Pergi ke kandungan

Mali

Sunting pautan
Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Republik Mali
Perancis: République du Mali
Lambang negara Mali
Lambang negara
Cogan kata: Perancis: Un peuple, un but, une foi
"Satu rakyat, satu matlamat, satu kepercayaan"
Lagu kebangsaan: Pour l'Afrique et pour toi, Mali
"Untuk Afrika dan untukmu, Mali"
Kedudukan Mali di Afrika
Kedudukan Mali di Afrika
Ibu negara
dan bandar terbesar}
Bamako
12°39′U 8°0′B / 12.650°U 8.000°B / 12.650; -8.000
Bahasa rasmi
Bahasa kerjaBahasa Perancis
Agama
[1]
DemonimOrang Mali
PemerintahRepublik kesatuan di bawah pemerintahan peralihan yang dikuasai tentera
Assimi Goïta[2]
Abdoulaye Maïga[2]
Malick Diaw[3]
Badan perundanganMajlis Peralihan Kebangsaan
Kemerdekaan daripada Perancis
• Kemerdekaan sebagai Persekutuan Mali
20 Jun 1960
• Pengisytiharan Republik Mali
22 September 1960
Keluasan
• Jumlah
1,240,192[4] km2 (478,841 bt2)
• Perairan (%)
1.6
Populasi
• Perkiraan 2026
26,020,000[5]
• Bancian penduduk tahun 2022
22,395,489[6]
• Kepadatan
21.0/km2 (54.4/sq mi)
KDNK (PPP)2026
• Jumlah
AS$95.36 bilion[7]
• Per kapita
AS$3,660[7]
KDNK (nominal)2026
• Jumlah
AS$33.85 bilion[7]
• Per kapita
AS$1,300[7]
HDI (2023)0.419[8]
rendah (ke-188)
Mata wangFranc CFA Afrika Barat (XOF)
Zon waktuUTC+0 (GMT)
Kod panggilan+223
Kod ISO 3166ML
DPT internet.ml

Mali, secara rasmi Republik Mali, ialah sebuah negara tanpa pantai di Afrika Barat. Negara ini berkeluasan 1,240,192 kilometer persegi dan bersempadan dengan Algeria di utara, Niger di timur, Burkina Faso dan Côte d'Ivoire di selatan, Guinea di barat daya serta Senegal dan Mauritania di barat. Ibu negara dan bandar terbesarnya ialah Bamako. Bahagian utara Mali merangkumi kawasan Sahara, manakala bahagian tengahnya terletak di kawasan Sahel. Sebahagian besar penduduk dan kegiatan ekonomi tertumpu di kawasan yang lebih lembap di selatan serta di sepanjang Sungai Niger.

Wilayah Mali pernah menjadi sebahagian daripada rangkaian perdagangan rentas Sahara dan pusat beberapa kerajaan Afrika Barat, termasuk Empayar Ghana, Empayar Mali dan Empayar Songhai. Bandar seperti Timbuktu, Djenné dan Gao berkembang sebagai pusat perdagangan, kesarjanaan Islam dan kebudayaan. Selepas dijajah oleh Perancis sebagai sebahagian daripada Sudan Perancis, wilayah tersebut mencapai kemerdekaan bersama Senegal dalam Persekutuan Mali pada 20 Jun 1960. Republik Mali yang berasingan diisytiharkan pada 22 September 1960.

Sejak tercetusnya konflik bersenjata pada 2012, Mali berhadapan pemberontakan, keganasan jihad, perpindahan penduduk dan ketidakstabilan politik. Rampasan kuasa pada 2020 dan 2021 membawa Assimi Goïta ke tampuk pemerintahan. Perlembagaan baharu diluluskan melalui referendum pada 2023, tetapi negara masih ditadbir oleh institusi peralihan. Piagam Peralihan yang dipinda pada Julai 2025 memberikan presiden peralihan tempoh lima tahun yang boleh diperbaharui, sementara semua parti politik telah dibubarkan melalui dekri pada Mei 2025.[9][10][11]

Banci 2022 merekodkan 22.4 juta penduduk, dengan kadar pertumbuhan tahunan antara banci sebanyak 3.3%. Penduduk Mali kebanyakannya muda, tinggal di luar bandar dan beragama Islam.[6][1] Ekonominya bergantung pada pertanian, ternakan, perdagangan, perlombongan emas dan pengeluaran litium yang sedang berkembang. Walaupun mempunyai sumber semula jadi yang penting, Mali masih menghadapi tahap kemiskinan yang tinggi, ketidakjaminan makanan dan pencapaian pembangunan manusia yang rendah. Pada 2023, negara ini mencatatkan Indeks Pembangunan Manusia sebanyak 0.419 dan menduduki tempat ke-188 di dunia.[8]

Etimologi

[sunting | sunting sumber]

