Mahathir bin Mohamad

Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
(Dilencongkan dari Mahathir Mohamad)
Lompat ke: pandu arah, cari
“Mahathir Mohamad", “Tun Dr. Mahathir Mohamad”, "Tun M" dan "Che Det" dilencongkan di sini.
Yang Amat Berbahagia Tun Dr
Mahathir bin Mohamad
محضير بن محمد

SMN
Mahathir 2007.jpg
Mahathir semasa sambutan Hari Merdeka pada 31 Ogos 2007.

Penyandang
Tempoh jawatan 
9 September 2016

Tempoh jawatan
16 Julai 1981 – 31 Oktober 2003
Raja/Ratu Sultan Ahmad Shah (1979 - 1984)
Sultan Iskandar (1984 - 1989)
Sultan Azlan Shah (1989 - 1994)
Tuanku Ja'afar (1994 - 1999)
Tuanku Salahuddin Abdul Aziz Shah (1999 - 2001)
Tuanku Syed Sirajuddin (2001 - 2006)
Timbalan Musa Hitam (1981-1986)
Ghafar Baba (1986-1993)
Anwar Ibrahim (1993-1998)
Abdullah Ahmad Badawi (1999-2003)
Didahului oleh Hussein Onn
Diganti oleh Abdullah Ahmad Badawi

Tempoh jawatan
15 September 1978 – 16 Julai 1981
Didahului oleh Tun Hussein Onn
Diganti oleh Tun Musa Hitam

Tempoh jawatan
7 September 1998 – 7 Januari 1999
Didahului oleh Anwar Ibrahim
Diganti oleh Daim Zainuddin
Tempoh jawatan
5 Jun 2001 – 31 Oktober 2003
Didahului oleh Daim Zainuddin
Diganti oleh Abdullah Ahmad Badawi

Tempoh jawatan
8 Mei 1986 – 8 Januari 1999
Didahului oleh Musa Hitam
Diganti oleh Abdullah Ahmad Badawi

Tempoh jawatan
18 Julai 1981 – 6 Mei 1986
Didahului oleh Barisan Nasional Logo.svg PBB.jpg Abdul Taib Mahmud
Diganti oleh Barisan Nasional Logo.svg UMNO (Malaysia).svg Abdullah Ahmad Badawi

Tempoh jawatan
1 Januari 1978 – 16 Julai 1981
Didahului oleh Hamzah Abu Samah
Diganti oleh Tengku Ahmad Rithauddeen

Tempoh jawatan
5 September 1974 – 31 Disember 1977
Didahului oleh Mohamed Yaacob
Diganti oleh Musa Hitam

Tempoh jawatan
20 Februari 2003 – 31 Oktober 2003
Didahului oleh Thabo Mbeki
Diganti oleh Abdullah Ahmad Badawi

Lahir (1925-07-10) 10 Julai 1925 (umur 92)
Alor Star, Kedah Darul Aman, Tanah Melayu (kini Malaysia)
Parti politik Kapalayar.jpg Parti Perikatan

UMNO (Malaysia).svg UMNO
Barisan Nasional Logo.svg Barisan Nasional
UMNO (Malaysia).svg UMNO
(Hingga 2015)
MY Logo PPBM.png Parti Pribumi Bersatu Malaysia (PPBM)
(2016 - kini)

Pasangan Tun Dr Siti Hasmah binti Mohamad Ali (berkahwin 1956)
Anak Marina
Mirzan
Melinda
Mokhzani
Mukhriz
Maizura
Mazhar
Pekerjaan Doktor, ahli politik
Agama Islam
Tandatangan

Tun Dr. Mahathir bin Mohamad (Tulisan Jawi: محضير بن محمد, dilahirkan pada 10 Julai 1925)[1][2][3] ialah Perdana Menteri Malaysia keempat dimana beliau memegang jawatan selama 22 tahun (1981-2003) menjadikan beliau sebagai Perdana Menteri Malaysia yang paling lama berkhidmat. Dalam buku A Doctor in the House, Dr Mahathir menyatakan tarikh lahir sebenarnya adalah 10 Julai 1925, tapi bapanya mendaftarkan tarikh lahir dalam sijil kelahiran sebagai 20 Disember untuk memudahkan urusan pendaftaran persekolahan. Beliau yang cukup dikenali dengan "Dr. M" merupakan Perdana Menteri Malaysia yang keempat. Menggunakan nama timangannya sendiri, "Che Det" sebagai nama pena, beliau banyak menulis dengan artikel pertamanya disiarkan oleh akhbar The Straits Times Singapura pada 20 Julai, 1947 bertajuk “Malay Women Make Their Own Freedom” (Wanita Melayu Mencipta Kebebasan Sendiri).[4] Ketika penggal kepimpinannya dari 16 Julai 1981 sehingga 31 Oktober 2003, beliau berjaya membawa pembangunan melalui dasar-dasar dan perancangan yang diilhamkan dari kejayaan negara-negara luar sehingga mengangkat Malaysia ke pentas dunia sebagai salah sebuah negara yang berdaya maju di Asia Tenggara sehingga pernah dinamakan sebagai salah sebuah negara 'Harimau Ekonomi Asia'[5]

Usaha beliau yang paling diingati masyarakat Malaysia dan antarabangsa adalah ketika membawa Malaysia keluar dari Krisis Kewangan Asia 1997 dimana beliau telah menolak cadangan dan juga dana bantuan dari IMF yang beliau sifatkan akan memburukkan lagi krisis. Langkah-langkah radikal yang diambil[6] dikiritik hebat ketika itu oleh banyak pihak termasuk IMF sendiri. Malah, usaha tersebut turut dikecam walaupun lama selepas kemelut berakhir[7] dimana beliau menyatakan kecaman dan pujian adalah norma ahli politik dan terserah kepada penilaian mana-mana pihak.[8]

Beliau merupakan seorang tokoh politik yang bersifat vokal berhubung isu-isu antarabangsa sehingga ada yang mencetuskan kontroversi. Beliau menyokong "Sistem Ekonomi Pasaran" terkawal[9] sebagai alternatif kepada "Sistem Ekonomi Persendirian" dan secara amnya menolak "Pasaran Bebas" (laissez-faire).[10]

Gaya pemerintahan Dr. Mahathir juga sering kali dikritik dengan dilabelkan sebagai autokratik oleh pelbagai pihak termasuk badan dan media antarabangsa (contohnya, tajuk artikel tentang persaraan beliau oleh The New York Times menyimpulkan sifat autokratik beliau sepanjang kerjaya politiknya)[11] terutama berhubung Akta Keselamatan Dalam Negeri yang beliau terangkan sebagai tindakan pencegahan yang hanya diambil atas desakan semasa (penjelasan beliau diterima dan ditolak pembaca dengan pelbagai hujah).[12] Selain itu, beliau tidak dapat lari dari tuduhan kronisme seperti pemimpin-pemimpin lain di dunia.

Antara projek-projek berprofil tinggi (juga digelar 'projek mega') yang dibangunkan pada zaman pentadbirannya termasuk Jambatan Pulau Pinang, Menara Berkembar Petronas, Lapangan Terbang Antarabangsa Kuala Lumpur (KLIA), Koridor Raya Multimedia (MSC), Pusat Pentadbiran Putrajaya dan Litar Antarabangsa Sepang.

Bersara pada Oktober 2003, Dr Mahathir dianugerahkan Darjah Kebesaran Seri Maharaja Mangku Negara yang membawa gelaran Tun.[13][14] Beliau turut dinobatkan sebagai "Bapa Pemodenan Malaysia" kerana berjaya membangunkan Malaysia menjadi sebuah Negara industri baru yang disegani di kalangan negara-negara membangun. Tempoh 22 tahun sebagai Perdana Menteri menjadikan beliau sebagai pemimpin ketiga paling lama yang memegang jawatan tersebut di Asia Tenggara selepas Perdana Menteri Singapura pertama, Lee Kuan Yew dan Presiden Suharto dari Indonesia.[15]

Beliau juga berkhidmat sebagai Canselor Universiti Teknologi Petronas (UTP) dari tahun 2004 hingga 2016.

Latar belakang dan kerjaya perubatan[sunting | sunting sumber]

Tun Dr. Mahathir bin Mohamad dilahirkan di Lorong Kilang Ais, Seberang Perak, Alor Setar, Kedah tanggal 10 Julai 1925. Merupakan anak bongsu daripada 9 adik-beradik dari pasangan Mohamed Iskandar dan Wan Tempawan Wan Hanapi. Tarikh lahir beliau yang didaftarkan pada 20 Disember 1925 (kesemua adik-beradik beliau didaftarkan lahir pada bulan Disember) oleh bapanya adalah untuk memudahkan urusan pendaftaran persekolahan[3].

Bapa Mahathir, Mohamad bin Iskandar berasal dari Pulau Pinang, [16] seorang Melayu dengan nenek moyang India dari negeri selatan India Kerala, manakala ibunya Wan Tempawan, berasal dari Kedah, berketurunan Melayu masing-masing. Satu aspek kelahiran Mahathir telah membawanya: beliau tidak dilahirkan ke dalam golongan bangsawan atau keluarga agama atau politik yang menonjol, bapa Mahathir adalah seorang pengetua sekolah rendah status sosio-ekonomi bermakna anak-anak perempuannya tidak dapat mendaftar di sekolah menengah, manakala Wan Tempawan hanya mempunyai hubungan yang jauh untuk royalti Kedah. Kedua-dua ibu bapa telah berkahwin sebelum ini; Mahathir mempunyai enam setengah adik-beradik dan dua sepenuh adik-beradik.[17]

A large two storey building with two wings, painted yellow and white with a red tiled roof
Bekas Sekolah Inggeris Kerajaan di Alor Setar, sekolah menengah yang dihadiri oleh Mahathir dan diasaskan oleh ayahnya, kini Kolej Sultan Abdul Hamid[18]

Dr. Mahathir mendapat pendidikan awal di Sekolah Melayu Seberang Perak, Alor Setar, Kedah. Selepas lulus, beliau kemudiannya melanjutkan pelajaran di Government English School (GES) (kini dikenali sebagai Kolej Sultan Abdul Hamid), Alor Setar pada tahun 1932. Sewaktu semua sekolah ditutup di era Pendudukan Jepun di Tanah Melayu, beliau telah membuka kedai kopi secara kecil-kecilan dan kemudiannya berniaga pisang goreng. Setelah tamat Perang Dunia Ke-2, beliau menyambung pelajarannya di sekolah yang sama pada tahun 1945 sehingga peringkat Sijil Tinggi Pelajaran Malaysia.

