Vanuatu

Republik Vanuatu Ripablik blong Vanuatu (Bislama) Republic of Vanuatu (bahasa Inggeris) République de Vanuatu (Perancis)
Bendera Jata
Cogan kata: Long God yumi stanap (Bislama) "Dengan Tuhan kita berdiri"
Lagu kebangsaan: Yumi, Yumi, Yumi Kita, Kita, Kita
Lokasi Vanuatu di Lautan Pasifik
Ibu negara dan bandar terbesar}	Port Vila
Bahasa rasmi	Bislama Inggeris Perancis
Demonim	Ni-Vanuatu
Pemerintah	Republik berparlimen kesatuan
• Presiden	Nikenike Vurobaravu
• Perdana Menteri	Jotham Napat
Badan perundangan	Parlimen
Kemerdekaan
• daripada Perancis dan United Kingdom	30 Julai 1980
• Kemasukan ke PBB	15 September 1981
Keluasan
• Jumlah	12,189 km2 (4,706 bt2)
Populasi
• Perkiraan 2025	335,169
• Bancian penduduk tahun 2020	300,019
• Kepadatan	27.5/km2 (71.2/sq mi)
KDNK (PPP)	2025
• Jumlah	$1.517 bilion
KDNK (nominal)	2025
• Jumlah	$1.35 bilion
• Per kapita	$4,038.7
Gini (2019)	32.3 sederhana
HDI (2023)	▬ 0.621 sederhana (146)
Mata wang	Vatu (VUV)
Zon waktu	UTC+11 (VUT)
Kod panggilan	+678
Kod ISO 3166	VU
DPT internet	.vu

Vanuatu (Jawi: ۏانواتو; secara rasmi Republik Vanuatu; Bislama: Ripablik blong Vanuatu; Perancis: République de Vanuatu) ialah sebuah negara kepulauan di Melanesia, di bahagian barat daya Lautan Pasifik. Negara ini terdiri daripada kira-kira 83 buah pulau yang terbentang dalam sebuah kepulauan bergunung-ganang dan bergunung berapi. Ibu negara dan bandar terbesarnya ialah Port Vila di Pulau Efate, manakala Luganville di Espiritu Santo ialah satu lagi pusat bandar utama. Vanuatu mempunyai keluasan daratan 12,189 km². Banci kebangsaan 2020 merekodkan 300,019 orang penduduk, manakala Bank Dunia menganggarkan penduduknya sebanyak 335,169 orang pada 2025.

Kepulauan Vanuatu mula dihuni oleh masyarakat yang berkaitan dengan kebudayaan Lapita kira-kira 3,000 tahun dahulu. Hubungan Eropah yang terdokumentasi bermula pada 1606 apabila pelayar Portugis Pedro Fernandes de Queirós, yang berkhidmat untuk Sepanyol, tiba di Espiritu Santo. Kepulauan itu kemudian dikenali sebagai New Hebrides dan ditadbir bersama oleh Britain dan Perancis melalui Kondominium Inggeris-Perancis dari 1906 sehingga kemerdekaan pada 30 Julai 1980.

Vanuatu kini merupakan sebuah republik berparlimen dengan Parlimen satu dewan yang mempunyai 52 ahli. Presiden berfungsi sebagai ketua negara menurut perlembagaan, manakala perdana menteri mengetuai kerajaan. Bislama ialah bahasa kebangsaan serta salah satu daripada tiga bahasa rasmi bersama-sama bahasa Inggeris dan Perancis, sementara lebih daripada 100 bahasa vernakular terus digunakan di negara itu. Ekonominya bersaiz kecil dan terdedah kepada kejutan luaran serta bencana alam, sementara Vanuatu juga menonjol dalam diplomasi antarabangsa berhubung perubahan iklim.

Penamaan

Nama Vanuatu diambil daripada unsur bahasa Austronesia tempatan vanua, yang merujuk kepada tanah atau tempat tinggal, dan tu, yang bermaksud "berdiri". Nama tersebut dipilih untuk melambangkan kedudukan negara yang berdiri sebagai sebuah negara merdeka.