Nama Mali diambil daripada Empayar Mali, sebuah kerajaan besar Afrika Barat yang berkembang antara abad ke-13 dengan abad ke-16. Nama tersebut digunakan oleh para pemimpin kemerdekaan bagi menegaskan hubungan negara moden itu dengan sejarah politik dan kebudayaan wilayah tersebut. Nama Persekutuan Mali, yang menyatukan Sudan Perancis dengan Senegal untuk tempoh singkat, turut berasal daripada empayar berkenaan.[12]

Sejarah

[sunting | sunting sumber]

Kerajaan awal dan empayar Sahel

[sunting | sunting sumber]

Kawasan Mali moden terletak di antara Sahara dengan lembangan Sungai Niger dan telah menjadi sebahagian daripada laluan perdagangan rentas Sahara sejak zaman purba. Emas dari kawasan savana, garam dari Sahara dan pelbagai barangan lain diperdagangkan melalui rangkaian bandar dan tempat persinggahan yang menghubungkan Afrika Barat dengan Afrika Utara.[13]

Bahagian barat Mali pernah berada dalam lingkungan pengaruh Empayar Ghana, sebelum kemunculan Empayar Mali pada abad ke-13. Di bawah pemerintah seperti Sundiata Keita dan Mansa Musa, Empayar Mali menguasai sebahagian besar perdagangan serantau. Ibadah haji Mansa Musa ke Makkah pada 1324 dan 1325 meningkatkan kemasyhuran empayar tersebut di dunia Islam. Timbuktu, Djenné dan Gao berkembang sebagai pusat perdagangan serta pengajian agama dan kesusasteraan Arab.[13]

Pada abad ke-15 dan ke-16, Empayar Songhai menggantikan Mali sebagai kuasa utama di lembah Niger. Kekalahan Songhai kepada tentera Maghribi pada 1591 menyebabkan perpecahan kuasa politik serantau. Selepas itu, kerajaan seperti Empayar Bamana, Empayar Massina dan Empayar Toucouleur menguasai bahagian berlainan wilayah Mali sehingga abad ke-19.[12]

Pemerintahan Perancis dan kemerdekaan

[sunting | sunting sumber]

Perancis memperluas penguasaannya ke kawasan Mali pada penghujung abad ke-19. Selepas beberapa kempen ketenteraan dan penentangan tempatan, wilayah tersebut dimasukkan ke dalam Afrika Barat Perancis dan dikenali sebagai Sudan Perancis. Pentadbiran penjajah membangunkan sistem pemerintahan berpusat, mengenakan cukai serta menghubungkan wilayah itu dengan ekonomi kolonial yang berasaskan eksport hasil pertanian.[14]

Selepas Perang Dunia Kedua, wakil Afrika memperoleh peranan yang semakin besar dalam institusi Perancis. Parti Perhimpunan Demokratik Afrika dan cabangnya di Sudan Perancis, Kesatuan Sudan, menjadi gerakan politik utama di bawah pimpinan Modibo Keïta. Sudan Perancis dan Senegal menubuhkan Persekutuan Mali, yang mencapai kemerdekaan daripada Perancis pada 20 Jun 1960.[14]

Perbezaan politik antara pemimpin kedua-dua wilayah menyebabkan Senegal meninggalkan persekutuan itu pada Ogos 1960. Pada 22 September 1960, Modibo Keïta mengisytiharkan Republik Mali dan menjadi presidennya yang pertama. Tarikh tersebut kemudiannya diperingati sebagai Hari Kemerdekaan Mali.[14]

Republik dan pendemokrasian

[sunting | sunting sumber]

Kerajaan Modibo Keïta mengamalkan dasar sosialis, memperluas peranan negara dalam ekonomi dan membentuk sebuah sistem politik satu parti. Kesukaran ekonomi dan ketidakpuasan dalam angkatan tentera membawa kepada rampasan kuasa pada November 1968 yang diketuai Moussa Traoré. Traoré memerintah melalui sebuah rejim tentera dan kemudiannya sistem satu parti sehingga 1991.[14]

Protes besar-besaran terhadap pemerintahan Traoré pada Mac 1991 diikuti rampasan kuasa yang diketuai Amadou Toumani Touré. Sebuah persidangan kebangsaan merangka perlembagaan baharu dan membuka jalan kepada pilihan raya pelbagai parti pada 1992. Alpha Oumar Konaré memenangi pilihan raya presiden dan berkhidmat selama dua penggal sehingga 2002. Amadou Toumani Touré kemudian dipilih sebagai presiden pada 2002 dan dipilih semula pada 2007.[14]

Tempoh demokrasi berbilang parti menyaksikan pembentukan institusi awam yang lebih terbuka, tetapi kerajaan pusat terus menghadapi kelemahan pentadbiran, kemiskinan dan pemberontakan berkala dalam kalangan sebahagian masyarakat Tuareg di utara.