Beliau seterusnya menuntut di Kolej Perubatan King Edward VII, Universiti Malaya, Singapura, dan dianugerahkan Ijazah Sarjana Muda Perubatan dan Pembedahan (MBBS) pada tahun 1953. Selepas mendapat ijazah, beliau ditugaskan sebagai doktor pelatih di Hospital Besar Pulau Pinang, Malaysia.

Pada tahun 1954, Dr. Mahathir berkhidmat sebagai pegawai perubatan di Alor Setar, Jitra, Langkawi dan Perlis sehingga tahun 1957. Beliau kemudian melangsungkan perkahwinan dengan Dr. Siti Hasmah Mohamad Ali pada 5 Ogos 1956 dan dikurniakan empat cahaya mata, iaitu tiga lelaki dan satu perempuan manakala 3 anak angkat. Anak-anak beliau adalah Marina, Mirzan, Mahathir, Mokhzani, Mukhriz, Maizura dan Mazhar.[N 1]

Pada tahun 1957, beliau berhenti dari perkhidmatan kerajaan untuk membuka kliniknya sendiri, MAHA Klinik yang terletak di Jalan Tunku Ibrahim. Ketika itu, beliau merupakan anak Melayu pertama yang membuka klinik persendirian di Alor Setar yang pada ketika itu terdapat lima buah klinik sahaja. Klinik ini kemudiannya berpindah ke 1587, Jalan Sultan Badlishah, 05000 Alor Setar dan kekal sehingga sekarang.

Kerjaya politik awal[sunting | sunting sumber]

Dr Mahathir telah bergiat aktif dalam politik sejak 1945 selepas tamatnya pendudukan Jepun di Tanah Melayu yang mana beliau mengambil bahagian dalam kempen menentang Malayan Union.[20] Apabila UMNO ditubuhkan pada 1946, beliau adalah salah seorang yang pertama mendaftarkan diri sebagai ahli. Sebagai Pengerusi Parti Negeri Kedah, dan Pengerusi Jawatankuasa Politik, beliau dengan tidak sengajanya menimbulkan perasaan marah di golongan yang mempunyai perkaitan dengan Perdana Menteri Tunku Abdul Rahman apabila beliau membentangkan kriteria-kriteria kelayakan dalam pemilihan calon untuk pilihan raya umum 1959. Berasa sakit hati atas penuduhan bahawa beliau hendak memilihkan calon-calon yang rapat dengannya, Dr Mahathir enggan mengambil bahagian dalam pilihan raya tersebut.

Pada Pilihan Raya Ketiga dalam tahun 1964, Dr Mahathir dipilih sebagai Ahli Parlimen Kota Setar selepas menewaskan calon Parti Islam Se-Malaysia (PAS) dengan majoriti sebanyak 60.2%. Beliau menjadi ahli Majlis Tertinggi UMNO pada tahun 1965. Dalam Pilihan Raya 1969, beliau ditewaskan oleh calon PAS, Haji Yusoff Rawa, dengan cuma 989 undi sahaja, selepas beliau mengumumkan bahawa beliau tidak memerlukan undi-undi orang Cina untuk mencapai kerusinya.[21]

Berikutan peristiwa 13 Mei 1969, Dr Mahathir dipecat daripada keahliannya dalam Majlis Tertinggi UMNO pada 12 Julai, selepas pengedaran umum suratnya kepada Tunku Abdul Rahman. Dalam suratnya, beliau telah mengkritik cara pentadbiran Tunku. Pada 26 September 1969, Dr Mahathir juga dipecat keahliannya dalam UMNO.

Semasa di luar parti, Tun Dr Mahathir mengarang buku "Dilema Melayu" (The Malay Dilemma). Buku kontroversi itu, yang mendedah dan menganalisis perwatakan orang Melayu telah diharamkan pada tahun 1970 dan pengharamannya hanya ditarik balik selepas Tun Dr Mahathir menjadi Perdana Menteri 18 tahun kemudiannya[22]

Apabila Tun Abdul Razak menjadi Perdana Menteri, Tun Dr Mahathir masuk semula ke dalam UMNO pada 7 Mac 1972 dan dilantik sebagai senator pada tahun 1973. Beliau bertanding di Kubang Pasu pada pilihan raya umum 1974, yang mana beliau menang tanpa bertanding. Selepas pilihan raya, Dr Mahathir dilantik sebagai Menteri Pelajaran dalam kabinet Tun Abdul Razak. Beliau memenangi salah satu daripada tiga kerusi naib presiden UMNO pada tahun 1975. Pada 1976, Perdana Menteri Tun Abdul Razak meninggal dunia secara mengejut dan penggantinya Datuk Hussein Onn melantik Dr Mahathir sebagai timbalannya, sambil masih mengekalkan portfolio pendidikan yang disandangnya. Tidak lama selepas itu Tun Dr Mahathir menjadi Menteri Perdagangan dan Perindustrian.

Pada pertengahan 1981, Perdana Menteri Malaysia iaitu Datuk Hussein Onn mengumumkan persaraannya dan menamakan Dr Mahathir sebagai penggantinya. Pada 16 Julai 1981 Dr Mahathir menjadi Perdana Menteri Malaysia yang keempat, dan lapan hari selepas itu sebagai Menteri Pertahanan. Pada 31 Oktober 2003, Dr Mahathir bersara dan menamakan timbalannya, Datuk Seri Abdullah Badawi sebagai penggantinya.

Dr Mahathir mengisytiharkan keluar daripada UMNO pada 19 Mei 2008 dalam satu ceramah di Alor Setar, Kedah kerana hilang keyakinan terhadap kepimpinan Abdullah Ahmad Badawi . Bagaimanapun dalam Perhimpunan Agung UMNO 2008 pada Mac 2009, Dr Mahathir menghadiri hari terakhir perhimpunan itu sebagai jemputan. Dr Mahathir kembali menyertai UMNO .Nombor ahli 0000001 dikekalkan.[23]

Kembali ke politik dan pendakian ke jawatan perdana[sunting | sunting sumber]

Abdul Rahman meletak jawatan pada tahun 1970 dan telah digantikan oleh Abdul Razak Hussein. Razak menggalakkan Mahathir kembali ke parti itu, lalu beliau dilantik sebagai Senator pada tahun 1973.[24] Beliau bangkit dengan cepat dalam kerajaan Razak, kembali kepada Majlis Tertinggi UMNO pada 1973 dan dilantik ke Kabinet pada tahun 1974 sebagai Menteri Pendidikan. Beliau juga kembali ke Dewan Rakyat, memenangi kerusi yang berpangkalan di Kedah Kubang Pasu tanpa bertanding dalam pilihan raya 1974.[21] Salah satu tindakan pertama beliau sebagai Menteri Pendidikan adalah untuk memperkenalkan kawalan kerajaan lebih besar ke atas universiti Malaysia, walaupun pembangkang yang kuat dari komuniti akademik.[25] Beliau juga bergerak untuk menghadkan politik di kampus universiti, memberi kementeriannya kuasa untuk mendisiplinkan pelajar dan ahli akademik yang aktif dari segi politik, dan membuat biasiswa untuk pelajar tertakluk kepada mengelakkan politik.[26]

Pada tahun 1975, Mahathir mencalonkan diri untuk salah satu daripada tiga naib presiden UMNO. Pertandingan tersebut telah dianggap sebagai pertempuran untuk penggantian kepimpinan parti itu, dengan Razak dan timbalannya, Hussein Onn, dalam kesihatan yang merosot. Setiap calon pilihan Razak telah dilantik: bekas Ketua Menteri Melaka, Abdul Ghafar Baba; Tengku Razaleigh Hamzah, seorang ahli perniagaan kaya dan ahli keluarga diraja Kelantan; dan Mahathir. Apabila Razak meninggal dunia pada tahun berikutnya, Hussein sebagai penggantinya terpaksa memilih antara tiga lelaki untuk menjadi Timbalan Perdana Menteri; beliau juga menganggap menteri bercita-cita tinggi Ghazali Shafie. Setiap satu daripada pesaing Mahathir mempunyai tanggungan politik yang penting: Ghazali, yang mempunyai telah dikalahkan oleh orang lain untuk jawatan naib presiden, tidak mempunyai sokongan ahli UMNO; Ghafar tidak mempunyai pendidikan yang lebih tinggi dan tidak fasih dalam Bahasa Inggeris; dan Razaleigh masih muda, tidak berpengalaman dan, kritikal, yang belum berkahwin. Tetapi keputusan Hussein tidak mudah. Hussein dan Mahathir tidak sekutu rapat dan Hussein tahu pilihan Mahathir akan tidak menyenangkan Abdul Rahman, masih hidup dan dihormati sebagai bapa kemerdekaan Malaysia. Selepas enam minggu kebimbangan Mahathir, banyak untuk mengejutkan beliau, dilantik sebagai timbalan Hussein. Pelantikan itu bermakna bahawa Mahathir adalah pengganti diurapi untuk jawatan perdana menteri.[27][28]

Mahathir dianggap sebagai menjadi Menteri Pendidikan paling berjaya dan kemudian Menteri Perdagangan dan Industri (1978-1981).[29] Dalam jawatan yang kedua, beliau telah melaksanakan "dasar industri berat", mewujudkan HICOM, sebuah syarikat yang dikawal oleh kerajaan, untuk melabur dalam pembangunan jangka panjang sektor pembuatan seperti industri kereta asli.[30] Beliau menghabiskan banyak masa dengan Kementerian mempromosikan Malaysia melalui lawatan ke luar negara.[26]

Walau bagaimanapun, Mahathir bukanlah timbalan perdana menteri berpengaruh. Hussein ialah seorang pemimpin berhati-hati yang menolak banyak cadangan dasar berani Mahathir. Walaupun hubungan antara Hussein dan Mahathir jauh, Ghazali dan Razaleigh menjadi penasihat terdekat Hussein, sering memintas Mahathir lebih kanan semasa mengakses Hussein. Namun begitu, apabila Hussein kalah kerana keuzuran pada tahun 1981, Mahathir menggantikan beliau menang tanpa bertanding dan dengan berkatnya.[31][29]

Perdana Menteri[sunting | sunting sumber]

Hal ehwal domestik[sunting | sunting sumber]

Mahathir mengangkat sumpah sebagai Perdana Menteri pada 16 Julai 1981, pada usia 56 tahun.[32] Salah satu tindakannya ialah membebaskan 21 banduan di bawah Akta Keselamatan Dalam Negeri (Malaysia), termasuk wartawan Samad Ismail dan bekas timbalan menteri di dalam kerajaan Hussein, Abdullah Ahmad, yang disyaki menjadi komunis bawah tanah.[33] Beliau melantik sekutu rapatnya, Musa Hitam, sebagai Timbalan Perdana Menteri.[34]

Tahun terawal (1981–87)[sunting | sunting sumber]

