Liberia

Republik Liberia Republic of Liberia
Bendera Jata
Cogan kata: The love of liberty brought us here "Cinta akan kebebasan membawa kami ke sini"
Lagu kebangsaan: All Hail, Liberia, Hail!
Lokasi Liberia di Afrika
Ibu negara	Monrovia
Bandar terbesar	ibu negara
Bahasa rasmi	Bahasa Inggeris
Demonim	rakyat Liberia
Pemerintah	Republik berperlembagaan presiden kesatuan
• Presiden	Joseph Boakai
• Naib Presiden	Jeremiah Koung
• Presiden pro tempore Senat	Nyonblee Karnga-Lawrence
• Speaker Dewan Perwakilan	Richard Nagbe Koon
• Ketua Hakim Negara	Yamie Quiqui Gbeisay
Badan perundangan	Badan Perundangan Liberia
• Dewan pertuanan	Senat
• Dewan rakyat	Dewan Perwakilan
Pembentukan
• Petempatan di Tanjung Mesurado	25 April 1822
• Kemerdekaan	26 Julai 1847
• Pengiktirafan oleh Amerika Syarikat	23 September 1862
• Perlembagaan semasa	6 Januari 1986
Keluasan
• Jumlah	111,369 km2 (43,000 bt2)
• Perairan (%)	13.5
Populasi
• Bancian penduduk tahun 2022	5,250,187
• Kepadatan	47.1/km2 (122.0/sq mi)
KDNK (nominal)	2024
• Jumlah	AS$4.778 bilion
• Per kapita	AS$851.5
HDI (2023)	▲ 0.510 rendah (ke-177)
Mata wang	Dolar Liberia Dolar Amerika Syarikat (LRD)
Zon waktu	UTC+0 (Waktu Min Greenwich)
Kod panggilan	+231
Kod ISO 3166	LR
DPT internet	.lr

Liberia (Jawi: ليبيريا), secara rasmi Republik Liberia, ialah sebuah negara di pesisir Lautan Atlantik di Afrika Barat. Negara ini bersempadan dengan Sierra Leone di barat, Guinea di utara dan Côte d'Ivoire di timur. Ibu negara dan bandar terbesarnya ialah Monrovia. Liberia mempunyai keluasan 111,369 km² dan penduduk seramai 5,250,187 orang menurut banci muktamad 2022. Bahasa Inggeris ialah bahasa rasmi, manakala lebih daripada 20 bahasa peribumi daripada beberapa rumpun bahasa Afrika Barat turut digunakan.

Republik moden Liberia berkembang daripada petempatan yang diasaskan pada abad ke-19 oleh Persatuan Kolonisasi Amerika, sebuah pertubuhan swasta Amerika yang menempatkan semula orang kulit hitam bebas dan bekas hamba dari Amerika Syarikat di pesisir Afrika Barat. Liberia mengisytiharkan kemerdekaan pada 26 Julai 1847. Walaupun wilayahnya tidak pernah menjadi tanah jajahan rasmi kuasa Eropah atau Amerika Syarikat, pembentukan negara itu merupakan suatu projek kolonisasi yang berlaku di wilayah yang telah lama dihuni oleh masyarakat peribumi.

Golongan keturunan peneroka yang dikenali sebagai Americo-Liberia menguasai politik dan ekonomi negara sehingga rampasan kuasa tentera pada 1980. Ketidakstabilan selepas rampasan kuasa itu membawa kepada Perang Saudara Liberia Pertama dan Perang Saudara Liberia Kedua antara 1989 dengan 2003. Konflik tersebut mengorbankan hampir 250,000 orang, kebanyakannya orang awam, serta memusnahkan sebahagian besar infrastruktur dan institusi negara.

Sejak berakhirnya perang, Liberia telah melalui beberapa pilihan raya dan peralihan kuasa secara aman. Ellen Johnson Sirleaf, yang dipilih pada 2005, menjadi wanita pertama yang dipilih secara demokratik sebagai ketua negara di Afrika. Joseph Boakai memenangi pusingan kedua pilihan raya presiden 2023 dengan 50.64% undi dan mengangkat sumpah pada 22 Januari 2024.

