Bahasa Melayu Purba

Melayu Purba
ملايو ڤوربا
Melayu Purba; ملايو ڤوربا
Rekonstruksi	Bahasa-bahasa Melayu
Rantau	Lihat #Urheimat
Zaman	s. 1500 SM – s. 1000 SM (rujukan)
Leluhur; direkonstruksi	Austronesia Purba Melayu-Polinesia Purba ;

Bahasa Melayu Purba (Jawi: بهاس ملايو ڤوربا) ialah sebuah bahasa purba yang dibina semula daripada bahasa-bahasa Melayu, yang kini tersebar luas di seluruh Asia Tenggara Maritim. Seperti kebanyakan bahasa purba yang lain, Melayu Purba tidak dibuktikan dalam sebarang karya bertulis terdahulu. Kajian yang paling luas tentang bahasa purba ini, Proto-Malayic: The Reconstruction of its Phonology and Parts of its Lexicon and Morphology, telah dihasilkan oleh K. Alexander Adelaar pada tahun 1992.

Urheimat

Menurut karya H. Kern pada tahun 1917, Taalkundige gegevens ter bepaling van het stamland der Maleisch-Polynesische volkeren, Urheimat (tanah air asal) penutur Melayu Purba dicadangkan berada di Semenanjung Melayu, berdasarkan perkataan Melayu selatan yang diterbitkan daripada perkataan selat. Melalui karya Kerinci sound-changes and phonotactics oleh D. J. Prentice pada tahun 1978, beliau percaya bahawa teras bahasa Melayu berada di kedua-dua belah Selat Melaka, walaupun bahasa-bahasa Melayu yang dituturkan oleh orang Dayak tidak disertakan.

Walau bagaimanapun, Adelaar menolak cadangan Kern dan sebaliknya menempatkan Urheimat tersebut di Borneo, memandangkan bahasa-bahasa di sana kurang mengalami pengaruh bahasa Sanskrit atau Arab.^[1]

Fonologi

Melayu Purba mempunyai sejumlah 19 konsonan dan 4 vokal. Konsonan lelangit (kecuali *y) dan hentian bersuara tidak boleh mengakhiri perkataan, manakala hanya urutan sengauan–hentian homorgan atau *ŋs yang dibenarkan dalam Melayu Purba. Adelaar menyenaraikan *t sebagai konsonan gigi, bukannya gusi.^[2] *ʔ, yang hanya muncul di akhir kata, dikekalkan dalam bahasa Iban, walaupun ia sering tidak dilambangkan secara ortografi (Iban pakuʔ, Betawi paku ← *pakuʔ "paku").^[3]

Konsonan Melayu Purba
		Bibir	Gusi	Lelangit	Velar	Glotis
Hentian	Tidak bersuara	*p	*t	*c	*k	*ʔ
Hentian	Bersuara	*b	*d	*j	*ɡ
Sengauan		*m	*n	*ñ	*ŋ
Geseran			*s			*h
Likuida			*l		*r
Aproksiman		*w		*y

Vokal Melayu Purba
Ketinggian	Depan	Tengah	Belakang
Sempit	*i		*u
Tengah		*ə
Luas		*a

Menurut Adelaar, hanya terdapat 2 diftong: *-ay, dan *-aw. Walau bagaimanapun, Anderbeck pada tahun 2012 mengusulkan diftong yang lebih tua iaitu *-uy, yang hanya wujud dalam bahasa Duano (walaupun ini mungkin disebabkan oleh substratum bukan Melayu), dan telah bergabung dengan -i di tempat lain.

Struktur kata

Leksem-leksem Melayu Purba kebanyakannya adalah dwisuku (dua suku kata), walaupun ada yang mempunyai satu, tiga, atau empat suku kata. Leksem mempunyai struktur suku kata seperti berikut:^[2]

* [K V (N)] [K V (N)] [K V (N)] K V K

Nota: K = konsonan, V = vokal, N = nasal

Perubahan fonologi

Menuju ke arah Melayu Purba

Berikut adalah perubahan fonologi daripada bahasa Kepulauan Melayu Purba kepada Melayu Purba.^[4]

*-əy, *-iw, *-uy > *-i; *-əw > *-u. Perhatikan bahawa *-uy masih dikekalkan dalam Bahasa Duano (məloŋoy < *laŋuy "renang").^[5]
*z > *j (disebut sama, satu perubahan ortografi), *-D-, *-j- > *-d-.
Penyahsuaraan obstruen akhir bagi *-b, *-d, dan *-g kepada *-p, *-t, *-k, kecuali dalam kes *-D > *-r.
*-ə- sebelum *-h > *-a-, contohnya *tanəq > *tanəh > *tanah.
*w- > *∅-.
*q > *h, *h > *∅.
*R > *r.
K¹K² (dengan konsonan pertama bukan nasal) menjadi K² dalam penggandaan (imbuhan terkecuali daripada perubahan bunyi ini).
K¹K² (dengan konsonan pertama adalah nasal heterorgan) ditukar kepada homorgani, contohnya *DəmDəm kepada *dəndəm.
*ə- menyebabkan penyisipan nasal homorgan sebelum hentian (*həpat > *əmpat "empat"). Penyisipan nasal juga boleh berlaku pada vokal lain, contohnya *utuŋ > *untuŋ dan *tukəd > *tuŋkət, tetapi ini berlaku secara sporadik.