Mahathir telah mengingatkan dalam tempoh dua tahun pertama pemerintahannya, menyatukan kepimpinan beliau terhadap UMNO dan, dengan kemenangan pada pilihan raya umum 1982, kerajaan.[35][36] Pada tahun 1983, Mahathir memulakan beberapa pertempuran yang beliau akan mempunyai dengan royalti Malaysia semasa jawatannya sebagai Perdana Menteri. Kedudukan Yang di-Pertuan Agong, ketua Malaysia negara, adalah disebabkan oleh berputar dalam sama ada Sultan Idris Shah II Perak atau kontroversi Iskandar Johor. Mahathir mempunyai tempahan kubur mengenai dua Sultan. Kedua-dua mereka raja-raja aktivis negara mereka sendiri dan Iskandar hanya mempunyai beberapa tahun sebelum ini disabitkan dengan pembunuhan.[37][38] Mahathir cuba untuk pra-awalan membataskan kuasa bahawa Agong baru boleh menggunaan alih kerajaan beliau, memperkenalkan kepada pindaan parlimen kepada Perlembagaan untuk menyifatkan Agong untuk bersetuju dengan mana-mana undang-undang yang telah tidak diperkenankan dalam tempoh 15 hari laluan oleh Parlimen. Cadangan ini juga akan menghapuskan kuasa untuk mengisytiharkan darurat dari Agong dan meletakkannya dengan Perdana Menteri. Agong pada masa itu, Sultan Ahmad Shah Pahang, bersetuju dengan cadangan pada dasarnya tetapi terbongkang apabila beliau sedar bahawa cadangan itu juga akan difikirkan Sultan untuk bersetuju dengan undang-undang yang diluluskan oleh Dewan Undangan Negeri. Disokong oleh Sultan, Agong enggan untuk bersetuju dengan pindaan perlembagaan, yang ketika itu lulus kedua-dua dewan Parlimen dengan majoriti yang selesa.[39][40] Apabila orang ramai menyedari kebuntuan, dan Sultan enggan berkompromi dengan kerajaan, Mahathir mengambil jalan-jalan untuk menunjukkan sokongan rakyat terhadap kedudukannya dalam perhimpunan besar-besaran. Akhbar telah mengambil bahagian kerajaan, walaupun minoriti ramai orang Melayu, termasuk ahli-ahli politik UMNO konservatif, dan bahagian yang lebih besar daripada masyarakat Cina, menyokong sultan. Selepas lima bulan, krisis ini diselesaikan, kerana Mahathir dan Sultan bersetuju untuk kompromi. Agong akan mengekalkan kuasa untuk mengisytiharkan darurat, tetapi jika dia enggan untuk bersetuju dengan rang undang-undang, rang undang-undang itu akan kembali ke Parlimen, yang kemudiannya boleh mengatasi kuasa veto Agong.[41]

Dari segi ekonomi, Mahathir mewarisi Dasar Ekonomi Baru dari pendahulunya, yang direka untuk meningkatkan kedudukan ekonomi bumiputera (Melayu Malaysia dan orang asli) melalui sasaran dan tindakan afirmatif dalam bidang seperti pemilikan korporat dan kemasukan universiti.[42] Mahathir juga telah secara aktif melaksanakan penswastaan perusahaan kerajaan dari awal tahun 1980, kedua-dua sebab-sebab ekonomi liberal ia sedang dikejar oleh sezaman seperti Margaret Thatcher, dan kerana beliau merasakan bahawa menggabungkan dengan tindakan afirmatif untuk bumiputera ia boleh menyediakan peluang ekonomi untuk perniagaan bumiputera.[43] kerajaannya menswastakan syarikat penerbangan, utiliti dan syarikat telekomunikasi, mempercepatkan untuk kadar kira-kira 50 penswastaan setahun menjelang pertengahan 1990-an.[44] Manakala penswastaan umumnya baik keadaan kerja rakyat Malaysia dalam industri diswastakan dan dibesarkan hasil yang ketara bagi kerajaan, banyak penswastaan berlaku jika tiada proses tender terbuka dan manfaat Melayu yang menyokong UMNO. Salah satu daripada projek-projek infrastruktur yang paling ketara pada masa itu adalah pembinaan Lebuhraya Utara-Selatan, lebuh raya yang bermula dari sempadan Thailand ke Singapura; kontrak untuk membina lebuh raya telah dianugerahkan kepada usahasama perniagaan dengan UMNO.[45] Mahathir turut menyelia penubuhan pengeluar kereta Proton sebagai usaha sama antara kerajaan dan Mitsubishi Malaysia. Pada akhir tahun 1980-an, Proton telah mengatasi permintaan dan kerugian miskin untuk menjadi, dengan sokongan tarif perlindungan, pembuat kereta terbesar di Asia Tenggara dan perusahaan yang menguntungkan.[46]

Dalam tahun-tahun awal Mahathir sebagai Perdana Menteri, Malaysia telah mengalami kebangkitan semula Islam di kalangan orang Melayu. Melayu menjadi lebih agama dan lebih konservatif. PAS, yang pada tahun 1970 menyertai UMNO dalam kerajaan, memberi maklum balas kepada kebangkitan dengan mengambil Islam semakin lantang berdiri di bawah pimpinan orang yang pada tahun 1969 telah mengalahkan Mahathir untuk kerusi Parlimen, Yusof Rawa. Mahathir cuba untuk merayu kepada pengundi agama dengan menubuhkan institusi Islam seperti Universiti Islam Antarabangsa Malaysia yang boleh menggalakkan pendidikan Islam di bawah pengawasan kerajaan. Beliau juga menarik Anwar Ibrahim, pemimpin Angkatan Belia Islam Malaysia (ABIM) untuk menyertai UMNO. Dalam beberapa kes, kerajaan Mahathir bekerja penindasan terhadap atlet lebih ekstrem Islamisme. Ibrahim Libya, seorang pemimpin Islam popular, terbunuh dalam kejadian tembakan polis pada tahun 1985; Al-Arqam, mazhab agama, telah diharamkan dan pemimpinnya, Ashaari Mohammad, ditahan di bawah Akta Keselamatan Dalam Negeri (Malaysia).[47] Mahathir secara komprehensif menewaskan calon PAS dalam pilihan raya pada tahun 1986, memenangi 83 kerusi daripada 84 kerusi yang ditandinginya, meninggalkan PAS dengan hanya satu MP.[48]

Mengenakan kuasa (1987–90)[sunting | sunting sumber]

Sebarang ilusi bahawa pilihan raya 1986 mungkin telah mewujudkan kira-kira dominasi politik Mahathir tidak kekal lama. Pada tahun 1987, beliau telah dicabar untuk jawatan presiden UMNO, dan jawatan perdana menteri serta-merta, oleh Tengku Razaleigh Hamzah. Kerjaya Razaleigh telah pergi ke belakang di bawah Mahathir, yang diturunkan dari Kementerian Kewangan kepada Kementerian Perdagangan dan Industri. Razaleigh disokong oleh Musa, yang telah meletak jawatan sebagai Timbalan Perdana Menteri pada tahun sebelumnya. Ketika Musa dan Mahathir adalah sekutu asalnya rapat, kedua-dua telah jatuh daripada ketika pemerintahan Mahathir, dengan Musa mendakwa bahawa Mahathir tidak lagi mempercayai beliau. Razaleigh dan Musa bertanding untuk jawatan Presiden UMNO dan Timbalan Presiden atas tiket bersama terhadap Mahathir dan pilihan baru untuk timbalan, Ghafar Baba. Tiket dikenali sebagai masing-masing pasukan B dan Pasukan A. Pasukan A Mahathir mendapat sokongan akhbar, orang kuat parti besar, dan juga Iskandar, kini Agong, walaupun beberapa tokoh penting, seperti Abdullah Badawi, menyokong pasukan B. Pada pilihan raya itu, yang diadakan pada 24 April 1987, Pasukan A menang. Mahathir telah dipilih semula dengan margin yang sempit, menerima undi daripada 761 perwakilan parti Razaleigh 718. Ghafar mengalahkan Musa dengan margin yang lebih besar. Mahathir bertindak balas dengan mencucikannya tujuh penyokong Pasukan B dari kementeriannya, manakala Pasukan B enggan menerima kekalahan dan memulakan tindakan undang-undang. Dalam keputusan yang tidak dijangka pada bulan Februari 1988, Mahkamah Tinggi memutuskan bahawa UMNO adalah sebuah pertubuhan haram kerana beberapa cawangannya tidak didaftarkan secara sah.[49][50] Setiap puak berlumba-lumba untuk mendaftar sebuah parti baru di bawah nama UMNO. sebelah Mahathir berjaya didaftarkan nama "UMNO Baru", manakala permohonan Pasukan B untuk mendaftar "UMNO Malaysia" telah ditolak. UMNO Malaysia, di bawah pimpinan Tengku Razaleigh Hamzah dan dengan sokongan kedua-Malaysia yang masih hidup bekas Perdana Menteri Abdul Rahman dan Hussein, yang berdaftar dengan parti Semangat 46 sebaliknya.[51]

Setelah terselamat dari dengan krisis politik sekurang-kurangnya buat sementara waktu, Mahathir bergerak terhadap badan kehakiman, takut rayuan yang berjaya oleh Pasukan B menentang keputusan untuk mendaftarkan UMNO Baru. Beliau membimbing pindaan kepada Perlembagaan melalui parlimen untuk menghapuskan kuasa umum Mahkamah Tinggi untuk menjalankan kajian semula kehakiman. Mahkamah Tinggi boleh kini hanya terlibat dalam semakan kehakiman di mana perbuatan tertentu Parlimen memberikan mereka kuasa untuk berbat demikian. Hakim Negara Mahkamah Agung, Mohamed Salleh Abas, memberi maklum balas dengan menghantar surat bantahan kepada Agong. Mahathir kemudian digantung Salleh untuk "salah laku kasar dan kelakuan", kononnya kerana surat itu adalah melanggar protokol. Satu tribunal ditubuhkan oleh Mahathir mendapati Salleh bersalah dan mencadangkan kepada Agong yang Salleh dibuang kerja. Lima lagi hakim mahkamah menyokong Salleh, dan digantung oleh Mahathir. Sebuah mahkamah baru ditubuhkan menolak rayuan Pasukan B, membolehkan puak Mahathir untuk terus menggunakan UMNO nama. Menurut Milne dan Mauzy, episod yang memusnahkan kebebasan badan kehakiman Malaysia.[52]