Konflik sejak 2012 dan pemerintahan peralihan

[sunting | sunting sumber]

Pada awal 2012, pemberontak Tuareg melancarkan serangan di utara Mali. Krisis tersebut disusuli rampasan kuasa tentera terhadap Presiden Amadou Toumani Touré pada Mac 2012. Kumpulan jihad bersenjata kemudiannya mengambil alih beberapa bandar utama di utara dan menyingkirkan sebahagian besar kumpulan pemisah Tuareg daripada kawasan yang telah ditawan.[12]

Kemaraan kumpulan bersenjata ke arah selatan mendorong campur tangan tentera Perancis melalui Operasi Serval pada Januari 2013. Pasukan Mali dan Perancis mengambil semula pusat bandar utama, tetapi pemberontakan beralih kepada serangan gerila dan keganasan terhadap pasukan keselamatan serta penduduk awam. Pada April 2013, Majlis Keselamatan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu menubuhkan Misi Penstabilan Bersepadu Pelbagai Dimensi Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu di Mali atau MINUSMA.[15]

Ibrahim Boubacar Keïta dipilih sebagai presiden pada 2013 dan dipilih semula pada 2018. Namun demikian, pertikaian pilihan raya, kemerosotan keselamatan, rasuah dan protes awam menyumbang kepada rampasan kuasa pada Ogos 2020. Sebuah pemerintahan peralihan awam dan tentera dibentuk di bawah Presiden Bah Ndaw, tetapi Ndaw dan Perdana Menteri Moctar Ouane digulingkan dalam rampasan kuasa kedua pada Mei 2021. Assimi Goïta, yang memainkan peranan utama dalam kedua-dua rampasan kuasa, kemudian dilantik sebagai presiden peralihan.[16]

Mandat MINUSMA ditamatkan oleh Majlis Keselamatan pada 30 Jun 2023 atas permintaan kerajaan Mali. Pengunduran misi itu diselesaikan pada penghujung tahun yang sama, walaupun konflik antara kerajaan, kumpulan pemisah dan kumpulan jihad terus berlaku.[17]

Sebuah perlembagaan baharu diluluskan melalui referendum pada Jun 2023 dan diisytiharkan pada 22 Julai. Pada Mei 2025, kerajaan membubarkan semua parti politik dan pertubuhan bercirikan politik. Pindaan Piagam Peralihan pada Julai 2025 memberikan presiden peralihan tempoh lima tahun yang boleh diperbaharui dan membenarkan anggota pemerintahan peralihan bertanding dalam pilihan raya akan datang.[9][11][10]

Geografi dan alam sekitar

[sunting | sunting sumber]

Bentuk muka bumi dan hidrografi

[sunting | sunting sumber]
Pemandangan bandar Bamako dan Sungai Niger
Bamako terletak di kedua-dua tebing Sungai Niger.

Mali berkeluasan 1,240,192 kilometer persegi dan merupakan antara negara terbesar di Afrika. Negara ini terletak sepenuhnya di pedalaman Afrika Barat dan tidak mempunyai akses langsung ke laut. Sempadan daratnya sepanjang ribuan kilometer merentasi kawasan padang pasir, Sahel dan savana.[4][18]

Bahagian utara Mali merupakan sebahagian daripada Sahara dan dicirikan oleh dataran batu, kawasan pasir serta banjaran terpencil. Kawasan tengahnya berada dalam jalur Sahel, iaitu zon peralihan separa gersang antara Sahara dengan savana yang lebih lembap di selatan. Tanah pertanian dan petempatan yang lebih padat tertumpu di wilayah selatan dan barat daya.

Sungai Niger memasuki Mali dari Guinea, mengalir melalui Bamako dan membentuk lengkungan besar ke arah timur laut sebelum memasuki Niger. Di kawasan antara Ségou, Mopti dan Timbuktu, sungai tersebut membentuk Delta Pedalaman Niger, sebuah dataran banjir yang penting untuk pertanian, perikanan, penternakan dan biodiversiti. Sungai Senegal berpunca daripada pertemuan beberapa sungai di bahagian barat Mali dan mengalir ke arah Senegal serta Mauritania.[18]

Iklim dan cabaran alam sekitar

[sunting | sunting sumber]

Iklim Mali berubah daripada iklim padang pasir yang sangat kering di utara kepada iklim tropika bermusim di selatan. Musim hujan biasanya berlangsung antara Jun dengan Oktober, tetapi tempoh dan jumlah hujan berkurang dengan ketara dari selatan ke utara. Suhu tinggi berlaku sepanjang sebahagian besar tahun, terutama sebelum permulaan musim hujan.[19]

Kemarau, hujan yang tidak menentu, banjir, hakisan tanah, kehilangan litupan tumbuhan dan penggurunan merupakan cabaran alam sekitar utama. Pertanian tadahan hujan dan penternakan nomad sangat terdedah kepada perubahan pola hujan. Menurut Bank Dunia, Mali mengalami sekurang-kurangnya 40 kejutan iklim besar antara 1970 dengan 2020, manakala kemarau menjejaskan kira-kira 400,000 orang secara purata setiap tahun.[20]

Tekanan terhadap tanah dan air turut dipengaruhi pertumbuhan penduduk, peluasan pertanian serta pergerakan ternakan. Pemulihan tanah terosot, pengurusan lembangan Sungai Niger dan penyesuaian pertanian terhadap perubahan iklim menjadi antara keutamaan dasar alam sekitar negara.[21]