Liberia mempunyai sebahagian besar daripada baki hutan Guinea Hulu, tetapi menghadapi kehilangan hutan, perlombongan tidak terkawal, hakisan pantai dan risiko perubahan iklim. Ekonominya bergantung pada perlombongan, pertanian, perhutanan serta eksport komoditi seperti bijih besi, emas dan getah. Pemulihan selepas perang telah meningkatkan pertumbuhan ekonomi dan memulihkan institusi awam, namun kemiskinan, kekurangan infrastruktur, akses tenaga yang rendah dan ketidaksamaan antara kawasan bandar dengan luar bandar kekal sebagai cabaran utama.

Etimologi

Nama Liberia mula digunakan secara rasmi pada 1824 bagi wilayah yang sebelumnya dikenali sebagai Christopolis. Nama itu merujuk kepada gagasan kebebasan dan diterangkan pada masa tersebut sebagai “tanah orang bebas”. Pada tahun yang sama, petempatan utama dinamakan Monrovia sempena James Monroe, Presiden Amerika Syarikat yang menyokong usaha Persatuan Kolonisasi Amerika.

Sejarah

Rencana utama: Sejarah Liberia

Petempatan Persatuan Kolonisasi Amerika dan kemerdekaan

Joseph Jenkins Roberts, presiden pertama Liberia

Kawasan yang kini membentuk Liberia telah dihuni selama berabad-abad oleh masyarakat berbahasa Mande, Kru dan Atlantik. Perpindahan masyarakat seperti Kpelle, Bassa, Vai, Grebo, Gio dan Mano serta hubungan perdagangan serantau membentuk kepelbagaian politik dan budaya wilayah itu sebelum kedatangan peneroka dari Amerika.

Persatuan Kolonisasi Amerika ditubuhkan pada 1816 dengan tujuan menempatkan orang kulit hitam bebas dari Amerika Syarikat di Afrika. Rombongan pertamanya tiba di Pulau Sherbro, berhampiran Sierra Leone, pada 1820, tetapi ramai peneroka meninggal dunia akibat penyakit. Wakil persatuan kemudian memperoleh kawasan di Tanjung Mesurado melalui rundingan yang turut disertai tekanan terhadap pemimpin tempatan. Peneroka yang terselamat tiba di kawasan itu pada 25 April 1822.

Beberapa petempatan lain kemudian diasaskan atau bergabung dalam Komanwel Liberia, yang ditubuhkan pada 1838. Hubungan antara peneroka dengan masyarakat peribumi merangkumi perdagangan dan perkahwinan, tetapi juga konflik mengenai tanah, perdagangan serta kuasa politik. Peneroka dan keturunan mereka membentuk identiti Americo-Liberia yang banyak dipengaruhi budaya politik, agama Kristian dan institusi Amerika Syarikat.

Apabila sokongan kewangan Persatuan Kolonisasi Amerika semakin berkurangan dan kuasa Eropah meningkatkan tuntutan wilayah di Afrika Barat, para pemimpin komanwel mengisytiharkan kemerdekaan pada 26 Julai 1847. Perlembagaan baharu membentuk sebuah republik berpresiden dan Joseph Jenkins Roberts dipilih sebagai presiden pertamanya. Amerika Syarikat mengiktiraf kemerdekaan Liberia pada 23 September 1862.

Penguasaan Americo-Liberia

Sistem politik republik awal memberikan kuasa terutama kepada Americo-Liberia, walaupun kumpulan tersebut membentuk sebahagian kecil penduduk. Masyarakat peribumi secara beransur-ansur dimasukkan ke dalam wilayah negara, tetapi tidak menikmati hak politik yang sama dan sering tertakluk kepada sistem pentadbiran yang dikawal dari Monrovia. Parti True Whig menguasai kerajaan tanpa gangguan dari 1878 hingga 1980.

Pada awal abad ke-20, kerajaan berusaha menetapkan sempadan dengan koloni British dan Perancis yang bersebelahan serta memperluas kawalannya ke kawasan pedalaman. Krisis kewangan menyebabkan Liberia bergantung pada pinjaman dan pengaruh asing. Pada 1930, laporan Liga Bangsa-Bangsa mendapati pegawai Liberia terlibat dalam amalan buruh paksa yang berkaitan dengan pengambilan pekerja untuk Fernando Pó, lalu mencetuskan krisis politik dan peletakan jawatan Presiden Charles D. B. King.

Di bawah Presiden William Tubman, yang memerintah dari 1944 hingga 1971, kerajaan memperluas hak politik kepada masyarakat peribumi, menggalakkan pelaburan asing dan melaksanakan dasar penyatuan kebangsaan. Pembangunan bijih besi, getah dan pelabuhan mempercepat pertumbuhan ekonomi, tetapi manfaat pembangunan tidak diagihkan secara sama rata dan kekuasaan politik kekal tertumpu pada golongan elit.