Pada masa yang sama dengan krisis politik dan kehakiman, Mahathir memulakan tindakan keras terhadap penentang pembangkang dengan menggunakan Akta Keselamatan Dalam Negeri. Pelantikan beberapa pentadbir yang tidak bercakap Mandarin ke sekolah Cina menimbulkan kemarahan di kalangan rakyat Malaysia Cina ke titik di mana rakan-rakan gabungan UMNO Persatuan dan Gerakan Cina Malaysia menyertai Parti Tindakan Demokratik (DAP) dalam membantah pelantikan itu. Pemuda UMNO mengadakan bantahan provokatif yang mencetuskan menembak dengan seorang lelaki bersenjata Melayu tunggal, dan gangguan hanya Mahathir menghalang UMNO dari mengadakan protes yang lebih besar. Sebaliknya, Mahathir mengarahkan apa Wain panggilan "tindakan keras terbesar pada perbezaan pendapat politik Malaysia yang pernah dilihat". Di bawah operasi polis yang diberi nama kod "Operasi Lalang", 119 orang telah ditangkap dan ditahan tanpa caj di bawah Akta Keselamatan Dalam Negeri. Mahathir berhujah bahawa penahanan ini perlu untuk mencegah berulangnya rusuhan kaum tahun 1969. Kebanyakan tahanan adalah aktivis pembangkang terkemuka, termasuk pemimpin DAP, Lim Kit Siang, dan sembilan daripada rakan-rakan Ahli Parlimen beliau. Tiga akhbar bersimpati kepada pembangkang telah ditutup.[53]

Mahathir mengalami serangan jantung pada awal tahun 1989,[54] tetapi kembali untuk memimpin Barisan Nasional untuk kemenangan dalam pilihan raya 1990. Semangat 46 gagal untuk membuat apa-apa kemajuan di luar negeri Razaleigh Kelantan (Musa telah sejak menyertai semula UMNO).[55]

Pembangunan ekonomi ke krisis kewangan (1990–98)[sunting | sunting sumber]

Pemandangan Menara Berkembar Petronas dan daerah pusat perniagaan sekitar di Kuala Lumpur, bukti evolusi luar biasa ekonomi Malaysia di bawah peraturan 22 tahun Mahathir.

Penamat Dasar Ekonomi Baru (DEB) pada tahun 1990 memberi Mahathir peluang untuk menggariskan wawasan ekonomi beliau untuk Malaysia. Pada tahun 1991, beliau mengumumkan Wawasan 2020, di mana Malaysia akan berusaha untuk menjadi sebuah negara maju sepenuhnya dalam tempoh 30 tahun.[56] Sasaran itu akan memerlukan pertumbuhan ekonomi purata kira-kira tujuh peratus daripada keluaran dalam negara kasar setahun.[57] Salah satu ciri Wawasan 2020 akan menjadi secara beransur-ansur menghapuskan halangan etnik. Wawasan 2020 telah disertai oleh penggantian DEB, Dasar Pembangunan Nasional (DPN), di mana beberapa program kerajaan yang direka untuk memberi manfaat kepada bumiputera semata-mata telah dibuka sehingga etnik lain.[58] DPN mencapai kejayaan di salah satu daripada matlamat utamanya, pengurangan kemiskinan. Menjelang tahun 1995, kurang daripada sembilan peratus rakyat Malaysia hidup dalam kemiskinan dan ketidaksamaan pendapatan telah mengecil.[59] Kerajaan Mahathir mengurangkan cukai korporat dan meliberalisasikan peraturan kewangan untuk menarik pelaburan asing. ekonomi berkembang lebih sembilan peratus setahun sehingga tahun 1997 menyebabkan negara-negara membangun yang lain untuk cuba mencontohi dasar Mahathir.[60] Banyak kredit untuk pembangunan ekonomi Malaysia pada 1990-an pergi ke Anwar Ibrahim, yang dilantik oleh Mahathir sebagai Menteri Kewangan pada tahun 1991.[61] kerajaan menunggang gelombang ekonomi dan memenangi pilihan raya 1995 dengan majoriti yang lebih tinggi.[62]

Mahathir memulakan satu siri projek-projek infrastruktur utama pada 1990-an. Salah satu yang terbesar ialah Koridor Raya Multimedia, kawasan selatan Kuala Lumpur, dalam acuan Lembah Silikon, yang direka untuk menampung industri teknologi maklumat. Walau bagaimanapun, projek ini gagal untuk menjana pelaburan dijangkakan.[63] Projek Mahathir lain termasuk pembangunan Putrajaya sebagai rumah perkhidmatan awam Malaysia, dan membawa Formula Satu Grand Prix Sepang.[64] Salah satu perkembangan yang paling kontroversi adalah Empangan Bakun di Sarawak. Projek hidro-elektrik bercita-cita tinggi bertujuan untuk menjalankan elektrik merentasi Laut China Selatan untuk memenuhi permintaan elektrik di Semenanjung Malaysia. Kerja di empangan itu akhirnya digantung kerana krisis kewangan Asia.[65]

Krisis kewangan mengancam untuk membinasakan Malaysia. Nilai ringgit menjunam akibat spekulasi mata wang, pelaburan asing melarikan diri, dan indeks bursa saham utama jatuh sebanyak lebih 75 peratus. Dalam dorongan Tabung Kewangan Antarabangsa (IMF), kerajaan mengurangkan perbelanjaan kerajaan dan menaikkan kadar faedah, yang hanya berkhidmat untuk memburukkan lagi keadaan ekonomi. Pada tahun 1998, Mahathir berpatah balik polisi ini dengan tidak ada alasan yang IMF dan timbalannya sendiri, Anwar Ibrahim. Beliau meningkatkan perbelanjaan kerajaan dan tetap ringgit kepada dolar AS. Hasilnya membingungkan pengkritik antarabangsa dan IMF. Malaysia pulih daripada krisis lebih cepat daripada negara jiran di Asia Tenggara. Dalam ruang domestik, ia adalah satu kemenangan politik. Di tengah-tengah aktiviti ekonomi pada 1998, Mahathir telah menolak Anwar sebagai Menteri Kewangan dan Timbalan Perdana Menteri, dan beliau kini boleh mendakwa telah menyelamatkan ekonomi walaupun dasar-dasar Anwar.[66]

Pada dekad kedua beliau memegang jawatan, Mahathir sekali lagi mendapati dirinya berjuang dengan royalti Malaysia. Pada tahun 1992, putera Sultan Iskandar, pemain hoki wakil, digantung daripada pertandingan selama lima tahun kerana menyerang lawan. Iskandar membalas dengan menarik semua pasukan hoki Johor daripada pertandingan peringkat kebangsaan. Apabila keputusannya dicela oleh jurulatih tempatan, Iskandar mengarahkan beliau ke istananya dan memukulnya. Parlimen Persekutuan sebulat suara mengecam Iskandar, dan Mahathir melompat pada peluang untuk menghapuskan imuniti perlembagaan sultan-sultan dari kes sivil dan jenayah. Akhbar menyokong Mahathir dan, dalam pembangunan yang tidak disangka, mula menyiarkan dakwaan salah laku oleh ahli-ahli keluarga diraja Malaysia. Apabila akhbar mendedahkan contoh kekayaan mewah raja-raja, Mahathir memutuskan untuk memutuskan bantuan kewangan kepada isi rumah diraja. Dengan akhbar dan kerajaan berbintik-tompok terhadap mereka, sultan-sultan menyerah kepada cadangan kerajaan. kuasa mereka untuk menafikan persetujuan untuk bil terhad oleh pindaan perlembagaan lagi diluluskan pada tahun 1994. Dengan status dan kuasa royalti Malaysia berkurangan, Wain menulis bahawa pada pertengahan 1990-an Mahathir telah menjadi "raja tanpa tiara" di negara ini.[67]

Tahun terakhir dan kejayaan (1998–2003)[sunting | sunting sumber]

Menjelang pertengahan tahun 1990-an ia telah menjadi jelas bahawa ancaman yang paling serius kepada kuasa Mahathir ialah cita-cita kepimpinan timbalannya, Anwar Ibrahim. Anwar mula menjauhkan dirinya dari Mahathir, secara terang-terangan mempromosikan kelayakan agama atasannya dan muncul untuk mencadangkan sedemikian, hingga Ia melonggarkan sekatan ke atas kebebasan awam yang telah menjadi lambang pemerintahan Mahathir.[68] Walau bagaimanapun, Mahathir terus menyokong Anwar sebagai penggantinya sehinggalah hubungan mereka runtuh secara mendadak semasa krisis kewangan Asia. kedudukan mereka secara beransur-ansur menyimpang, dengan Mahathir meninggalkan dasar kewangan dan fiskal yang ketat didesak oleh IMF. Pada Perhimpunan Agung UMNO pada tahun 1998, seorang penyokong Anwar terkemuka, Ahmad Zahid Hamidi, mengkritik kerajaan kerana tidak melakukan secukupnya untuk memerangi rasuah dan kronisme. Seperti Mahathir mengambil tampuk dasar ekonomi Malaysia beberapa bulan akan datang, Anwar semakin dipinggirkan. Pada 2 September, beliau telah dipecat sebagai Timbalan Perdana Menteri dan Menteri Kewangan, dan segera diusir keluar dari UMNO. Tiada alasan segera diberikan bagi pemecatan itu, walaupun media membuat spekulasi bahawa ia berkaitan dengan yang mendebarkan dakwaan salah laku seks yang diedarkan di dalam "surat layang" pada perhimpunan agung.[69] Kerana lebih banyak dakwaan timbul, perhimpunan awam yang besar telah diadakan bagi menyokong Anwar. Pada 20 September, beliau telah ditangkap dan diletakkan dalam tahanan di bawah Akta Keselamatan Dalam Negeri.[70]

Anwar dibicarakan atas empat pertuduhan rasuah, yang timbul daripada dakwaan bahawa Anwar menyalahgunakan kuasanya dengan mengarahkan polis untuk menakut-nakutkan orang-orang yang mendakwa Anwar telah meliwat mereka. Sebelum perbicaraan Anwar, Mahathir memberitahu media bahawa beliau yakin Anwar bersalah. Beliau didapati bersalah pada April 1999 dan dijatuhi hukuman enam tahun penjara.[71] Dalam percubaan lain lama selepas itu, Anwar dijatuhi hukuman sembilan tahun lagi di dalam penjara kerana kesalahan meliwat.[72] Sabitan liwat itu dibatalkan atas rayuan selepas Mahathir meninggalkan pejabat.[73]