Politik dan pemerintahan

[sunting | sunting sumber]

Perlembagaan dan institusi peralihan

[sunting | sunting sumber]

Perlembagaan 2023 mentakrifkan Mali sebagai sebuah republik yang bersatu, bebas, berdaulat, sekular, demokratik dan sosial. Perlembagaan tersebut memperkukuh kuasa presiden, yang dilantik melalui pilihan raya langsung untuk tempoh lima tahun dan boleh dipilih semula sekali. Presiden melantik perdana menteri dan anggota kerajaan serta mempengerusikan Majlis Menteri.[9]

Perlembagaan memperuntukkan sebuah Parlimen dwikamar yang terdiri daripada Perhimpunan Kebangsaan dan Senat. Tiga perempat anggota Senat sepatutnya dipilih secara tidak langsung oleh pihak berkuasa wilayah, manakala satu perempat dilantik oleh presiden. Walau bagaimanapun, institusi perlembagaan biasa ini belum menggantikan badan peralihan sepenuhnya. Fungsi perundangan semasa dijalankan oleh Majlis Peralihan Kebangsaan.[9]

Assimi Goïta ialah presiden peralihan dan ketua negara. Kerajaan diketuai oleh Perdana Menteri Abdoulaye Maïga, sementara Malick Diaw mempengerusikan Majlis Peralihan Kebangsaan.[2][3]

Pindaan Piagam Peralihan pada 2025 menetapkan tempoh lima tahun yang boleh diperbaharui bagi presiden peralihan, bermula daripada tarikh pengisytiharan undang-undang. Pindaan tersebut juga membolehkan presiden peralihan, anggota kerajaan dan anggota Majlis Peralihan Kebangsaan bertanding dalam pilihan raya yang akan datang.[10] Ruang politik menjadi semakin terbatas selepas pembubaran semua parti politik dan pertubuhan bercirikan politik pada Mei 2025.[11]

Perlembagaan 2023 turut mengubah dasar bahasa negara. Bahasa kebangsaan diiktiraf sebagai bahasa rasmi, manakala bahasa Perancis ditetapkan sebagai bahasa kerja. Undang-undang dan peraturan terdahulu mengiktiraf 13 bahasa kebangsaan utama, iaitu Bamanankan, Bomu, Bozo, Dogon, Fulfulde, Hasanya, Mamara, Maninkakan, Soninke, Songhay, Syenara, Tamasheq dan Xaasongaxango.[22]

Keselamatan dan hubungan luar

[sunting | sunting sumber]

Keadaan keselamatan berbeza-beza mengikut wilayah. Kawasan utara dan tengah paling terjejas oleh serangan kumpulan jihad, konflik antara masyarakat, kegiatan penyeludupan dan pertempuran antara pasukan kerajaan dengan kumpulan bersenjata. Pada 4 Julai 2026, kumpulan pemberontak melancarkan serangan terancang terhadap beberapa kedudukan tentera di utara dan tengah Mali, menunjukkan bahawa konflik masih aktif walaupun operasi ketenteraan kerajaan telah diperluas.[23]

Mali ialah anggota Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, Kesatuan Afrika, Pertubuhan Kerjasama Islam dan beberapa pertubuhan serantau. Walau bagaimanapun, hubungan dengan Komuniti Ekonomi Negara-negara Afrika Barat merosot selepas rampasan kuasa. Pengunduran Mali, Burkina Faso dan Niger daripada pertubuhan tersebut berkuat kuasa pada 29 Januari 2025.[24]

Pada Julai 2024, Mali, Burkina Faso dan Niger membentuk Konfederasi Perikatan Negara Sahel, yang berkembang daripada pakatan pertahanan yang ditubuhkan pada 2023. Ketiga-tiga negara menyatakan hasrat untuk menyelaraskan dasar pertahanan, diplomasi dan pembangunan.[25]

Mali kekal sebagai anggota Kesatuan Ekonomi dan Kewangan Afrika Barat, yang menguruskan dasar monetari bersama dan penggunaan franc CFA Afrika Barat.[26]

Pembahagian pentadbiran

[sunting | sunting sumber]

Pembaharuan pentadbiran yang dilaksanakan pada 2023 membahagikan Mali kepada 19 wilayah dan Daerah Bamako yang mempunyai taraf khas. Sembilan wilayah baharu diwujudkan, iaitu Nioro, Kita, Dioïla, Nara, Bougouni, Koutiala, San, Douentza dan Bandiagara.[27]

Menurut penerbitan statistik kerajaan bagi 2023, pembahagian tersebut merangkumi 159 cercle, 31 komun bandar, 784 komun luar bandar serta 12,712 kampung atau petempatan setara.[28]

