.[9]

Sistem penjagaan kesihatan dibiayai terutamanya oleh negara dan menyediakan rangkaian hospital, poliklinik serta pusat rawatan khusus. Pada 2023, jangka hayat ketika lahir ialah 74.4 tahun.[7] Cabaran kesihatan awam termasuk penuaan penduduk, penyakit kardiovaskular, perbezaan jangka hayat antara lelaki dengan wanita dan kesan jangka panjang pencemaran radioaktif di kawasan yang terjejas oleh Chernobyl.

Budaya

[sunting | sunting sumber]

Kebudayaan Belarus berkembang daripada tradisi Slavia Timur, Baltik, Poland, Lithuania, Yahudi dan Rusia. Kedudukan negara di antara Eropah Tengah dan dunia Slav Timur menghasilkan warisan bahasa, agama, seni bina serta adat yang pelbagai. Dasar asimilasi kebudayaan dan bahasa Rusia pada zaman empayar dan Soviet, diikuti oleh penggunaan meluas bahasa Rusia selepas kemerdekaan, turut membentuk perdebatan mengenai bahasa serta identiti kebangsaan.

Kesusasteraan dan kesenian

[sunting | sunting sumber]

Francysk Skaryna, seorang pencetak, penterjemah dan humanis abad ke-16, merupakan antara tokoh awal terpenting dalam sejarah kebudayaan Belarus. Perkembangan kesusasteraan moden dipelopori pada abad ke-19 dan awal abad ke-20 oleh penulis seperti Francysk Bahuševič, Yanka Kupala dan Yakub Kolas. Karya mereka membantu membentuk bahasa sastera moden serta kesedaran kebangsaan Belarus.[12]

Kesusasteraan abad ke-20 banyak dipengaruhi oleh perang, penindasan politik, kehidupan luar bandar dan persoalan identiti. Vasil Bykaŭ terkenal melalui karya mengenai pengalaman moral manusia semasa Perang Dunia Kedua. Svetlana Alexievich, yang menghasilkan karya sejarah lisan mengenai perang, bencana Chernobyl dan keruntuhan Kesatuan Soviet, menerima Hadiah Nobel dalam Kesusasteraan pada 2015.[31]

Seni tradisional termasuk tenunan, sulaman, ukiran kayu, tembikar dan hiasan jerami. Corak geometri merah dan putih pada tekstil tradisional menjadi unsur yang dikenali dalam seni kebangsaan. Minsk menempatkan institusi utama seperti Muzium Seni Kebangsaan Belarus, Teater Opera dan Balet Bolshoi Kebangsaan Belarus serta Filharmonik Negara Belarus.

Warisan kebudayaan dan alam

[sunting | sunting sumber]
Kompleks Istana Mir di Belarus
Kompleks Istana Mir, salah satu Tapak Warisan Dunia UNESCO di Belarus.

Belarus mempunyai empat Tapak Warisan Dunia UNESCO, yang terdiri daripada tiga tapak kebudayaan dan satu tapak semula jadi.[32]

Tapak Warisan Dunia UNESCO di Belarus
Tapak Kategori Tahun disenaraikan Keterangan
Hutan Białowieża Semula jadi 1979 Hutan dataran rendah purba rentas sempadan yang dikongsi dengan Poland; diperluas pada 1992 dan 2014
Kompleks Istana Mir Kebudayaan 2000 Kompleks berkubu yang mempamerkan gabungan seni bina Gothik, Renaissance dan Barok
Kompleks kediaman, seni bina dan kebudayaan keluarga Radziwiłł di Nesvizh Kebudayaan 2005 Istana, gereja, kubu dan taman yang berkaitan dengan keluarga bangsawan Radziwiłł
Lengkok Geodesi Struve Kebudayaan 2005 Sebahagian daripada rangkaian titik ukur merentasi sepuluh negara yang digunakan untuk menentukan saiz dan bentuk Bumi

Selain tapak UNESCO, Belarus mempunyai banyak gereja Ortodoks dan Katolik, rumah ibadat Yahudi, istana, kubu, kompleks manor serta tapak peringatan Perang Dunia Kedua. Kubu Brest menjadi salah satu lambang utama penentangan Soviet terhadap serangan Jerman pada 1941, manakala kompleks peringatan Khatyn memperingati kampung-kampung dan penduduk awam yang dimusnahkan semasa pendudukan Nazi.

Masakan dan sukan

[sunting | sunting sumber]
Draniki, penkek kentang tradisional Belarus
Draniki, penkek kentang yang merupakan antara hidangan paling dikenali dalam masakan Belarus.