Walaupun Mahathir telah mengalahkan lawannya, ia datang dengan kos untuk kedudukannya dalam masyarakat antarabangsa dan politik dalam negeri. Setiausaha Negara Amerika Syarikat Madeleine Albright mempertahankan Anwar sebagai "pemimpin yang sangat dihormati" yang "berhak untuk proses dan perbicaraan yang adil".[74] Dalam ucapannya di Kuala Lumpur, yang dihadiri Mahathir, Naib Presiden Amerika Syarikat Al Gore menyatakan bahawa "kita masih mendengar panggilan untuk demokrasi", termasuk "di kalangan rakyat Malaysia yang berani".[75] Pada sidang kemuncak APEC pada tahun 1999, Perdana Menteri Kanada Jean Chrétien enggan bertemu Mahathir, manakala Menteri Luar beliau bertemu dengan isteri Anwar, Wan Azizah Wan Ismail.[76] Wan Azizah telah membentuk sebuah parti pembangkang liberal, Parti Keadilan Nasional (Keadilan) untuk memperjuangkan pilihan raya 1999. UMNO kehilangan 18 kerusi dan dua kerajaan negeri kerana jumlah yang besar pengundi Melayu berbondong-bondong kepada PAS dan Keadilan, ramai membantah layanan Anwar.[77]

Pada Perhimpunan Agung UMNO pada tahun 2002, Mahathir mengumumkan bahawa beliau akan meletakkan jawatan sebagai perdana menteri, hanya untuk penyokong tergesa-gesa untuk pentas dan meyakinkan beliau nada sedih dikekalkan. Beliau kemudiannya tetap bersara pada Oktober 2003, memberinya masa untuk memastikan peralihan yang teratur dan tidak berkontroversi kepada penggantinya diurapi, Abdullah Ahmad Badawi.[78] Setelah menghabiskan lebih 22 tahun di pejabat, Mahathir ialah pemimpin paling lama berkhidmat dipilih di dunia apabila beliau bersara.[79] Beliau kekal Perdana Menteri Malaysia paling lama berkhidmat.[80]

Perhubungan asing[sunting | sunting sumber]

Sepanjang tempoh Mahathir, hubungan Malaysia dengan Barat pada umumnya baik walaupun makhluk yang dikenali sebagai pengkritik lantang ke arah itu.[81] Awal semasa tempoh perkhidmatan beliau, perselisihan kecil dengan United Kingdom atas yuran pengajian universiti mencetuskan memboikot semua barangan British yang diketuai oleh Mahathir, dalam apa yang dikenali sebagai kempen "Buy British Last". Ia juga membawa kepada pencarian model pembangunan di Asia, terutamanya Jepun. Ini ialah permulaan "Dasar Pandang ke Timur" yang terkenal.[82] Walaupun pertikaian itu kemudian diselesaikan oleh Perdana Menteri Margaret Thatcher, Mahathir terus menekankan model pembangunan Asia ke atas orang-orang Barat kontemporari... dia terutamanya mengkritik piawai berganda bangsa-bangsa Barat.[83]

Amerika Syarikat[sunting | sunting sumber]

Mahathir berjabat tangan dengan Setiausaha Pertahanan Amerika William Cohen di Kuala Lumpur pada tahun 1998 semasa Persidangan Dialog Pasifik.

Mahathir sentiasa mengkritik Dasar Luar Amerika Syarikat[84] dan lagi hubungan antara kedua-dua negara masih positif dan Amerika Syarikat adalah sumber pelaburan asing terbesar, dan merupakan pelanggan terbesar Malaysia semasa pemerintahan Mahathir. Tambahan pula, pegawai tentera Malaysia terus berlatih di Amerika Syarikat di bawah program International Military Education And Training (IMET).

BBC melaporkan bahawa hubungan dengan Amerika Syarikat mengambil giliran untuk lebih teruk pada tahun 1998,[85] apabila Naib Presiden Amerika Syarikat Al Gore dinyatakan pada persidangan Kerjasama Ekonomi Asia-Pasifik (APEC) yang dihoskan oleh Malaysia:

Demokrasi memberikan satu tanda kesahihan bahawa pembaharuan mesti mempunyai untuk menjadi berkesan. Dan sebagainya, antara negara-negara yang mengalami krisis ekonomi, kita masih mendengar panggilan untuk demokrasi, panggilan untuk pembaharuan, dalam pelbagai bahasa - People Power, doi moi, reformasi. Kita mendengar mereka hari ini - di sini, sekarang - di kalangan rakyat Malaysia yang berani.

Gore dan Amerika Syarikat mengkritik perbicaraan kes bekas timbalan Mahathir Anwar Ibrahim, pergi setakat untuk melabelkannya sebagai "menunjukkan percubaan". U.S. News & World Report memanggil perbicaraan yang "cermin mata menonjol."[86] Juga, Anwar adalah jurucakap Malaysia yang cemerlang untuk dasar-dasar ekonomi yang digemari oleh IMF, yang termasuk kenaikan kadar faedah. Sebuah artikel di Malaysia Today mengulas bahawa "komen Gore merupakan serangan tidak-terlalu-halus ke atas Perdana Menteri Malaysia Mahathir Mohamad dan lebih umum pada kerajaan, termasuk Jepun, yang menentang AS menuntut pembaharuan pasaran selanjutnya."[87] Pengendorsan Gore bagi reformasi meminta (antara lain) penyingkiran Mahathir, adalah laknat kepada Mahathir, dan beliau berkata bahawa "Saya tidak pernah melihat sesiapa jadi kurang ajar". Ini juga merumuskan jangkaan satu Malaysia yang tetamu tidak perlu menunjukkan kekasaran itu kepada tuan rumah.[88]

Walau bagaimanapun, pandangan Mahathir sudah berakar umbi sebelum acara ini. Sebagai contoh, sebelum mesyuarat ASEAN pada tahun 1997, beliau membuat ucapan mengutuk Deklarasi Hak Asasi Manusia Sejagat, memanggil ia satu instrumen menindas yang mana Amerika Syarikat dan negara-negara lain cuba mengenakan nilai-nilai mereka di Asia. Beliau menambah bahawa orang Asia memerlukan kestabilan dan pertumbuhan ekonomi lebih daripada kebebasan awam. Kenyataan ini tidak menimbulkan perasaan cinta beliau untuk Setiausaha Negara Amerika Syarikat Madeleine Albright, yang menjadi tetamu pada mesyuarat itu.

Hubungan itu bergelodak kedua-dua cara. Berikutan tembakan dan pemenjaraan Anwar, Madeleine Albright telah mengadakan lawatan kepada isteri Anwar.

Mahathir tidak teragak-agak untuk menunjukkan Amerika untuk justifikasi tindakan sendiri. Dalam bercakap mengenai penahanan sewenang-wenangnya tanpa perbicaraan tahanan politik di Malaysia, beliau berkata: "Peristiwa di Amerika Syarikat telah menunjukkan bahawa terdapat keadaan di mana kuasa khas tertentu perlu digunakan untuk melindungi orang awam untuk kebaikan umum."

Pada hujung spektrum, kerajaan Amerika Syarikat sebelum ini telah mengkritik kerajaan Malaysia untuk melaksanakan ISA, yang terkini pada tahun 2001 apabila Presiden George W. Bush berkata "Akta Keselamatan Dalam Negeri adalah undang-undang zalim. Tiada negara lagi harus mempunyai undang-undang yang membenarkan penahanan tanpa perbicaraan." Pada tahun 2004, bagaimanapun, Bush menarik balik pendirian beliau dan mendakwa "Kita tidak boleh hanya mengklasifikasikan Akta Keselamatan Dalam Negeri Malaysia sebagai undang-undang zalim."

Pada tahun 2003 Mahathir bercakap dengan Pergerakan Negara-Negara Berkecuali di Kuala Lumpur, dan sebagai sebahagian daripada ucapannya, berkata:

Jika orang yang tidak bersalah yang meninggal dunia dalam serangan ke atas Afghanistan dan orang-orang yang mati kebuluran kerana kekurangan makanan dan rawatan perubatan di Iraq dianggap sebagai sandaran, ialah 3000 yang meninggal dunia di New York, dan 200 di Bali juga hanya cagaran yang kematian yang perlu untuk operasi untuk berjaya?

Marie Huhtala, duta Amerika ke Malaysia, telah menjawab satu kenyataan: "Ini bukan kenyataan berguna oleh mana-mana standard, dan saya di sini untuk memberitahu anda bahawa Washington tidak mengambil perhatian terhadap mereka Mereka terikat untuk mempunyai kesan yang buruk kepada. hubungan. "

Baru-baru ini, Pencerbohoan Iraq 2003 disebabkan geseran tambahan antara kedua-dua negara; Mahathir sangat mengkritik Presiden George W. Bush untuk bertindak tanpa mandat PBB.

Di sebalik semua ini, hubungan Malaysia dengan Amerika Syarikat telah kukuh. Satu Jawatankuasa kecil rumah pendengaran 2003 (No. Siri 108-21) dasar AS terhadap Asia Tenggara merumuskannya sebagai "Walaupun kenyataan awam kadang-kala tumpul dan keterlaluan oleh Perdana Menteri Mahathir, kerjasama AS-Malaysia mempunyai rekod pejal di kawasan yang pelbagai seperti pendidikan, perdagangan, hubungan ketenteraan, dan memerangi keganasan."

Walaupun selepas persaraan, Mahathir tidak teragak-agak mengenai kritikan terhadap Amerika Syarikat. Pada tahun 2004, (The Star, 18 Oktober 2004), beliau dipetik sebagai berkata "Rakyat Amerika, sangat jahil dan tahu apa-apa tentang seluruh dunia .... Dan mereka adalah orang-orang yang akan menentukan siapa yang akan menjadi orang yang paling berkuasa di dunia ". Dalam wawancara yang sama, beliau juga betul meramalkan kemenangan George W. Bush pada pilihan raya presiden Amerika Syarikat 2004.

Australia[sunting | sunting sumber]

Hubungan Mahathir dengan Australia (negara yang paling dekat dalam Anglosfera ke Malaysia, dan seorang yang dasar asing adalah yang paling tertumpu kepada rantau ini), dan hubungannya dengan pemimpin politik di Australia, telah terutamanya berbatu. Hubungan antara Mahathir dan pemimpin Australia mencapai titik yang rendah pada tahun 1993 apabila Paul Keating menggambarkan Mahathir sebagai "keras kepala" kerana tidak menghadiri sidang kemuncak APEC. (Ia dikatakan bahawa penerangan Keating adalah satu gaffe linguistik, dan bahawa apa yang ada dalam fikiran adalah "keras kepala".)[89]

Mahathir, bersama-sama dengan ahli-ahli politik Malaysia yang lain (dan ramai pemimpin Asia yang lain) juga dikritik pengganti Keating, John Howard, yang beliau percaya telah menggalakkan Pauline Hanson, yang mana pandangan telah secara meluas dianggap sebagai perkauman..[90]

Singapura[sunting | sunting sumber]

Mahathir adalah alumni Kolej Perubatan di Universiti Malaya pada masa itu terletak di Singapura di bawah British Malaya (kampus Universiti Malaya di Singapura telah dinamakan semula Universiti Kebangsaan Singapura manakala kampus di Kuala Lumpur kekal sebagai Universiti Malaya). Beliau lulus sebagai doktor selepas Kolej Perubatan King Edward VII pada tahun 1953, semasa pemerintahan British.