Wilayah Mali dan Daerah Bamako selepas pembaharuan 2023
Jenis Bahagian pentadbiran Pusat pentadbiran Kedudukan dalam pembaharuan 2023
Wilayah Kayes Kayes Wilayah sedia ada
Wilayah Koulikoro Koulikoro Wilayah sedia ada
Wilayah Sikasso Sikasso Wilayah sedia ada
Wilayah Ségou Ségou Wilayah sedia ada
Wilayah Mopti Mopti Wilayah sedia ada
Wilayah Timbuktu Timbuktu Wilayah sedia ada
Wilayah Gao Gao Wilayah sedia ada
Wilayah Kidal Kidal Wilayah sedia ada
Wilayah Taoudénit Taoudenni Wilayah sedia ada
Wilayah Ménaka Ménaka Wilayah sedia ada
Wilayah Nioro Nioro du Sahel Wilayah baharu
Wilayah Kita Kita Wilayah baharu
Wilayah Dioïla Dioïla Wilayah baharu
Wilayah Nara Nara Wilayah baharu
Wilayah Bougouni Bougouni Wilayah baharu
Wilayah Koutiala Koutiala Wilayah baharu
Wilayah San San Wilayah baharu
Wilayah Douentza Douentza Wilayah baharu
Wilayah Bandiagara Bandiagara Wilayah baharu
Daerah khas Bamako Bamako Daerah ibu negara

Ekonomi

[sunting | sunting sumber]

Mali mempunyai ekonomi berpendapatan rendah yang terdedah kepada perubahan harga komoditi, kejutan iklim dan ketidakstabilan keselamatan. Pertanian, penternakan dan kegiatan tidak formal menyediakan mata pencarian kepada sebahagian besar penduduk, manakala emas merupakan eksport utama negara. Pertumbuhan ekonomi turut dibatasi oleh kekurangan bekalan elektrik, kos pengangkutan yang tinggi, akses pembiayaan yang terhad dan kedudukan Mali sebagai negara tanpa pantai.[21]

Tabung Kewangan Antarabangsa menganggarkan penduduk Mali berjumlah 26.02 juta pada 2026 dan mengunjurkan pertumbuhan KDNK benar sebanyak 5.5%, dengan kenaikan harga pengguna sebanyak 2.2%.[5] Anggaran World Economic Outlook bagi 2026 meletakkan KDNK nominal Mali pada kira-kira AS$33.85 bilion dan KDNK berasaskan pariti kuasa beli pada AS$95.36 bilion.[7]

Pertanian dan ternakan

[sunting | sunting sumber]

Tanaman utama merangkumi kapas, padi, jagung, sekoi dan sorgum. Penanaman padi tertumpu di kawasan pengairan serta dataran banjir Sungai Niger, termasuk kawasan yang diuruskan oleh Office du Niger. Kapas pula merupakan tanaman tunai penting di kawasan selatan.[28]

Penternakan lembu, biri-biri, kambing dan unta merupakan sumber pendapatan utama, terutama di kawasan Sahel. Pergerakan ternakan secara bermusim membolehkan penternak menggunakan padang ragut yang tersebar, tetapi kemarau, kekurangan air dan pertikaian penggunaan tanah boleh mencetuskan kehilangan ternakan serta konflik antara masyarakat.[20]

Produktiviti pertanian masih dipengaruhi kebergantungan pada hujan, akses terhad kepada input pertanian, kemudahan penyimpanan yang tidak mencukupi dan ketidakstabilan harga. Program pembangunan memberi tumpuan kepada pengairan, benih tahan kemarau, pemulihan tanah serta peningkatan rantaian bekalan makanan.[21]

Perlombongan, industri dan perkhidmatan

[sunting | sunting sumber]

Mali merupakan pengeluar emas utama di Afrika. Perlombongan emas berskala industri dan perlombongan kecil-kecilan menyumbang sebahagian besar hasil eksport dan pendapatan kerajaan. Walau bagaimanapun, sektor tersebut terdedah kepada turun naik harga antarabangsa, pertikaian cukai, kesan alam sekitar dan kelemahan pengawasan terhadap perlombongan tidak formal.[21]

Pengeluaran litium berkembang selepas pembukaan lombong baharu pada pertengahan dekad 2020-an. Kerajaan melihat litium sebagai peluang untuk mempelbagaikan sektor perlombongan, tetapi manfaat jangka panjangnya bergantung pada kestabilan peraturan, pembangunan infrastruktur dan keupayaan negara memperoleh hasil yang telus daripada projek perlombongan.[21]

Kegiatan perkilangan tertumpu pada pemprosesan makanan, tekstil kapas, bahan binaan dan barangan pengguna. Sektor perkhidmatan berkembang di Bamako dan bandar wilayah melalui perdagangan, telekomunikasi, perbankan, pengangkutan dan pentadbiran awam. Ekonomi tidak formal kekal besar dan menyediakan pekerjaan kepada ramai penduduk bandar.