Masakan Belarus menggunakan kentang, rai, soba, cendawan, produk tenusu dan daging secara meluas. Hidangan yang sering dikaitkan dengan negara ini termasuk draniki, iaitu penkek kentang; machanka, sos daging yang dimakan bersama penkek; sup ubi bit; roti rai; serta pelbagai makanan jeruk dan produk tenusu. Tradisi makanannya berkongsi banyak ciri dengan masakan Lithuania, Poland, Rusia dan Ukraine.

Sukan popular termasuk hoki ais, bola sepak, olahraga, biatlon, tenis, gusti dan gimnastik. Belarus pernah menjadi tuan rumah Sukan Eropah 2019 di Minsk. Penyertaan atlet serta pasukan Belarus dalam pertandingan antarabangsa telah dikenakan pelbagai sekatan sejak 2022 berikutan sokongan negara terhadap pencerobohan Rusia ke atas Ukraine.

Lihat juga

[sunting | sunting sumber]

Rujukan

[sunting | sunting sumber]
  1. 1 2 "Национальный состав населения Республики Беларусь" (dalam bahasa Rusia). National Statistical Committee of the Republic of Belarus. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  2. 1 2 "The President of the Republic of Belarus". Official Internet Portal of the President of the Republic of Belarus. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  3. ↑ "Alexander Turchin". Council of Ministers of the Republic of Belarus. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  4. 1 2 3 4 "Key Facts about Belarus". Official Internet Portal of the President of the Republic of Belarus. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  5. 1 2 3 "IMF DataMapper: Belarus". IMF DataMapper. International Monetary Fund. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  6. 1 2 "Gini index – Belarus". World Bank Data. World Bank. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  7. 1 2 3 4 Human Development Report 2025: Human Development Index and its components (PDF) (Laporan). United Nations Development Programme. 2025. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  8. 1 2 Human Development Index trends, 1990–2023 (PDF) (Laporan). United Nations Development Programme. 2025. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Belarus in Figures, 2026 (PDF) (Laporan). Minsk: National Statistical Committee of the Republic of Belarus. 2026. ISBN 978-985-7343-43-0. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  10. 1 2 "No election observation mission in Belarus due to lack of timely invitation, in breach of OSCE commitments". OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights. 9 Januari 2025. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  11. 1 2 3 4 Macro Poverty Outlook: Belarus (PDF) (Laporan). World Bank. April 2026. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  12. 1 2 3 Zaprudnik, Jan (1993). Belarus: At a Crossroads in History. Boulder, Colorado: Westview Press. ISBN 0-8133-1794-0.
  13. ↑ "Belarus". United Nations. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  14. 1 2 Snyder, Timothy (2003). The Reconstruction of Nations: Poland, Ukraine, Lithuania, Belarus, 1569–1999. New Haven: Yale University Press.
  15. 1 2 3 Marples, David R. (1999). Belarus: A Denationalized Nation. Amsterdam: Harwood Academic Publishers.
  16. ↑ "UN Founding Members". United Nations Dag Hammarskjöld Library. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  17. 1 2 "Consolidation of Opportunities for Recovering Regions". United Nations Development Programme. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  18. 1 2 Wilson, Andrew (2021). Belarus: The Last European Dictatorship (ed. 2). New Haven: Yale University Press.
  19. ↑ "Belarus: EU imposes third round of sanctions over ongoing repression". Council of the European Union. 17 Disember 2020. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  20. ↑ "Elections of the President". Central Election Commission of the Republic of Belarus. 25 April 2025. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  21. ↑ "Belarus: Climate Data Historical". Climate Change Knowledge Portal. World Bank. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  22. ↑ "Białowieża Forest". World Heritage Convention. UNESCO. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  23. 1 2 3 4 "Constitution of the Republic of Belarus". Official Internet Portal of the President of the Republic of Belarus. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  24. ↑ "Aleksandr Lukashenko makes new appointments". Official Internet Portal of the President of the Republic of Belarus. 10 Mac 2025. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  25. 1 2 "Belarus report finds systematic, widespread and gross human rights violations". Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. 22 Mac 2023. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  26. ↑ "Death penalty in Belarus". Amnesty International. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  27. ↑ "ISO 3166-2:BY". International Organization for Standardization. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  28. ↑ "General Assembly overwhelmingly adopts resolution demanding Russian Federation immediately end illegal use of force in Ukraine". United Nations. 2 Mac 2022. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  29. ↑ "EU sanctions against Belarus". Council of the European Union. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  30. 1 2 "2023 Report on International Religious Freedom: Belarus". United States Department of State. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  31. ↑ "The Nobel Prize in Literature 2015". Nobel Prize Outreach. 8 Oktober 2015. Dicapai pada 4 Ogos 2026.
  32. ↑ "Belarus". World Heritage Convention. UNESCO. Dicapai pada 4 Ogos 2026.

Pautan luar

[sunting | sunting sumber]
Diambil daripada "https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Belarus&oldid=6920196"