Walau bagaimanapun, hubungan dengan Singapura di bawah tempoh Mahathir bergelora. Banyak isu-isu yang dipertikaikan dibangkitkan semasa pentadbirannya belum diselesaikan. Banyak isu-isu antarabangsa telah dibangkitkan di bawah istilah Kepimpinan Mahathir, tetapi tiada kemajuan yang ketara telah dibuat kemudian untuk menyelesaikannya secara dua hala. Isu yang termasuk:

  • Harga yang rendah daripada air mentah yang dibayar oleh Singapura ke Malaysia (3 sen Malaysia (AS $ 0,008) bagi setiap 1000 gelen);
  • Penggantian cadangan Seberang Tambak dengan jambatan gantung untuk meningkatkan aliran air melalui Selat Johor (kemudian dibatalkan oleh pengganti Mahathir, Abdullah Ahmad Badawi);
  • Kerja-kerja penambakan tanah Singapura, menjejaskan penghantaran ke Pelabuhan Tanjung Pelepas;
  • Penggunaan ruang udara Malaysia oleh jet Angkatan Udara Republik Singapura;
  • Status Pulau Pedra Branca (juga dikenali sebagai "Pulau Batu Putih"), telah dibawa ke Mahkamah Keadilan Antarabangsa dan kini milik Singapura;
  • Kedaulatan laluan kereta api melintas Singapura dan Tempat Perjanjian mengenai perkara itu.
  • Menggantung sepenuhnya kaunter perdagangan CLOB (Central Limit Order Book), semasa Krisis Kewangan Asia 1997 selama-lamanya beku kira-kira AS $ 4.47 bilion saham dan menjejaskan 172,000 pelabur, sebahagian besar daripada mereka warga Singapura.[91][92][93]

Dalam perkembangan yang lebih positif:

  • Singapura-Malaysia mencapai perjanjian pada tahun 1988 dan Mahathir membina Empangan Linggui di Sungai Johor dan bekalan air mentah ke bandar yang terhad air (Singapura).[94]
  • Lee dan Mahathir mengumumkan rancangan untuk saluran paip gas asli dari Terengganu ke Singapura. Ia telah siap 10 tahun kemudian pada bulan Januari 1992.[95]

Atas kematian Lee Kuan Yew: Mahathir menulis dalam blognya chedet.cc "Kuan Yew dan Saya". Beliau melahirkan rasa dukacita dan kesedihannya pada kehilangan Lee. Beliau mengatakan bahawa beliau sering silang pedang dengan pemimpin Singapura yang veteran tetapi ia tiada permusuhan tetapi perbezaan pendapat untuk apa yang baik untuk negara yang baru lahir untuk berkembang maju ke hadapan. Beliau kemudian menulis bahawa dengan kematian Lee, ASEAN telah kehilangan kepimpinan yang kuat selepas Lee Kuan Yew dan Presiden Suharto.[96]

Ramai penganalisis politik percaya bahawa dengan pemergian Lee, Mahathir adalah "Penjaga Tertua" Asia Tenggara terakhir.[97]

Pada April 2016, Ulang Tahun pertama kematian Lee Kuan Yew. Tun Dr. Mahathir memberitahu media bahawa rakyat Singapura mesti menghargai jasa dan pengorbanan untuk Lee ialah penting kepada kejayaan Singapura hari ini. Mahathir berkata Lee bertanggungjawab menjadikan Singapura sebagai sebuah pusat kewangan dengan sebuah pelabuhan bertaraf dunia, dan menjadi hab penerbangan. Beliau berkata, itu satu pencapaian yang kita semua perlu diiktiraf. Mahathir lagi mengatakan bahawa Lee mempunyai pendirian sendiri tidak sama dengan pendirian Malaysia.[98]

Bosnia-Herzegovina[sunting | sunting sumber]

Bulan terbit di tengah-tengah Kuala Lumpur.

Di Bosnia-Herzegovina, Mahathir telah menyatakan sebagai sekutu yang ketara khususnya negara itu. Beliau melawat Sarajevo pada Jun 2005 untuk membuka jambatan berhampiran Pusat Bandar Bosmal menandakan persahabatan antara rakyat Malaysia dan Bosnia.

Beliau membuat lawatan tiga hari ke Visoko untuk melihat Piramid Matahari Bosnia pada Julai 2006. Beliau membuat satu lagi lawatan beberapa bulan kemudian.

Pada bulan Februari 2007, empat pertubuhan bukan kerajaan: Sarajevo Sekolah Sains dan Teknologi, Kongres Intelektual Bosniak, dan dua pertubuhan Kristian: Majlis Civil Serb dan Majlis Kebangsaan Croat, dicalonkan Mahathir untuk Hadiah Keamanan Nobel 2007 untuk kerjanya semasa konflik.[99]

Pada 22 Jun 2007, beliau membuat satu lagi lawatan ke Sarajevo dengan sekumpulan ahli perniagaan Malaysia untuk meneroka peluang pelaburan di negara ini.

Pada 11 November 2009, beliau juga mempengerusikan mesyuarat tertutup pelabur terkemuka di Malaysia Forum Perniagaan Global-Bosnia, yang turut dihadiri oleh presiden Haris Silajdzic.

Membangunkan dunia[sunting | sunting sumber]

Antara negara-negara membangun dan Islam, Mahathir umumnya dihormati,[81] terutamanya bagi pertumbuhan ekonomi yang agak tinggi di Malaysia dan juga untuk sokongan beliau terhadap nilai-nilai Islam liberal.[100] Pemimpin seperti Presiden Kazakhstan Nursultan Nazarbayev, memujinya dan telah cuba untuk mencontohi formula pembangunan Mahathir. Beliau ialah salah satu jurucakap besar ke atas isu-isu untuk membangunkan dunia dan sangat menyokong merapatkan jurang Utara-Selatan, serta menegur pembangunan negara-negara Islam. Beliau tujukannya kepada pelbagai blok bukan NATO seperti ASEAN, G77, Pergerakan Negara-Negara Berkecuali, Pertubuhan Negara-Negara Islam, dan yang paling baru-baru ini, G22 pada ceramah terkini Pertubuhan Perdagangan Dunia pada lelaki Cancún.

Kontroversi[sunting | sunting sumber]

Krisis perlembagaan[sunting | sunting sumber]

Pada tahun 1983 dan 1991, Mahathir berdepan dengan pihak Raja dan Sultan dengan membuang kuasa veto Raja dan imuniti mereka dari dihukum. Sebelum pindaan ini, setiap Bil yang akan menjadi undang-undang dikehendaki mendapat persetujuan Agung. Dengan pindaan tersebut, bil yang diluluskan oleh Parlimen akan menjadi undang-undang selepas 30 hari tanpa mendapat persetujuan Agung. Bagaimanapun, perkara ini hanya untuk undang-undang sekular dan Sultan masih berkuasa dalam undang-undang Islam yang berada di bawah bidang kuasa mereka.

Pemecatan Anwar Ibrahim[sunting | sunting sumber]

Pada tahun 1998, kerajaan di bawah pimpinan Mahathir mendakwa Dato' Seri Anwar Ibrahim atas kesalahan salah laku seksual dan penyalahgunaan kuasa. Anwar pada masa itu adalah Timbalan Perdana Menteri dan Menteri Kewangan. Anwar mendakwa bahawa beliau dizalimi kerana beliau membawa isu korupsi dan nepotisme dan Mahathir serta orang-orangnya adalah sasaran bagi tuduhan tersebut. Penyokong Mahathir pula percaya bahawa Anwar sebenarnya korupsi dan nepotisme dan cuba untuk menggantikan Mahathir sebagai Perdana Menteri selepas melihat kejatuhan Presiden Suharto di Indonesia atas isu yang sama.

Krisis Anwar membawa kepada protes besar-besaran yang dikenali sebagai "Gerakan Reformasi" dan tertubuhnya Parti Keadilan Nasional (PKR) dalam Pilihan Raya Umum Malaysia 1999. Namun begitu, PKR hanya memenangi lima kerusi Parlimen pada pilihan raya tersebut dan hampir pupus pada Pilihan Raya Umum Malaysia 2004 apabila hanya memenangi satu kerusi Parlimen di Permatang Pauh yang dimenangi oleh isteri Anwar, Dr Wan Azizah. Parti tersebut walaubagaimanapun berjaya mendapat kemenangan besar dalam Pilihan Raya Umum Malaysia 2008 dengan memenangi 31 kerusi Parlimen, jumlah terbesar antara semua parti-parti pembangkang di Malaysia.

Keluar UMNO[sunting | sunting sumber]

Pada 19 Mei 2008, Dr Mahathir mengisytiharkan keluar dari parti UMNO[101]. Beliau mendakwa bertindak demikian kerana hilang keyakinan terhadap kepimpinan UMNO sekarang yang gagal membela nasib orang Melayu di negara ini. Beliau turut menyatakan sebab bahawa UMNO kini hanyalah dijadikan parti untuk mengiktiraf Abdullah sebagai Presiden UMNO dan mengutamakan kepentingan keluarganya sehingga membelakangkan negara di samping beberapa lagi sebab lain. Pengumuman keluar UMNO ini dibuat ketika beliau berucap di hadapan 1,000 orang di Alor Star, Kedah.

Sesetengah pemerhati politik berpendapat tindakan keluar UMNO berkait rapat dengan cubaan gagal Dr Mahathir untuk mendesak Abdullah turun dari jawatan sebagai presiden UMNO. Menurut sebuah tabloid The Malaysian Insider, Dr Mahathir mengadakan perjumpaan dengan Dato' Seri Najib Tun Razak, Timbalan Presiden UMNO yang juga Timbalan Perdana Menteri pada 18 Mei 2008. Perjumpaan itu berkemungkinan tidak berhasil memujuk Najib menentang Abdullah menyebabkan Mahathir tidak mempunyai pilihan lain selain keluar dari UMNO[102].

Mengulas pengumuman Mahathir keluar dari UMNO, bekas timbalan perdana menteri, Tun Musa Hitam di dalam tabloid dilaporkan berkata 'duri dalam daging sudahpun terkeluar' dan pucuk pimpinan UMNO pula harus menerima realiti bahawa UMNO tidak sekuat dahulu dan konsep 'Mahathirisme' sudah berlalu[103].