Ketegangan sosial meningkat di bawah pengganti Tubman, William Tolbert. Kenaikan harga beras mencetuskan demonstrasi besar di Monrovia pada April 1979. Pada 12 April 1980, anggota tentera yang diketuai oleh Sarjan Mejar Samuel Doe menggulingkan dan membunuh Tolbert. Rampasan kuasa itu menamatkan lebih satu abad penguasaan politik Americo-Liberia dan pemerintahan Parti True Whig.

Rampasan kuasa dan perang saudara

Doe memerintah melalui Majlis Penebusan Rakyat sebelum sebuah perlembagaan baharu berkuat kuasa pada 1986. Pemerintahannya semakin bersifat autoritarian dan dituduh melakukan penindasan politik serta memberikan keutamaan kepada anggota kumpulan etnik Krahn. Pilihan raya 1985, yang mengekalkan Doe sebagai presiden, dipertikaikan oleh pembangkang dan pemerhati.

Pada Disember 1989, Barisan Patriotik Kebangsaan Liberia pimpinan Charles Taylor melancarkan pemberontakan dari Côte d'Ivoire. Konflik itu berkembang menjadi perang saudara yang melibatkan pelbagai kumpulan bersenjata. Doe ditangkap dan dibunuh pada 1990. Komuniti Ekonomi Negara-Negara Afrika Barat mengerahkan pasukan pengaman ECOMOG, tetapi pertempuran berterusan sehingga perjanjian damai membawa kepada pilihan raya pada 1997. Taylor memenangi jawatan presiden dalam suasana yang masih dipengaruhi ketakutan terhadap penyambungan perang.

Pemberontakan terhadap pemerintahan Taylor bermula semula pada 1999 dan berkembang menjadi Perang Saudara Liberia Kedua. Selepas tekanan ketenteraan dan antarabangsa, Taylor meletakkan jawatan serta meninggalkan negara pada Ogos 2003. Perjanjian Damai Menyeluruh yang ditandatangani di Accra membentuk kerajaan peralihan dan membuka jalan kepada penempatan Misi Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu di Liberia (UNMIL).

Pemulihan pascaperang

Ellen Johnson Sirleaf pada 2015

Pilihan raya 2005 dimenangi Ellen Johnson Sirleaf, yang mengangkat sumpah pada Januari 2006. Pentadbirannya menumpukan pembinaan semula institusi, pengurangan hutang, pemulihan perkhidmatan awam dan usaha memerangi rasuah. Sirleaf dianugerahi Hadiah Keamanan Nobel 2011 bersama Leymah Gbowee dan Tawakkol Karman.

Wabak Ebola Afrika Barat dari 2014 hingga 2016 memberikan tekanan besar kepada sistem kesihatan dan ekonomi Liberia. Penyebaran wabak akhirnya dapat dikawal melalui tindak balas tempatan dan antarabangsa, tetapi wabak tersebut mendedahkan kelemahan perkhidmatan kesihatan yang masih dalam proses pemulihan selepas perang.

George Weah memenangi pilihan raya presiden 2017 dan mengangkat sumpah pada Januari 2018, menandakan peralihan kuasa demokratik pertama antara dua presiden yang dipilih di Liberia sejak 1944. UNMIL menamatkan mandatnya pada 30 Mac 2018 selepas tanggungjawab keselamatan diserahkan sepenuhnya kepada pihak berkuasa Liberia. Dalam pilihan raya 2023, bekas naib presiden Joseph Boakai mengalahkan Weah dengan perbezaan undi yang kecil.

Geografi

Rencana utama: Geografi Liberia

Peta topografi Liberia

Liberia terletak di antara pesisir Atlantik Afrika Barat dengan kawasan tanah tinggi yang menghampiri sempadan Guinea dan Côte d'Ivoire. Daripada keluasan keseluruhannya sebanyak 111,369 km², kira-kira 96,320 km² merupakan daratan dan selebihnya terdiri daripada perairan. Garis pantainya sepanjang kira-kira 580 km dicirikan oleh pantai berpasir, lagun, paya bakau dan muara sungai.