Sebelum mencapai kemerdekaan, kepulauan ini dikenali dalam bahasa Inggeris sebagai New Hebrides dan dalam bahasa Perancis sebagai Nouvelles-Hébrides. Nama Vanuatu diterima pakai sempena pembentukan negara merdeka pada 1980.

Sejarah

Tembikar Lapita yang dipamerkan di Pusat Kebudayaan Vanuatu, Port Vila.

Penempatan awal dan hubungan dengan Eropah

Bukti arkeologi menunjukkan bahawa masyarakat yang berkaitan dengan kebudayaan Lapita telah menduduki Vanuatu kira-kira 3,000 tahun dahulu. Tapak Teouma di Efate, yang mengandungi penempatan dan tanah perkuburan Lapita, merupakan antara tapak terpenting bagi kajian penempatan awal di Oceania Jauh. Analisis pentarikhan radiokarbon meletakkan permulaan penggunaan lapisan Lapita di tapak itu paling berkemungkinan sekitar 2920 hingga 2870 tahun sebelum kini.

Hubungan Eropah yang terdokumentasi bermula pada 1606 apabila Pedro Fernandes de Queirós tiba di Espiritu Santo dalam pelayaran bagi pihak Sepanyol. Louis Antoine de Bougainville melalui kepulauan itu pada 1768, manakala James Cook melawatnya pada 1774 dan menggunakan nama New Hebrides bagi kepulauan tersebut.

Penempatan, kegiatan mubaligh dan perdagangan Eropah berkembang dengan lebih ketara pada abad ke-19. Persaingan kepentingan British dan Perancis kemudiannya menjadi unsur utama dalam perkembangan pemerintahan kolonial di kepulauan tersebut.

Pemerintahan kolonial dan kemerdekaan

Pada 1906, Britain dan Perancis menubuhkan sebuah kondominium untuk mentadbir New Hebrides secara bersama. Sistem ini mempunyai unsur pentadbiran British dan Perancis yang berjalan serentak. Warisan kedua-dua tradisi undang-undang tersebut masih dapat dilihat dalam sistem undang-undang Vanuatu selepas kemerdekaan.

Semasa Perang Dunia Kedua, Efate dan Espiritu Santo menjadi pangkalan tentera pihak Berikat. Gerakan menuntut pemerintahan sendiri dan kemerdekaan berkembang pada dekad 1960-an dan 1970-an. Vanuatu memperoleh kemerdekaan penuh daripada Britain dan Perancis pada 30 Julai 1980. Negara itu diterima masuk sebagai anggota Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada 15 September 1981.

Geografi

Gunung Yasur, sebuah gunung berapi aktif di Pulau Tanna.

Vanuatu ialah sebuah kepulauan di Melanesia yang terdiri daripada kira-kira 83 buah pulau. Kepulauan tersebut memanjang di bahagian barat daya Lautan Pasifik, di antara kawasan Kepulauan Solomon, Fiji, New Caledonia dan Australia. Luas daratannya ialah 12,189 km².

Antara pulau utamanya ialah Espiritu Santo, Malakula, Efate, Erromango, Ambrym, Tanna, Pentakosta, Epi, Ambae, Vanua Lava, Gaua, Maewo, Malo dan Aneityum. Empat belas buah pulau mempunyai keluasan melebihi 100 km². Port Vila terletak di Efate, manakala Luganville terletak di Espiritu Santo. Gunung tertinggi negara ialah Gunung Tabwemasana di Espiritu Santo, dengan ketinggian 1,879 m.