Sehari selepas perlantikan secara rasmi Datuk Seri Najib sebagai Perdana Menteri Malaysia yang keenam, Dr. Mahathir bersama-sama isterinya, Dr. Siti Hasmah dan anak mereka, Datuk Mokhzani telah menyerahkan borang untuk menjadi ahli UMNO semula. Upacara tersebut berlangsung di kediaman rasmi Perdana Menteri di Putrajaya.[104] Bertitik tolak kemasukan inilah UMNO menjadi kuat semula dan keyakinan rakyat terhadap kepimpinan negara yang diterajui UMNO semakin dipulihkan[perlu rujukan].

Kesihatan[sunting | sunting sumber]

Pada 24 Januari 1989 Dr Mahathir Mohamad pernah menjalani pembedahan pintasan arteri koronari di Hospital Besar Kuala Lumpur (HBKL), Kuala Lumpur.

Pada 9 November 2006, beliau sekali lagi dimasukkan ke Institut Jantung Negara (IJN) kerana serangan jantung setelah saluran darah arteri tersumbat.

Pada 14 Mei 2007, beliau dimasukkan ke Unit Rawatan Rapi (ICU) di Hospital Langkawi selepas kesukaran bernafas pada jam 4.00 petang.

Pada 4 September 2007, Dr Mahathir Mohamad menjalani pembedahan pintasan arteri koronari di IJN selama 5 jam. Pembedahan diketuai pakar jantung terkemuka, Tan Sri Dr. Yahya Awang, Datuk Dr. Razali Wathooth, Datuk Dr. Azahari Yakub, Datuk Dr. Venugopal Balchand, Datuk Ezani Mohd. Taib dan Ketua Pakar Bedah Kardiologi Klinik Mayo di California, Amerika Syarikat, Prof. Dr. Hartzell Schaff. Ini merupakan pembedahan saluran darah arteri kali ke-2.

Pada 15 September 2007, sekali lagi beliau dimasukkan ke Unit Rawatan Rapi di IJN jam 7.00 pm. Ketika itu beliau berusia 82 tahun.[105]

Malam 2 Oktober 2010, di Melbourne, Australia, Tun Dr Mahathir telah dimasukkan ke Hospital Epworth akibat sakit batuk dan selesema. Kemasukan beliau ke hospital tersebut disahkan oleh pegawai khasnya, Sufi Yusof. Dr Mahathir pergi ke Melbourne bertujuan untuk berucap pada seminar mengenai pembangunan manusia anjuran Kelab UMNO Australia Melbourne di University of Melbourne.

Persaraan[sunting | sunting sumber]

Mahathir menyampaikan ucapan di Perhimpunan Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu.

Selepas bersara, Mahathir telah dipilih sebagai Seri Maharaja Mangku Negara, membenarkan beliau untuk menerima pakai gelaran "Tun".[106] Beliau berjanji untuk "benar-benar" meninggalkan politik, menolak peranan emeritus dalam kabinet Abdullah.[107] Abdullah segera membuat tanda sebagai Perdana Menteri yang lebih tenang dan kurang pertentangan. Dengan kelayakan agama lebih kuat daripada Mahathir, beliau mampu untuk menewaskan lonjakan PAS dalam pilihan raya tahun 1999, dan memimpin Barisan Nasional dalam pilihan raya tahun 2004 kepada kemenangan yang sangat besar, mengambil 199 daripada 219 kerusi Parlimen.[108] Mahathir adalah Ketua Pegawai Eksekutif, Pengerusi dan dengan itu penasihat kanan kepada banyak syarikat Malaysia perdana, seperti Proton, Yayasan Kepimpinan Perdana dan syarikat minyak dan gas milik kerajaan Malaysia, Petronas, dan lain-lain.[109] Mahathir dan Abdullah mempunyai kejatuhan besar ke atas Proton pada tahun 2005. Ketua Eksekutif Proton, sekutu Mahathir, telah dipecat oleh lembaga pengarah syarikat tersebut. Dengan berkat Abdullah, syarikat itu kemudiannya menjual salah satu aset hadiah syarikat, syarikat motosikal MV Agusta yang telah dibeli atas nasihat Mahathir.[110] Mahathir juga mengkritik pemberian permit import untuk kereta asing, yang dikatakan telah menyebabkan jualan domestik Proton menderita,[111] dan menyerang Abdullah kerana membatalkan pembinaan tambak kedua antara Malaysia dan Singapura.[112] Mahathir mengadu bahawa pandangan beliau tidak mendapat siaran yang mencukupi oleh akhbar Malaysia, kebebasan yang beliau turut disekat semasa Perdana Menteri: beliau telah dinamakan sebagai salah satu daripada "Sepuluh Musuh Akhbar" oleh Jawatankuasa Melindungi Wartawan untuk sekatan beliau pada surat khabar dan penjara sesekali wartawan.[113] Beliau berpaling kepada perhatian dunia blog sebagai tindak balas, menulis kolum untuk Malaysiakini, laman web yang bersimpati kepada pembangkang, dan memulakan blog sendiri.[114] Beliau tidak berjaya mendapatkan pilihan raya daripada bahagian parti tempatan untuk menjadi perwakilan ke Perhimpunan Agung UMNO pada tahun 2006, di mana beliau merancang untuk memulakan pemberontakan terhadap kepimpinan Abdullah bagi parti.[115] Selepas pilihan raya 2008, di mana UMNO kehilangan majoriti dua pertiga di Parlimen, Mahathir meletak jawatan daripada parti. Abdullah telah digantikan oleh timbalannya, Najib Razak, pada tahun 2009, satu langkah yang mendorong Mahathir untuk menyertai semula parti.[116] Mahathir terus menarik kontroversi dalam persaraan untuk kenyataan mengenai hal ehwal antarabangsa. Beliau merupakan pengkritik lantang Israel, ke titik di mana pada tahun 2012 beliau menyatakan: "Saya gembira untuk dilabelkan antisemitik [...] Bagaimana saya boleh menjadi sebaliknya, apabila orang Yahudi yang selalu bercakap kengerian mereka mengalami semasa Holokus menunjukkan kekejaman Nazi yang sama dan sukar kepentingan hati ke arah bukan sahaja musuh-musuh mereka tetapi juga terhadap sekutu mereka apa-apa harus cuba untuk menghentikan pembunuhan yang tidak masuk akal musuh Palestin mereka. "[117] Mahathir menubuhkan Suruhanjaya Jenayah Perang Kuala Lumpur untuk menyiasat aktiviti Amerika Syarikat, Israel dan sekutu-sekutunya di Iraq, Lubnan dan wilayah Palestin.[118] Beliau juga telah mencadangkan bahawa serangan 11 September 2001 mungkin telah dilakukan oleh kerajaan Amerika Syarikat.[119]

Mahathir melancarkan Inisiatif Kuala Lumpur untuk Forum Menjenayahkan Perang pada tahun 2005 yang membawa kepada penubuhan Pertubuhan Keamanan Perdana Global pada tahun 2006. Forum ini diakhiri dengan sokongan utama daripada para peserta bahawa perjuangan aktif dan berterusan serius diperlukan untuk mengharamkan peperangan dan menggalakkan keamanan global Pada tahun 2010, Perdana Global Peace Foundation (PGPF) telah didaftarkan sebagai sebuah pertubuhan bukan kerajaan di mana Mahathir merupakan Presiden. Usaha yang telah diambil oleh PGPF adalah penubuhan PGPF Kerusi Tun Mahathir untuk Keamanan Global di Universiti Islam Antarabangsa Malaysia, program Mahathir Peace School Global, PGPF Club, Break the Siege, Projek Permata di Gaza dan Musim Sejuk Hangat dan Kempen Ramadhan. Seperti yang dibayangkan oleh Mahathir, PGPF amat menyokong keamanan sejagat melalui persidangan antarabangsa, ceramah dan program capaian luar di sekolah-sekolah, universiti dan forum awam. Mahathir menjalani pembedahan pintasan jantung pada tahun 2007, berikutan dua serangan jantung dalam tempoh dua tahun sebelumnya. Beliau telah menjalani operasi yang sama selepas serangan jantung pada tahun 1989. Selepas pembedahan 2007, beliau mengalami jangkitan dada. Beliau dimasukkan ke hospital untuk rawatan jangkitan dada lain pada tahun 2010.[115][120]

Berikutan skandal 1Malaysia Development Berhad pada tahun 2015, Mahathir menjadi seorang pengkritik kerajaan Perdana Menteri Najib Razak, lebih-lebih lagi daripada Abdullah.[80] Beliau telah berulang kali menggesa Najib untuk meletakkan jawatan.[121] Pada 30 Ogos 2015, beliau dan isterinya, Siti Hasmah, menghadiri perhimpunan Bersih 4 yang menyaksikan puluhan ribu menunjukkan perletakan jawatan Najib.[122]

Pada 2016, Mahathir mencetuskan beberapa protes yang memuncak dalam Perisytiharan Warga Malaysia dengan sendiri dengan bantuan Pakatan Harapan dan NGO untuk menggulingkan Najib.[123][124] Respon Najib kepada tuduhan rasuah telah mengetatkan cengkaman kuasa dengan menggantikan Timbalan Perdana Menteri, menggantung dua akhbar dan menolak melalui parlimen Rang Undang-undang Majlis Keselamatan Negara kontroversi yang menyediakan Perdana Menteri dengan kuasa belum pernah terjadi sebelumnya.[125][126] Pada Jun 2016, Mahathir juga secara aktif berkempen untuk calon AMANAH dari Pakatan Harapan untuk pemilihan kecil Sungai Besar 2016 dan pilihan raya umum Kuala Kangsar 2016.

Menjelang 2017, Mahathir telah mendaftarkan parti politik baru dan menyertai Pakatan Harapan. Beliau telah dicadangkan sebagai calon pengerusi dan calon perdana menteri Pakatan Harapan.[127]

Legasi[sunting | sunting sumber]

Mahathir dipaparkan di fasad Menara Telekom di Kuala Lumpur semasa sambutan hari kebangsaan pada tahun 2004. Di mana beliau merupakan pengasasnya.

Usaha-usaha beliau untuk menggalakkan pembangunan ekonomi di negara ini, Mahathir telah diberi gelaran Bapa Pemodenan.[128]

Kediaman rasmi Mahathir, Sri Perdana, di mana beliau tinggal dari 23 Ogos 1983 hingga 18 Oktober 1999, telah bertukar menjadi sebuah muzium (Galeria Sri Perdana). Selaras dengan prinsip pemuliharaan warisan, reka bentuk asal dan susun atur Sri Perdana telah dipelihara.