Bentuk muka bumi dan iklim

Bentuk muka bumi Liberia meningkat secara beransur-ansur dari dataran pantai yang rendah ke kawasan bukit dan dataran tinggi berhutan di pedalaman. Kawasan pergunungan tertumpu di utara dan timur laut. Antara sungai utamanya ialah Sungai Mano, Sungai Lofa, Sungai Saint Paul, Sungai Saint John, Sungai Cestos dan Sungai Cavalla. Kebanyakannya mengalir dari timur laut ke barat daya dan bermuara di Lautan Atlantik.

Liberia mempunyai iklim tropika yang panas dan lembap. Musim hujan lazimnya berlangsung dari Mei hingga Oktober, manakala musim kering berlaku dari November hingga April. Jumlah hujan paling tinggi dicatatkan di pesisir dan berkurang ke arah pedalaman. Pergerakan Zon Pertumpuan Antara Tropika dan monsun Afrika Barat menentukan perubahan bermusim, sementara angin kering Harmattan kadangkala mempengaruhi kawasan pedalaman ketika musim kering.

Alam sekitar dan biodiversiti

Badak air kerdil, antara mamalia yang hidup di hutan Liberia

Liberia terletak dalam kawasan biodiversiti hutan Guinea di Afrika Barat. Negara itu mempunyai kira-kira 7.5 juta hektar hutan tropika dan merangkumi sekitar 43% daripada baki hutan Guinea Hulu. Anggaran pemetaan 2018 dan 2019 menunjukkan bahawa hutan meliputi kira-kira 69% kawasan darat negara.

Hutan tersebut menjadi habitat spesies seperti badak air kerdil, gajah hutan Afrika, cimpanzi barat, duiker dan pelbagai primat, burung serta tumbuhan endemik. Kawasan perlindungan utama termasuk Taman Negara Sapo, taman negara pertama Liberia, dan Taman Negara Hutan Gola, yang bersambung dengan kawasan perlindungan di Sierra Leone.

Penebangan untuk pertanian, pembalakan haram, perlombongan, pengeluaran arang dan pembangunan penempatan merupakan tekanan utama terhadap hutan. Kawasan pesisir pula terdedah kepada banjir, hakisan, kemasukan air masin dan kenaikan aras laut. Hujan lebat serta saliran bandar yang tidak mencukupi meningkatkan risiko banjir di Monrovia dan petempatan pesisir lain.

Politik dan pemerintahan

Rencana utama: Politik Liberia

Sistem perlembagaan

Bangunan Capitol Liberia di Monrovia, tempat bersidangnya Badan Perundangan Liberia

Liberia ialah sebuah republik presiden berdasarkan Perlembagaan 1986. Presiden menjadi ketua negara, ketua kerajaan dan panglima tertinggi angkatan tentera. Presiden serta naib presiden dipilih bersama untuk tempoh enam tahun dan seseorang presiden boleh memegang jawatan untuk paling banyak dua penggal.

Kuasa perundangan terletak pada Badan Perundangan Liberia yang terdiri daripada dua dewan. Dewan Perwakilan mempunyai 73 anggota yang dipilih daripada kawasan pilihan raya untuk tempoh enam tahun. Senat mempunyai 30 anggota, iaitu dua orang bagi setiap kaunti, dengan tempoh jawatan sembilan tahun. Naib presiden secara perlembagaan menjadi presiden Senat, manakala urusan harian dewan dipengerusikan oleh presiden pro tempore.

Badan kehakiman diketuai oleh Mahkamah Agung Liberia, yang terdiri daripada ketua hakim negara dan empat hakim bersekutu. Para hakim dicalonkan oleh presiden dan mesti mendapat persetujuan Senat. Di bawah Mahkamah Agung terdapat mahkamah litar, mahkamah statutori dan beberapa mahkamah bidang kuasa khusus.

Pilihan raya

Pilihan raya presiden menggunakan sistem dua pusingan. Seseorang calon mesti memperoleh majoriti mutlak undi; sekiranya tiada calon mencapai majoriti pada pusingan pertama, dua calon teratas bertanding dalam pusingan kedua. Ahli Dewan Perwakilan dan sebahagian senator dipilih serentak dengan pilihan raya presiden, sementara pilihan raya pertengahan penggal diadakan bagi sebahagian kerusi Senat.

Dalam pusingan kedua pilihan raya presiden pada 14 November 2023, Joseph Boakai daripada Parti Perpaduan memperoleh 814,481 undi atau 50.64%, berbanding 793,914 undi atau 49.36% bagi penyandang George Weah daripada Kongres untuk Perubahan Demokratik. Boakai mengangkat sumpah sebagai presiden pada 22 Januari 2024.