Bentuk muka bumi dan geologi

Kepulauan Vanuatu terbentuk dalam lingkungan tektonik aktif di sepanjang arka kepulauan Vanuatu. Kawasan ini berkaitan dengan zon subduksi dan merupakan sebahagian daripada lingkungan tektonik aktif di barat daya Lautan Pasifik. Aktiviti tersebut menyebabkan negara ini terdedah kepada gempa bumi, letusan gunung berapi dan tsunami. Antara gunung berapi aktif yang terkenal ialah Gunung Yasur di Tanna.

Kedaulatan dua pulau kecil di bahagian selatan kepulauan, Matthew atau Umaenupne dan Hunter atau Leka, dipertikaikan antara Vanuatu dengan Perancis. Vanuatu dan Perancis meneruskan rundingan mengenai kedaulatan pulau-pulau tersebut serta persempadanan maritim dengan New Caledonia pada 2025 dan 2026.

Iklim dan bahaya alam

Vanuatu mempunyai iklim tropika maritim. Musim yang lebih panas dan lembap berlangsung kira-kira dari November hingga April, dan tempoh tersebut juga merupakan musim utama siklon tropika. Menurut Jabatan Meteorologi dan Geobahaya Vanuatu, sekitar dua hingga tiga siklon tropika memasuki kawasan darat atau perairan Vanuatu dalam sesuatu musim siklon secara purata. Januari dan Februari merupakan bulan dengan kekerapan siklon tertinggi.

Selain angin kencang, siklon boleh membawa hujan lebat, banjir, tanah runtuh, ombak besar dan limpahan ribut. Kedudukan Vanuatu pada zon subduksi pula menghasilkan risiko gempa bumi dan tsunami yang berterusan.

Kerajaan dan politik

Bangunan Parlimen Vanuatu di Port Vila.

Sistem politik dan undang-undang

Vanuatu ialah sebuah republik berparlimen kesatuan. Parlimen Vanuatu ialah badan perundangan satu dewan yang terdiri daripada 52 ahli dan pada asasnya dipilih bagi penggal empat tahun melalui hak mengundi sejagat.

Presiden Vanuatu ialah ketua negara berperlembagaan dan dipilih bagi tempoh lima tahun oleh sebuah badan pemilih yang terdiri daripada ahli Parlimen dan presiden enam kerajaan wilayah. Nikenike Vurobaravu dipilih sebagai presiden pada 25 Julai 2022. Perdana Menteri Vanuatu pula dipilih oleh Parlimen daripada kalangan ahlinya melalui undi sulit dan mengetuai kerajaan. Jotham Napat dipilih sebagai perdana menteri pada 11 Februari 2025.

Sistem pilihan raya Parlimen menggunakan dua kaedah mengikut kawasan pilihan raya. Enam kawasan satu ahli menggunakan sistem undi terbanyak, manakala 12 kawasan berbilang ahli menggunakan undi tunggal tidak boleh pindah, menjadikan keseluruhannya 18 kawasan pilihan raya.

Selain institusi negara berparlimen, Majlis Ketua-ketua Kebangsaan Malvatumauri yang mempunyai 22 orang ahli yang dipilih memberikan nasihat tentang perkara berkaitan nilai peribumi Melanesia, adat dan tradisi. Perlembagaan, undang-undang yang diluluskan selepas 1980, unsur undang-undang British dan Perancis yang diwarisi sebelum kemerdekaan serta pengiktirafan terhadap undang-undang adat membentuk sistem undang-undang negara.

Hubungan luar

Vanuatu menyertai Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada 15 September 1981 dan turut menjadi anggota Komanwel Negara-Negara. Dalam dasar luar, negara kepulauan ini memberikan perhatian besar terhadap kesan perubahan iklim terhadap negara-negara pulau kecil.

Pada 29 Mac 2023, Perhimpunan Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu menerima secara sepakat resolusi yang meminta Mahkamah Keadilan Antarabangsa mengeluarkan pendapat nasihat mengenai kewajipan negara di bawah undang-undang antarabangsa berhubung perubahan iklim. Vanuatu memainkan peranan utama dalam usaha membawa permintaan tersebut ke Perhimpunan Agung.