Kemiskinan dan pembangunan manusia

[sunting | sunting sumber]

Kemiskinan lebih meluas di kawasan luar bandar, terutama dalam kalangan isi rumah yang bergantung pada pertanian tadahan hujan. Ukuran kemiskinan kewangan nasional bagi 2023 menganggarkan 43.9% penduduk hidup di bawah garis kemiskinan kebangsaan.[29]

Dalam Laporan Pembangunan Manusia 2025, yang menggunakan data 2023, Mali mencatatkan IPM sebanyak 0.419 dan berada di kedudukan ke-188. Jangka hayat ketika lahir ialah 60.4 tahun, jangkaan tempoh persekolahan 7.0 tahun dan purata tempoh persekolahan dalam kalangan orang dewasa 1.6 tahun.[8]

Demografi

[sunting | sunting sumber]

Taburan dan struktur penduduk

[sunting | sunting sumber]

Banci Penduduk dan Perumahan kelima, yang dijalankan pada 2022, merekodkan 22,395,489 penduduk. Penduduk bertambah pada kadar purata tahunan 3.3% sejak banci terdahulu. Wanita membentuk 49.7% penduduk, manakala kepadatan penduduk purata ialah kira-kira 18 orang bagi setiap kilometer persegi pada tahun banci.[6]

Penduduk tidak tersebar secara sekata. Kira-kira 69.7% penduduk tinggal di kawasan luar bandar, sementara Bamako dan bandar wilayah di sepanjang Sungai Niger mengalami pertumbuhan pesat. Kawasan Sahara di utara mempunyai kepadatan penduduk yang amat rendah, berbanding wilayah pertanian di selatan dan lembangan Niger.[6]

Mali mempunyai struktur penduduk yang sangat muda. Banci 2022 mendapati 47.2% penduduk berumur kurang daripada 15 tahun, sementara 49.9% berumur antara 15 dengan 64 tahun. Purata umur penduduk ialah sekitar 21.4 tahun.[6]

Etnik, bahasa dan agama

[sunting | sunting sumber]

Mali mempunyai masyarakat yang pelbagai dari segi etnik dan bahasa. Menurut analisis kebudayaan Banci 2022, kumpulan yang dilaporkan paling besar ialah Bambara sebanyak 35.93%, diikuti Fula atau Peul sebanyak 12.83%, Malinké sebanyak 8.42%, Soninke sebanyak 8.17% dan Dogon sebanyak 6.09%. Kumpulan lain termasuk Songhay, Senufo, Bwa, Tuareg, Moor, Bozo dan Khassonké.[1]

Bamanankan atau bahasa Bambara digunakan secara meluas sebagai bahasa perhubungan. Dalam Banci 2022, 57.83% penduduk menyatakannya sebagai bahasa utama yang digunakan dan 49.90% sebagai bahasa ibunda. Bahasa Perancis digunakan dalam pentadbiran, pendidikan formal, perundangan dan hubungan antarabangsa, tetapi penguasaannya tidak menyeluruh di luar pusat bandar.[1]

Islam ialah agama majoriti. Banci 2022 merekodkan 96.45% penduduk isi rumah biasa sebagai Muslim, 2.27% sebagai Kristian dan 0.65% sebagai penganut kepercayaan tradisional. Amalan agama di Mali turut dipengaruhi tradisi tempatan, persaudaraan Sufi dan kepelbagaian budaya masyarakatnya.[1]

Pendidikan dan kesihatan

[sunting | sunting sumber]

Sistem pendidikan merangkumi pendidikan prasekolah, pendidikan asas, pendidikan menengah, latihan teknikal dan vokasional serta pendidikan tinggi. Pada 2023, Mali mempunyai 7,473 institusi pendidikan asas, 1,260 sekolah menengah umum, 47 institusi teknikal dan vokasional serta 16 universiti awam. Purata bilangan murid ialah sekitar 45 orang bagi setiap kelas pendidikan asas.[28]

Kadar penyertaan masih berbeza mengikut jantina, wilayah dan tempat tinggal. Pada kitaran pertama pendidikan asas pada 2023, kadar enrolmen kasar ialah 83.9% bagi lelaki dan 78.6% bagi perempuan. Konflik dan perpindahan penduduk telah menyebabkan penutupan sementara banyak sekolah di kawasan yang tidak selamat.[28]

Perkhidmatan kesihatan awam disediakan melalui pusat kesihatan masyarakat, pusat rujukan wilayah dan hospital. Namun demikian, kekurangan kakitangan, jarak perjalanan, kos rawatan dan ketidakselamatan mengehadkan akses di banyak kawasan luar bandar. Jangka hayat ketika lahir pada 2023 dianggarkan 60.4 tahun.[8]

Kebudayaan

[sunting | sunting sumber]

Warisan binaan dan tapak sejarah

[sunting | sunting sumber]
Masjid Agung Djenné yang dibina daripada tanah liat
Masjid Agung Djenné merupakan salah satu contoh utama seni bina tanah liat Sahel.

Kebudayaan Mali mencerminkan pertemuan tradisi masyarakat Mande, Songhay, Fula, Dogon, Tuareg dan kumpulan lain. Seni bina tanah liat di Djenné, Timbuktu dan Gao berkembang melalui penggunaan bahan tempatan serta penyelenggaraan yang dilaksanakan secara berkala oleh masyarakat.