Pembahagian pentadbiran

Lima belas kaunti Liberia

Liberia dibahagikan kepada 15 kaunti. Setiap kaunti diketuai oleh seorang superintenden yang dilantik oleh presiden. Kaunti dibahagikan lagi kepada daerah, ketuaan, puak, bandar dan unit pentadbiran tempatan lain. Akta Kerajaan Tempatan 2018 menyediakan rangka kerja bagi desentralisasi kuasa, penyampaian perkhidmatan dan penglibatan masyarakat dalam pentadbiran tempatan.

Data dalam jadual berikut merupakan keputusan muktamad Banci Penduduk dan Perumahan Liberia 2022. “Penduduk bandar” merujuk kepada bahagian penduduk setiap kaunti yang diklasifikasikan sebagai tinggal di kawasan bandar oleh pihak banci.

Penduduk kaunti Liberia menurut Banci 2022

Kaunti	Pusat pentadbiran	Penduduk	Bahagian penduduk negara (%)	Penduduk bandar (%)
Bomi	Tubmanburg	133,705	2.5	25.6
Bong	Gbarnga	467,561	8.9	32.0
Gbarpolu	Bopolu	95,995	1.8	9.2
Grand Bassa	Buchanan	293,689	5.6	30.5
Grand Cape Mount	Robertsport	178,867	3.4	26.4
Grand Gedeh	Zwedru	216,692	4.1	42.3
Grand Kru	Barclayville	109,342	2.1	6.6
Lofa	Voinjama	367,376	7.0	23.6
Margibi	Kakata	304,946	5.8	55.9
Maryland	Harper	172,587	3.3	61.5
Montserrado	Bensonville	1,920,965	36.6	91.7
Nimba	Sanniquellie	621,841	11.8	33.7
River Cess	River Cess	90,819	1.7	12.0
River Gee	Fish Town	124,653	2.4	49.8
Sinoe	Greenville	151,149	2.9	17.7

Hubungan luar dan pertahanan

Liberia merupakan anggota pengasas Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu dan Pertubuhan Kesatuan Afrika, pendahulu Kesatuan Afrika. Negara itu turut menganggotai Komuniti Ekonomi Negara-Negara Afrika Barat, Kesatuan Sungai Mano, Pergerakan Negara-Negara Berkecuali dan beberapa organisasi serantau serta antarabangsa lain.

Hubungan luar Liberia secara sejarah erat dengan Amerika Syarikat, tetapi dasar luarnya juga memberikan keutamaan kepada kerjasama dengan negara jiran, ECOWAS dan Kesatuan Afrika. Angkatan Tentera Liberia bertanggungjawab terhadap pertahanan negara. Angkatan tersebut disusun semula selepas perang saudara, sementara tanggungjawab keselamatan dalam negeri dipindahkan secara berperingkat daripada UNMIL kepada institusi Liberia sebelum misi itu ditamatkan pada 2018.

Ekonomi

Rencana utama: Ekonomi Liberia

Pusat bandar Monrovia, pusat pentadbiran dan kegiatan ekonomi utama Liberia

Struktur ekonomi

Liberia mempunyai ekonomi berpendapatan rendah yang bergantung pada sumber asli, pertanian, perdagangan dan bantuan luar. Keluaran dalam negara kasar nominalnya dianggarkan sebanyak AS$4.778 bilion pada 2024, dengan pertumbuhan KDNK benar 4.0%. IMF menganggarkan pertumbuhan 4.6% pada 2025, terutama disokong oleh pengeluaran bijih besi dan emas serta pemulihan sektor pertanian.

Perlombongan bijih besi dan emas merupakan sumber penting eksport, pelaburan asing dan hasil kerajaan. Getah asli, minyak sawit, koko, kayu dan hasil pertanian lain turut menyumbang kepada perdagangan luar. Walau bagaimanapun, pergantungan pada beberapa komoditi menyebabkan ekonomi terdedah kepada perubahan harga dunia, gangguan pengeluaran dan kelembapan permintaan antarabangsa.