Pembahagian pentadbiran

Enam wilayah pentadbiran Vanuatu.

Sejak 1994, Vanuatu dibahagikan kepada enam wilayah. Setiap wilayah mempunyai Majlis Kerajaan Wilayah yang dipilih; presidennya dipilih oleh ahli majlis, manakala setiausaha agung bertindak sebagai ketua eksekutif pentadbiran wilayah. Pada peringkat yang lebih kecil terdapat sejumlah 71 majlis kawasan.

Wilayah Vanuatu

Wilayah	Pulau atau gugusan utama	Pusat pentadbiran	Ahli majlis wilayah	Majlis kawasan
Torba	Kepulauan Banks dan Kepulauan Torres	Sola, Vanua Lava	7	9
Sanma	Espiritu Santo, Malo dan Aore	Luganville, Espiritu Santo	18	11
Penama	Pentakosta, Ambae dan Maewo	Saratamata, Ambae	16	10
Malampa	Malakula, Ambrym dan Paama	Lakatoro, Malakula	21	10
Shefa	Kepulauan Shepherd, Epi dan Efate	Port Vila, Efate	17	19
Tafea	Tanna, Aneityum, Futuna, Erromango dan Aniwa	Isangel, Tanna	19	12

Ekonomi

Pasar Pusat Port Vila, tempat hasil pertanian tempatan dijual.

Ekonomi Vanuatu bersaiz kecil dan sangat dipengaruhi oleh kedudukan geografinya sebagai sebuah negara kepulauan. Pada 2025, Bank Dunia merekodkan keluaran dalam negara kasar nominal negara ini kira-kira AS$1.35 bilion, KDNK per kapita AS$4,038.7 dan pertumbuhan KDNK sebanyak 3.1 peratus. KDNK berdasarkan pariti kuasa beli pula kira-kira AS$1.517 bilion dalam dolar antarabangsa semasa pada tahun yang sama.

Pertanian, pelancongan dan perkhidmatan merupakan bahagian penting kegiatan ekonomi. Antara keluaran pertanian dan eksport yang penting ialah kava, minyak kelapa, kopra, koko dan daging lembu. Saiz pasaran domestik yang kecil, jarak daripada pasaran utama serta pendedahan yang tinggi kepada siklon, gempa bumi dan kejutan luaran merupakan antara kekangan struktur ekonomi negara.

Menurut data pembangunan manusia UNDP yang diterbitkan pada 2025, Vanuatu mempunyai Indeks Pembangunan Manusia 0.621 bagi tahun data 2023 dan berada pada kedudukan ke-146. Angka Gini terbaharu yang tersedia melalui Bank Dunia ialah 32.3 bagi 2019. Tahun rujukan yang berbeza bagi kedua-dua ukuran itu perlu diambil kira apabila membandingkan perkembangan sosial dan ekonomi negara.

Demografi

Banci Penduduk dan Perumahan Kebangsaan 2020, yang dijalankan pada November tahun tersebut, merekodkan 300,019 penduduk, terdiri daripada 151,597 lelaki dan 148,422 perempuan. Anggaran Bank Dunia bagi 2025 meletakkan jumlah penduduk pada 335,169 orang. Dua pusat bandar yang terpenting ialah Port Vila di Efate dan Luganville di Espiritu Santo.

Penduduk peribumi Vanuatu lazimnya dikenali sebagai Ni-Vanuatu. Masyarakat negara ini memperlihatkan kepelbagaian linguistik yang sangat tinggi, yang berkembang dalam keadaan geografi kepulauan dan sejarah masyarakat tempatan yang berbeza-beza.

Bahasa

Menurut Perkara 3 Perlembagaan Vanuatu, Bislama, bahasa Inggeris dan bahasa Perancis ialah bahasa rasmi. Bislama juga ditetapkan sebagai bahasa kebangsaan, manakala bahasa Inggeris dan Perancis merupakan bahasa utama pendidikan. Perlembagaan turut memperuntukkan perlindungan bagi bahasa-bahasa tempatan.