Mali mempunyai empat tapak dalam Senarai Warisan Dunia UNESCO, yang terdiri daripada tiga tapak kebudayaan dan satu tapak campuran kebudayaan dan semula jadi.[30]

Tapak Warisan Dunia UNESCO di Mali
Tapak Kategori Tahun pendaftaran Kepentingan dan status
Bandar Lama Djenné Kebudayaan 1988 Petempatan bersejarah yang terkenal dengan seni bina tanah liat; berada dalam Senarai Warisan Dunia dalam Bahaya sejak 2016.[31]
Timbuktu Kebudayaan 1988 Merangkumi masjid dan makam yang berkaitan dengan sejarah kesarjanaan Islam; berada dalam Senarai Warisan Dunia dalam Bahaya sejak 2012.[32]
Tebing Bandiagara, Tanah Dogon Campuran 1989 Landskap tebing, petempatan dan tempat suci yang mencerminkan hubungan masyarakat Dogon dengan alam sekitar.[33]
Makam Askia Kebudayaan 2004 Kompleks makam di Gao yang dikaitkan dengan Askia Muhammad I dan Empayar Songhai; berada dalam Senarai Warisan Dunia dalam Bahaya sejak 2012.[34]

Konflik bersenjata telah mengancam bangunan bersejarah, makam, manuskrip dan tapak arkeologi. Beberapa makam di Timbuktu telah dimusnahkan pada 2012 dan kemudiannya dibina semula melalui kerjasama penduduk tempatan, kerajaan Mali dan UNESCO.[32]

Tradisi lisan, muzik dan kraf

[sunting | sunting sumber]

Tradisi lisan memainkan peranan penting dalam penyampaian sejarah, salasilah dan nilai masyarakat. Golongan jeli atau griot berfungsi sebagai pemuzik, penyair, penasihat dan penyimpan sejarah dalam banyak masyarakat Mande. Piagam Manden, yang secara tradisinya dikaitkan dengan pengasasan Empayar Mali, disampaikan melalui persembahan dan tradisi lisan serta disenaraikan oleh UNESCO sebagai Warisan Budaya Tidak Ketara Kemanusiaan.[35]

Muzik tradisional menggunakan alat seperti kora, ngoni, balafon dan gendang. Tradisi ini turut mempengaruhi muzik popular moden Mali. Persembahan muzik biasanya menggabungkan puisi pujian, sejarah keluarga, ulasan sosial dan improvisasi.

Kraf merangkumi tenunan, pewarnaan tekstil, ukiran kayu, kerja logam, barang kemas Tuareg, tembikar dan pembuatan kain bogolan. Corak dan teknik berbeza mengikut wilayah serta masyarakat, dan banyak hasil kraf digunakan dalam upacara, pakaian dan perdagangan.

Pengangkutan dan infrastruktur

[sunting | sunting sumber]

Sebagai negara tanpa pantai, Mali bergantung pada rangkaian jalan raya dan koridor antarabangsa yang menghubungkannya dengan pelabuhan di Senegal, Côte d'Ivoire, Guinea dan negara pesisir lain. Jarak yang jauh, keadaan jalan, pemeriksaan sempadan dan ketidakselamatan meningkatkan kos pengangkutan barangan.

Jalan raya merupakan bentuk pengangkutan darat utama bagi penumpang dan barangan. Rangkaian berturap lebih tertumpu di Bamako, wilayah selatan dan laluan yang menghubungkan ibu negara dengan pusat wilayah. Jalan luar bandar sering sukar dilalui ketika musim hujan, sementara keadaan keselamatan mengehadkan pergerakan di sebahagian kawasan utara dan tengah.

Sungai Niger menyediakan pengangkutan bermusim antara bandar dan petempatan di sepanjang lembahnya. Tahap air menentukan tempoh operasi bot penumpang dan pengangkutan barang, khususnya di kawasan Mopti, Timbuktu dan Gao. Statistik kerajaan merekodkan 3,944 penumpang dan kira-kira 3,440 tan barangan melalui pengangkutan sungai pada 2023.[36]

Lapangan Terbang Antarabangsa Modibo Keïta di Bamako-Sénou ialah pintu masuk udara antarabangsa utama. Lapangan terbang itu merekodkan 915,953 pergerakan penumpang pada 2023.[36] Lapangan terbang dan landasan udara wilayah turut menyediakan hubungan ke bandar yang jauh, walaupun kekerapan penerbangan berbeza-beza.