Pertanian menyediakan mata pencarian kepada sebahagian besar isi rumah luar bandar. Banci 2022 mendapati 30.2% isi rumah terlibat dalam kegiatan pertanian, yang kebanyakannya merupakan pertanian sara diri berskala kecil. Tanaman makanan utama termasuk padi, ubi kayu, jagung, keladi dan pisang, tetapi negara masih mengimport sebahagian besar beras yang digunakan oleh penduduk.

Penggunaan Dolar Amerika Syarikat berjalan seiring dengan Dolar Liberia. Kedua-duanya diterima sebagai mata wang sah, sementara Bank Pusat Liberia mengeluarkan wang kertas dan syiling dolar Liberia serta mengendalikan dasar monetari.

Kemiskinan dan pembangunan manusia

Kemiskinan kekal meluas, khususnya di kawasan luar bandar. Indeks Kemiskinan Pelbagai Dimensi yang disusun daripada Banci 2022 menganggarkan bahawa 45.0% penduduk mengalami kemiskinan pelbagai dimensi. Kadarnya ialah 72.0% di kawasan luar bandar berbanding 22.5% di kawasan bandar. Kekurangan dari segi keadaan hidup dan kesihatan memberikan sumbangan terbesar kepada ukuran tersebut.

Liberia mencatat nilai Indeks Pembangunan Manusia 0.510 bagi 2023 dan berada di kedudukan ke-177 daripada 193 negara dan wilayah dalam Laporan Pembangunan Manusia 2025. Nilai itu menempatkan Liberia dalam kategori pembangunan manusia rendah, walaupun menunjukkan peningkatan sebanyak 0.002 berbanding tahun sebelumnya.

Cabaran pembangunan merangkumi produktiviti pertanian yang rendah, pekerjaan tidak formal, ketidakcukupan tenaga elektrik, jalan raya yang tidak boleh digunakan sepanjang tahun, ketidakseimbangan wilayah serta keterbatasan sistem pendidikan dan kesihatan. Kiriman wang daripada rakyat Liberia di luar negara dan bantuan pembangunan antarabangsa turut memainkan peranan penting dalam ekonomi.

Infrastruktur

Pengangkutan

Lapangan Terbang Antarabangsa Roberts, lapangan terbang antarabangsa utama Liberia

Jalan raya ialah bentuk pengangkutan darat utama bagi penumpang dan barangan. Rangkaian berturap tertumpu di Monrovia serta di sepanjang beberapa koridor yang menghubungkan ibu negara dengan Buchanan, Gbarnga dan sempadan negara jiran. Banyak jalan sekunder dan luar bandar tidak berturap serta sukar digunakan semasa musim hujan. Projek pembinaan dan pemulihan jalan memberikan tumpuan kepada hubungan antara pusat pertanian, bandar kaunti, pelabuhan dan pasaran serantau.

Lembaga Pelabuhan Kebangsaan menguruskan empat pelabuhan awam utama, iaitu Pelabuhan Bebas Monrovia, Pelabuhan Buchanan, Pelabuhan Greenville dan Pelabuhan Harper. Pelabuhan Bebas Monrovia merupakan pelabuhan komersial terbesar, manakala Pelabuhan Buchanan mempunyai kemudahan pemuatan bijih besi dan menyokong industri perlombongan.

Rangkaian kereta api dibangunkan terutama bagi mengangkut bijih besi dari kawasan perlombongan di pedalaman ke Pelabuhan Buchanan dan Monrovia. Oleh sebab itu, rel digunakan terutamanya untuk pengangkutan barang dan tidak membentuk rangkaian penumpang kebangsaan yang bersepadu. Lapangan Terbang Antarabangsa Roberts, yang terletak berhampiran Harbel di Kaunti Margibi, ialah lapangan terbang antarabangsa utama negara.

Tenaga dan telekomunikasi

Empangan hidroelektrik Mount Coffee

Sektor tenaga mengalami kemusnahan besar semasa perang saudara. Walaupun pembaikan telah dilakukan pada loji hidroelektrik Mount Coffee dan rangkaian pengagihan Monrovia, akses kepada elektrik masih rendah dan tidak sekata. Data Bank Dunia menunjukkan bahawa 32.5% penduduk mempunyai akses kepada elektrik pada 2023. Isi rumah tanpa sambungan grid banyak bergantung pada penjana persendirian, solar, bateri, kayu api dan arang.

Telefon mudah alih merupakan bentuk telekomunikasi yang paling meluas. Liputan rangkaian dan penggunaan Internet berkembang di bandar serta di sepanjang jalan utama, tetapi akses, kelajuan dan kemampuan membayar kekal lebih rendah di kawasan luar bandar. Menurut Bank Dunia, kira-kira 32% penduduk menggunakan Internet pada 2024.