Di samping tiga bahasa rasmi tersebut, lebih daripada 100 bahasa vernakular digunakan di Vanuatu. Kepelbagaian ini menjadikan negara tersebut antara kawasan yang mempunyai kepadatan bahasa yang sangat tinggi berbanding jumlah penduduknya.

Pendidikan

Dasar pendidikan berada di bawah Kementerian Pendidikan dan Latihan Vanuatu. Kurikulum Kebangsaan Vanuatu meliputi pendidikan prasekolah hingga Tahun 13.

Pada peringkat pendidikan tinggi, Universiti Pasifik Selatan mempunyai Kampus Emalus di Port Vila. Kampus tersebut menawarkan program peringkat asas, sijil, sarjana muda dan pascasiswazah serta menjadi pusat penting bagi pengajian undang-undang universiti itu.

Kebudayaan

Lukisan di Gua Fels, Pulau Lelepa.

Kehidupan kebudayaan Vanuatu berkait rapat dengan konsep adat tempatan yang lazim disebut kastom, yang merangkumi amalan, pengetahuan, struktur sosial dan tradisi yang berbeza antara masyarakat pulau. Kedudukan adat turut diiktiraf dalam institusi negara melalui Malvatumauri dan dalam sistem undang-undang.

Salah satu tradisi yang mendapat pengiktirafan antarabangsa ialah lukisan pasir Vanuatu. Lukisan ini dibuat pada pasir, abu gunung berapi atau tanah liat dengan corak yang lazimnya dihasilkan melalui garisan berterusan. Tradisi tersebut berfungsi sebagai kaedah komunikasi dan penyampaian pengetahuan, cerita, ritual serta sejarah lisan. UNESCO memasukkan lukisan pasir Vanuatu dalam Senarai Perwakilan Warisan Budaya Tidak Ketara Kemanusiaan pada 2008, selepas tradisi itu pada asalnya diisytiharkan sebagai Karya Agung Warisan Lisan dan Tidak Ketara Kemanusiaan pada 2003.

Domain Ketua Roi Mata pula dimasukkan dalam Senarai Warisan Dunia UNESCO pada 2008 sebagai tapak Warisan Dunia pertama Vanuatu. Tapak kebudayaan ini terdiri daripada tiga lokasi di Efate, Lelepa dan Artok yang dikaitkan dengan kehidupan, kematian dan pengebumian Roi Mata, seorang tokoh pemimpin yang hidup sekitar awal abad ke-17.

Infrastruktur dan pengangkutan

Port Vila ialah ibu negara dan hab pengangkutan utama Vanuatu.

Sifat Vanuatu sebagai negara kepulauan menyebabkan pengangkutan darat, udara dan laut mempunyai fungsi yang saling melengkapi. Jabatan Kerja Raya Vanuatu bertanggungjawab terhadap pembangunan dan penyelenggaraan prasarana awam termasuk jalan raya, pelabuhan dan lapangan terbang. Rangkaian jalan raya negara merangkumi hampir 3,000 km jalan di kawasan bandar dan luar bandar.

Tiga lapangan terbang yang ditetapkan sebagai pintu masuk antarabangsa ialah Lapangan Terbang Antarabangsa Bauerfield di Port Vila, Lapangan Terbang Antarabangsa Pekoa di Espiritu Santo dan Lapangan Terbang Whitegrass di Tanna. Pengangkutan laut pula penting untuk pergerakan antara pulau dan perdagangan. Pelabuhan yang ditetapkan sebagai pintu masuk termasuk Pelabuhan Lapeitasi di Port Vila dan Pelabuhan Niscol di Luganville, di samping beberapa pelabuhan lain di kepulauan tersebut.

Pautan luar

• Kategori berkaitan Vanuatu di Wikimedia Commons
• Portal rasmi Kerajaan Vanuatu
• Biro Perangkaan Vanuatu