Akses elektrik, telekomunikasi dan Internet berkembang lebih pesat di Bamako serta bandar besar berbanding kawasan luar bandar. Kekurangan kapasiti penjanaan, gangguan bekalan dan kos bahan api terus menjejaskan isi rumah serta kegiatan perniagaan.[21]

Lihat juga

[sunting | sunting sumber]

Rujukan

[sunting | sunting sumber]
  1. 1 2 3 4 5 "Caractéristiques culturelles de la population" (PDF). Cinquième Recensement général de la population et de l'habitat (dalam bahasa Perancis). Institut national de la statistique du Mali. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  2. 1 2 3 "Les États-Unis renouvellent leur engagement stratégique et économique aux côtés du Mali" (dalam bahasa Perancis). Primature de la République du Mali. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  3. 1 2 "Journal officiel de la République du Mali, numéro spécial 15" (PDF) (dalam bahasa Perancis). Secrétariat général du Gouvernement. 3 Disember 2025. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  4. 1 2 "Mali". UNData. United Nations Statistics Division. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  5. 1 2 "Mali and the IMF". Tabung Kewangan Antarabangsa. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  6. 1 2 3 4 5 "État et structure de la population: Cinquième Recensement général de la population et de l'habitat" (PDF) (dalam bahasa Perancis). Institut national de la statistique du Mali. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  7. 1 2 3 4 5 "IMF DataMapper: Mali". World Economic Outlook, April 2026. Tabung Kewangan Antarabangsa. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  8. 1 2 3 4 "Human Development Index and its components" (PDF). Human Development Report 2025. Program Pembangunan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. 2025. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  9. 1 2 3 4 "Décret no 2023-0401/PT-RM du 22 juillet 2023 portant promulgation de la Constitution" (PDF). Journal officiel de la République du Mali (dalam bahasa Perancis). 22 Julai 2023. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  10. 1 2 3 "Loi no 2025-029 du 8 juillet 2025 portant révision de la Charte de la Transition" (PDF). Journal officiel de la République du Mali (dalam bahasa Perancis). 8 Julai 2025. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  11. 1 2 3 "Décret no 2025-0339/PT-RM du 13 mai 2025 portant dissolution des partis politiques et des organisations à caractère politique" (PDF). Journal officiel de la République du Mali (dalam bahasa Perancis). 13 Mei 2025. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  12. 1 2 3 "Mali". Encyclopaedia Britannica. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  13. 1 2 "Western and Central Sudan, 1000–1400 A.D." Heilbrunn Timeline of Art History. The Metropolitan Museum of Art. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  14. 1 2 3 4 5 "Country Profile: Mali" (PDF). Federal Research Division, Library of Congress. Januari 2005. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  15. ↑ "Security Council Establishes Peacekeeping Force for Mali Effective 1 July". Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. 25 April 2013. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  16. ↑ "Mali's government adopts bill granting junta leader 5 more years in power". Associated Press. 11 Jun 2025. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  17. ↑ "Security Council ends MINUSMA mandate, adopts withdrawal resolution". United Nations Peacekeeping. 30 Jun 2023. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  18. 1 2 "Mali". The World Factbook. Central Intelligence Agency. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  19. ↑ "Mali". Climate Change Knowledge Portal. Bank Dunia. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  20. 1 2 "Mali: Strengthening Financial Resilience to Recurrent Droughts". Bank Dunia. 2023. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  21. 1 2 3 4 5 6 "Mali". Bank Dunia. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  22. ↑ "Journal officiel de la République du Mali, no 39" (PDF) (dalam bahasa Perancis). Secrétariat général du Gouvernement. 22 September 2017. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  23. ↑ "Insurgents attack multiple towns in northern, central Mali, sources say". Reuters. 4 Julai 2026. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  24. ↑ "Press statement". Economic Community of West African States. 29 Januari 2025. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  25. ↑ "Junta-led Sahel states rule out return to West African economic bloc". Reuters. 6 Julai 2024. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  26. ↑ "Presentation of UEMOA". West African Economic and Monetary Union. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  27. ↑ "Création des circonscriptions administratives en République du Mali" (dalam bahasa Perancis). Ministère de l'Administration territoriale et de la Décentralisation. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  28. 1 2 3 4 "Mali en chiffres 2023" (PDF) (dalam bahasa Perancis). Institut national de la statistique du Mali. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  29. ↑ "Rapport de l'Indice de pauvreté multidimensionnelle du Mali 2023" (PDF) (dalam bahasa Perancis). Institut national de la statistique du Mali. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  30. ↑ "Mali". Pusat Warisan Dunia UNESCO. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  31. ↑ "Old Towns of Djenné". Pusat Warisan Dunia UNESCO. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  32. 1 2 "Timbuktu". Pusat Warisan Dunia UNESCO. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  33. ↑ "Cliff of Bandiagara (Land of the Dogons)". Pusat Warisan Dunia UNESCO. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  34. ↑ "Tomb of Askia". Pusat Warisan Dunia UNESCO. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  35. ↑ "Manden Charter, proclaimed in Kurukan Fuga". UNESCO Intangible Cultural Heritage. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  36. 1 2 "Annuaire statistique du Mali 2023" (PDF) (dalam bahasa Perancis). Institut national de la statistique du Mali. Dicapai pada 23 Julai 2026.

Pautan luar

[sunting | sunting sumber]
Diambil daripada "https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Mali&oldid=6908780"