Demografi

Rencana utama: Demografi Liberia

Penduduk dan perbandaran

Banci 2022 merekodkan 5,250,187 penduduk, meningkat daripada 3,476,608 pada 2008. Kadar pertumbuhan tahunan purata antara kedua-dua banci ialah 2.8%. Lelaki membentuk 50.4% penduduk dan wanita 49.6%.

Liberia semakin mengalami perbandaran. Sebanyak 54.5% penduduk tinggal di kawasan bandar pada 2022, berbanding 47.0% pada 2008. Kaunti Montserrado, yang merangkumi Monrovia dan kawasan bandarnya, menempatkan 36.6% penduduk negara serta mempunyai kadar perbandaran 91.7%. Nimba dan Bong masing-masing merupakan kaunti kedua dan ketiga paling ramai penduduk.

Struktur umur penduduk masih muda, walaupun bahagian penduduk usia bekerja semakin meningkat. Penduduk berumur 15 hingga 64 tahun membentuk 63.0% daripada jumlah penduduk pada 2022, manakala mereka yang berumur 65 tahun dan ke atas membentuk 2.8%.

Kumpulan etnik dan bahasa

Banci 2022 mengenal pasti Kpelle sebagai kumpulan etnik terbesar dengan 20.2% penduduk, diikuti Bassa sebanyak 13.6% dan Grebo sebanyak 9.9%. Kumpulan besar lain termasuk Gio, Mano, Kru, Lorma, Krahn, Kissi, Mandingo, Vai dan Gola.

Bahasa Inggeris ialah bahasa rasmi serta digunakan dalam kerajaan, pendidikan dan media. Walau bagaimanapun, kebanyakan penduduk turut menggunakan satu atau beberapa bahasa peribumi. Bahasa-bahasa tersebut termasuk Kpelle, Bassa, Grebo, Gio, Mano, Vai, Lorma, Kissi dan beberapa bahasa Kru. Bentuk bahasa Inggeris tempatan, termasuk Bahasa Inggeris Liberia, digunakan secara meluas sebagai bahasa perhubungan.

Agama

Rencana utama: Agama di Liberia

Menurut Banci 2022, 84.9% penduduk beragama Kristian, 12.0% beragama Islam, 0.5% menganut agama tradisional Afrika dan 0.1% menganut agama lain. Sebanyak 2.6% tidak menyatakan sebarang pegangan agama.

Komuniti Kristian terdiri daripada pelbagai mazhab Protestan, gereja bebas, Katolik dan denominasi lain. Kebanyakan Muslim ialah Sunni dan tertumpu khususnya dalam kalangan masyarakat Mandingo, Vai dan beberapa komuniti di barat laut negara. Grand Cape Mount merupakan satu-satunya kaunti yang mencatat majoriti Muslim dalam Banci 2022, dengan 73.1% penduduknya beragama Islam.

Perlembagaan menjamin kebebasan beragama dan tidak menetapkan agama rasmi negara. Amalan Kristian, Islam dan tradisi keagamaan peribumi kadangkala bertindih dalam kehidupan masyarakat. Persatuan tradisional seperti Poro dan Sande mempunyai peranan sosial serta upacara dalam beberapa komuniti.

Pendidikan

Universiti Liberia pada 2009

Sistem pendidikan Liberia meliputi pendidikan awal kanak-kanak, sekolah rendah, menengah, latihan teknikal dan vokasional serta pendidikan tinggi. Pendidikan asas secara undang-undang diwajibkan, tetapi kemiskinan, jarak ke sekolah, kekurangan guru, kemudahan yang tidak mencukupi dan gangguan akibat perang serta wabak Ebola telah mengehadkan kehadiran dan hasil pembelajaran.

Banci 2022 menunjukkan perbezaan pendidikan yang besar mengikut jantina, tempat tinggal dan kedudukan ekonomi. Dalam kalangan penduduk bekerja berumur sekurang-kurangnya lima tahun, 64.3% diklasifikasikan sebagai celik huruf; kadarnya ialah 71.6% bagi lelaki dan 54.5% bagi wanita. Ketidakseimbangan lebih ketara di kawasan luar bandar.