Pasca-Melayu Purba

*-ə- dalam suku kata tertutup akhir dikekalkan dalam Melayu Purba (contohnya *daləm "dalam"), tetapi hanya kekal dalam bahasa Betawi (termasuk slanga Indonesia), bahasa Melayu Bangka dan bahasa Melayu Palembang (khususnya kelainan Palembang Lama).^[6]^[7] Ia bergabung dengan *-a- di tempat lain (> *dalam).
Baki contoh *-ə- telah bergabung dengan -a- dalam bahasa Banjar dan bahasa Minangkabau, tetapi dikekalkan di tempat lain.^[8]
*-aba- hanya dikekalkan dalam bahasa Iban, dan bertukar kepada *-awa- di tempat lain (*laban > *lawan).^[9]
Akhiran *a masih dikekalkan di kebanyakan kawasan Borneo (kecuali bahagian barat), tetapi di Sumatera atau Semenanjung Melayu, ia sering bertukar menjadi vokal lain, termasuk /ə/, /o/, /e/, atau setinggi /ɨ/ dan /u/. Hasilnya berbeza mengikut dialek. Uri Tadmor mendakwa bahawa perubahan ini disebabkan oleh pengaruh bahasa Jawa.^[10] Pengecualian ketara bagi peraturan ini ialah bahasa Haji di Sumatera Selatan, yang mengekalkan *a yang asal.^[11]

Rujukan

^ Adelaar 1992, m/s. 206–207.
^ ^a ^b Adelaar 1992, m/s. 102.
^ Adelaar 1992, m/s. 63.
^ Adelaar 1992, m/s. 195.
^ Anderbeck, Karl (2012). "The Malayic speaking Orang Laut: Dialects and directions for research". Wacana: Journal of the Humanities of Indonesia. 14 (2): 265–312. Dicapai pada 26 May 2019.
^ McDowell & Anderbeck 2020, m/s. 14–15.
^ Nothofer 1995, m/s. 88–89.
^ Adelaar 1992, m/s. 40.
^ Adelaar 1992, m/s. 75.
^ Tadmor, Uri (2003). "Final /a/ mutation: a borrowed areal feature in Western Austronesia" (PDF). Dalam Lynch, John (penyunting). Issues in Austronesian historical phonology. Pacific Linguistics 550. Canberra: Pacific Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University. m/s. 15–36.
^ Anderbeck, Karl (2007). "Haji: One language from twelve? A brief description of an interesting Malay dialect in South Sumatra". Reflections in Southeast Asian seas: Essays in honour of Professor James T. Collins: Book II (dalam bahasa Inggeris). m/s. 51–91.

Bibliografi

Adelaar, K. Alexander (1992). Proto-Malayic: The Reconstruction of its Phonology and Parts of its Lexicon and Morphology. Pacific Linguistics, Series C, no. 119. Canberra: Dept. of Linguistics, Research School of Pacific Studies, the Australian National University. hdl:1885/145782. ISBN 978-0-85883-408-8.
Nothofer, Bernd (1995). "The History of Jakarta Malay". Oceanic Linguistics. 34 (1): 87–97. doi:10.2307/3623113. JSTOR 3623113.
McDowell, Jonathan; Anderbeck, Karl (2020). "The Malay Lects of Southern Sumatra" (PDF). Journal of the Southeast Asian Linguistics Society Special Publication. 13 (5).

Pautan luar

[FOOTNOTEAdelaar1992206–207-1] Adelaar 1992, m/s. 206–207.

[FOOTNOTEAdelaar1992102-2] Adelaar 1992, m/s. 102.

[FOOTNOTEAdelaar199263-3] Adelaar 1992, m/s. 63.

[FOOTNOTEAdelaar1992195-4] Adelaar 1992, m/s. 195.

[Anderbeck2012-5] Anderbeck, Karl (2012). "The Malayic speaking Orang Laut: Dialects and directions for research". Wacana: Journal of the Humanities of Indonesia. 14 (2): 265–312. Dicapai pada 26 May 2019.

[FOOTNOTEMcDowellAnderbeck202014–15-6] McDowell & Anderbeck 2020, m/s. 14–15.

[FOOTNOTENothofer199588–89-7] Nothofer 1995, m/s. 88–89.

[FOOTNOTEAdelaar199240-8] Adelaar 1992, m/s. 40.

[FOOTNOTEAdelaar199275-9] Adelaar 1992, m/s. 75.

[10] Tadmor, Uri (2003). "Final /a/ mutation: a borrowed areal feature in Western Austronesia" (PDF). Dalam Lynch, John (penyunting). Issues in Austronesian historical phonology. Pacific Linguistics 550. Canberra: Pacific Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University. m/s. 15–36.

[11] Anderbeck, Karl (2007). "Haji: One language from twelve? A brief description of an interesting Malay dialect in South Sumatra". Reflections in Southeast Asian seas: Essays in honour of Professor James T. Collins: Book II (dalam bahasa Inggeris). m/s. 51–91.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]