Universiti Liberia ialah institusi pendidikan tinggi awam tertua dan terbesar di negara itu. Institusi tersebut diasaskan sebagai Liberia College pada 1862 dan memperoleh taraf universiti pada 1951. Institusi pendidikan tinggi lain termasuk Universiti Cuttington, Universiti William V. S. Tubman dan beberapa kolej awam serta swasta.

Pada 2025, Bank Dunia meluluskan program pendidikan yang menyasarkan peningkatan pengajaran dan pembelajaran di 2,337 sekolah rendah awam di semua 15 kaunti. Program itu dijangka melibatkan sekitar 350,000 murid dan 12,000 guru.

Kesihatan

Petugas kesihatan di sebuah unit rawatan Ebola di Liberia pada 2014

Sistem kesihatan Liberia terdiri daripada hospital rujukan, hospital kaunti, pusat kesihatan, klinik dan perkhidmatan komuniti. Perang saudara memusnahkan banyak kemudahan serta menyebabkan penghijrahan petugas kesihatan. Pembinaan semula selepas 2003 meningkatkan liputan perkhidmatan, tetapi kekurangan kakitangan terlatih, ubat, peralatan, pengangkutan kecemasan dan pembiayaan masih menjejaskan penjagaan, khususnya di kawasan luar bandar.

Wabak Ebola 2014 hingga 2016 menyebabkan kematian pesakit dan petugas kesihatan serta mengganggu rawatan biasa, termasuk kesihatan ibu, imunisasi dan rawatan penyakit berjangkit. Pengalaman tersebut membawa kepada pelaburan dalam pengawasan penyakit, makmal dan tindak balas kecemasan, tetapi kapasiti sistem masih terbatas.

Jangka hayat ketika lahir dianggarkan sekitar 62 tahun pada 2024. Kadar kematian ibu kekal tinggi walaupun menunjukkan penurunan. Pertubuhan Kesihatan Sedunia menganggarkan 742 kematian ibu bagi setiap 100,000 kelahiran hidup pada 2020, berbanding 1,072 pada 2013.

Budaya

Rencana utama: Budaya Liberia

Seni dan tradisi

Persembahan tarian kebudayaan Liberia

Kebudayaan Liberia mencerminkan kepelbagaian masyarakat peribumi, warisan Americo-Liberia dan hubungan sejarah dengan Afrika Barat serta Amerika Syarikat. Tradisi lisan, muzik, tarian, ukiran kayu, tenunan dan pembuatan topeng memainkan peranan penting dalam kehidupan masyarakat. Upacara, cerita rakyat dan pengetahuan sejarah disampaikan melalui keluarga, pemimpin masyarakat serta persatuan tradisional.

Pengaruh Amerika ketara pada beberapa lambang negara dan institusi republik. Bendera Liberia menyerupai bendera Amerika Syarikat, tetapi mempunyai sebelas jalur yang mewakili penandatangan Pengisytiharan Kemerdekaan Liberia serta sebuah bintang tunggal. Seni bina awal Monrovia, tradisi gereja Protestan dan perayaan Hari Kemerdekaan pada 26 Julai turut mencerminkan sejarah pembentukan negara.

Masakan tempatan berasaskan beras, ubi kayu, ikan, ayam, daging, sayur berdaun dan minyak sawit. Hidangan berbeza mengikut wilayah dan masyarakat, sementara pengaruh Afrika Barat dapat dilihat pada penggunaan sos pedas, rebusan serta bahan berkanji.

Sukan

George Weah, pemenang Ballon d'Or 1995

Bola sepak ialah sukan paling popular di Liberia. Pasukan bola sepak kebangsaan Liberia, yang dikenali sebagai Lone Stars, belum pernah layak ke Piala Dunia FIFA, tetapi pernah menyertai Piala Negara-Negara Afrika.

Tokoh sukan Liberia yang paling terkenal ialah George Weah. Pada 1995, beliau menjadi pemain Afrika pertama dan setakat ini satu-satunya yang memenangi Ballon d'Or serta anugerah Pemain Terbaik Dunia FIFA pada tahun yang sama. Weah kemudiannya berkhidmat sebagai presiden Liberia dari 2018 hingga 2024.

Lihat juga

• Garis besar Liberia
• Sejarah Afrika Barat
• Senarai negara berdaulat di Afrika

Pautan luar

• Portal rasmi Presiden Liberia
• Institut Perangkaan dan Perkhidmatan Geo-Maklumat Liberia
• Kementerian Hal Ehwal Luar Liberia