Mahathir telah menjadi tokoh kontroversi dan subjek serangan keras oleh pengkritiknya. Bekas de facto Menteri Undang-Undang Zaid Ibrahim menulis dalam memoirnya: "Dalam hati saya, saya tidak boleh menerima dakwaan bahawa Dr Mahathir secara peribadi adalah seorang yang korup. Orang korup tidak pernah berani untuk bercakap dengan sekuat-kuat Dr Mahathir Kekayaan bukanlah satu motivasi utama untuknya. Beliau hanya mendambakan kuasa."[129]

Dua daripada anak Mahathir, menjadi aktif dalam politik: Mokhzani adalah seorang pegawai kanan Belia UMNO (sayap pemuda parti) sebelum meninggalkan politik dan memberi tumpuan kepada kerjaya perniagaannya; Mukhriz telah dipilih ke Parlimen pada tahun 2008, dan pada tahun 2013 menjadi Menteri Besar Kedah.[130][131]

Menurut Wain, menulis biografi Mahathir pada tahun 2010:

Peningkatan taraf hidup, bersama-sama dengan bangunan barang pameran Dr. Mahathir dan pertahanan lantang kepentingan Malaysia, menyumbang kepada semangat jati diri kebangsaan, kebanggaan dan keyakinan yang tidak pernah wujud sebelum ini. Dia meletakkan Malaysia pada peta, dan kebanyakan rakyat Malaysia gembira mengenainya.... [Namun], dia tidak akan dapat lari daripada tanggungjawab untuk banyak masalah mungkin melanda masyarakat Malaysia pada masa akan datang, dari menjalar Islamisasi dengan rasuah dan ketidaksamaan. Untuk sementara beliau menerajui Malaysia bersama-sama selama 22 tahun, sistem pentadbiran politik atrofid dan reput di bawah jenama tadbir urus peribadi beliau.[132]

Keputusan pilihanraya[sunting | sunting sumber]

Parlimen Malaysia
Tahun Perlembagaan Undi Pct Pembangkang Undi Pct Buang undi Majoriti Keluar
1964 Kota Star Selatan Mahathir Mohamad (UMNO) 12,406 60.22% Mohd. Sha'ari Abd. Shukor (PAS) 8,196 39.78% 21,440 4,210 82.8%
1969 Mahathir Mohamad (UMNO) 12,032 48.03% Yusof Rawa (PAS) 13,021 51.97% 25,679 989 78.6%
1974 Kubang Pasu Mahathir Mohamad (UMNO) Tiada Tiada Tiada Tiada Tiada Tidak ditolak Tiada Tiada
1978 Mahathir Mohamad (UMNO) 18,198 64.64% Halim Arshat (PAS) 9,953 35.36% Tidak diketahui 8,245 78.36%
1982 Mahathir Mohamad (UMNO) 24,524 73.67% Yusof Rawa (PAS) 8,763 26.33% 34,340 15,761 78.79%
1986 Mahathir Mohamad (UMNO) 25,452 71.48% Azizan Ismail (PAS) 10,154 28.52% 36,409 15,298 74.21%
1990 Mahathir Mohamad (UMNO) 30,681 78.07% Sudin Wahab (S46) 8,619 21.93% 40,570 22,062 77.51%
1995 Mahathir Mohamad (UMNO) 24,495 77.12% Ahmad Mohd Alim (PAS) 7,269 22.88% 33,010 17,226 73.61%
1999 Mahathir Mohamad (UMNO) 22,399 63.22% Ahmad Subki Abd. Latif (PAS) 12,261 34.61% 36,106 10,138 78.62%

Penulisan[sunting | sunting sumber]

Buku[sunting | sunting sumber]

Blog[sunting | sunting sumber]

Beliau mula menulis blog pada 1 Mei 2008 pada pukul 1:27 pagi, dengan penulisan beliau "The Appointment of Judges". Pada 19 Jun, blog beliau telah berpindah ke laman baru yang lebih dipercayai dan selamat simpanannya.[133] Kini blog beliau terletak di http://chedet.cc/blog/.

Anugerah[sunting | sunting sumber]

  • 2003 - MY-KED Royal Family Order of Kedah (DK).svg Darjah Kerabat (DK) Kedah[134]
  • 2003 - MY Darjah Yang Mulia Pangkuan Negara (Defender of the Realm) - SMN.svg Seri Maharaja Mangku Negara (SMN); Membawa gelaran Tun
  • 2003 - MY-SAR Order of the Star of Sarawak - 1 ribbon SBS.svg Satria Bintang Sarawak (SBS); Membawa gelaran Pehin Sri

Garis masa[sunting | sunting sumber]

Rujukan[sunting | sunting sumber]

Catatan[sunting | sunting sumber]

  1. ^ Tunku Abdul Rahman, Tun Abdul Razak dan Hussein Onn adalah ahli-ahli kerabat diraja atau mempunyai keturunan diraja,[17] begitu juga anak Tun Razak Najib. Bapa dan datuk Abdullah Ahmad Badawi merupakan tokoh agama terkemuka.[19]

Nota kaki[sunting | sunting sumber]

  1. ^ Research on the Early Malay Doctors 1900-1957 Malaya and Singapore, By Faridah Abdul Rashid.
  2. ^ A Doctor In The House
  3. ^ a b Snippets – Birthday, Road Transport, Blocks & M.V. Agusta chedet.co.cc, Julai 2008
  4. ^ The early years, 1947-1972, koleksi artikel Dr Mahathir di akhbar Singapura, The Straits Times
  5. ^ Mahathir turns 85: Achievements and gallery
  6. ^ 'The Tragedy That Didn't Happen: Malaysia's Crisis Management and Capital Controls' oleh Dr. Marie-Aimée Tourres, ulasan dari 'Executive Intelligence Review', 13 Ogos 2004
  7. ^ 'Malaysian Maverick: Mahathir Mohamad in Turbulent Times', oleh Barry Wain
  8. ^ Barry Wain, chedet.co.cc, 14 Jun 2010
  9. ^ 'Beyond Mahathir: Malaysian politics and its discontents' oleh Boo Teik Khoo, quote ucapan Mahathir di Kolej St. Catherine, Universiti Oxford, 1996
  10. ^ The Financial Turmoil and Malaysia, chedet.co.cc, 20 Oktober 2008
  11. ^ Mahathir, Malaysia's Autocratic Modernizer, Steps Down, The New York Times, 01 November 2003
  12. ^ ISA, chedet.co.cc, 28 September 2009
  13. ^ "Dr Mahathir quits Umno, again". The Star Online. 19 February 2016. Dicapai pada 15 October 2016. 
  14. ^ Abdul Rahman, Tunku (September 1969). May 13 – Before and After. Kuala Lumpur: Penerbitan Utusan Melayu. pp. 117–121. 
  15. ^ "Dr Mahathir's new party officially registered". Free Malaysia Today FMT News. 9 September 2016. Dicapai pada 15 October 2016. 
  16. ^ http://www.mykedah2.com/e_20hall_fame/e202_5_07.htm
  17. ^ a b Wain 2010, halaman 4–5
  18. ^ Wain 2010, halaman 7–8
  19. ^ Perlez, Jane (2 November 2003). "New Malaysian Leader's Style Stirs Optimism". New York Times. The New York Times Company. Dicapai pada 12 January 2011. 
  20. ^ Wain 2010, halaman 9
  21. ^ a b Tan & Vasil, p. 51
  22. ^ Victor A. Pogadaev. 20 Tahun Yang Mengubah Wajah Malaysia. Berita Harian, 13. 3. 2002
  23. ^ Mahathir dan Abdullah akan hadir perasmian Perhimpunan Agung Umno
  24. ^ Morais 1982, halaman 27
  25. ^ Morais 1982, halaman 28–29
  26. ^ a b Wain 2010, halaman 39
  27. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 27–28
  28. ^ Wain 2010, halaman 33–34
  29. ^ a b Milne & Mauzy 1999, halaman 25
  30. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 64
  31. ^ Wain 2010, halaman 38–40
  32. ^ Wain 2010, halaman 40
  33. ^ Wain 2010, halaman 38
  34. ^ "The exotic doctor calls it a day". The Economist. 3 November 2003. Dicapai pada 4 February 2011. 
  35. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 28
  36. ^ Sankaran & Hamdan 1988, halaman 18–20
  37. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 30–31
  38. ^ Branigin, William (29 December 1992). "Malaysia's Monarchs of Mayhem; Accused of Murder and More, Sultans Rule Disloyal Subjects". The Washington Post. 
  39. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 32
  40. ^ Wain 2010, halaman 203–205
  41. ^ Wain 2010, halaman 206–207
  42. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 51–54
  43. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 56
  44. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 57
  45. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 57–59
  46. ^ Wain 2010, halaman 97–98
  47. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 80–89
  48. ^ Sankaran & Hamdan 1988, halaman 50
  49. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 40–43
  50. ^ Crossette, Barbara (7 February 1988). "Malay Party Ruled Illegal, Spurring Conflicts". New York Times. Dicapai pada 5 February 2011. 
  51. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 43–44
  52. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 46–49
  53. ^ Wain 2010, halaman 65–67
  54. ^ Cheah, Boon Keng (2002). Malaysia: the making of a nation. Institute of Southeast Asian Studies. p. 219. ISBN 981-230-154-2. 
  55. ^ Kim Hoong Khong (1991). Malaysia's general election 1990: continuity, change, and ethnic politics. Institute of South East Asian Studies. pp. 15–17. ISBN 981-3035-77-3. 
  56. ^ Wain 2010, halaman 1–3
  57. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 165
  58. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 166
  59. ^ Milne & Mauzy 1999, halaman 74
  60. ^ Wain 2010, halaman 104–105
  61. ^ Wain 2010, halaman 280
  62. ^ Hilley, John (2001). Malaysia: Mahathirism, hegemony and the new opposition. Zed Books. p. 256. ISBN 1-85649-918-9. 
  63. ^ Wain 2010, halaman 189
  64. ^ Wain 2010, halaman 185–188
  65. ^ Wain 2010, halaman 186–187
  66. ^ Wain 2010, halaman 105–109
  67. ^ Wain 2010, halaman 208–214
  68. ^ Stewart 2003, halaman 32
  69. ^ Stewart 2003, halaman 64–86
  70. ^ Stewart 2003, halaman 106–111
  71. ^ Wain 2010, halaman 293–296
  72. ^ Wain 2010, halaman 297–298
  73. ^ Wain 2010, halaman 299
  74. ^ Stewart 2003, halaman 141
  75. ^ Stewart 2003, halaman 142
  76. ^ Stewart 2003, halaman 140–141
  77. ^ Wain 2010, halaman 79–80
  78. ^ Wain 2010, halaman 80
  79. ^ Spillius, Alex (31 October 2003). "Mahathir bows out with parting shot at the Jews". The Daily Telegraph. UK. Dicapai pada 5 February 2011. 
  80. ^ a b Kaos Jr., Joseph (4 April 2015). "Dr M past his quiet stage, asks Najib to step down". The Star (Malaysia). Dicapai pada 7 August 2015. 
  81. ^ a b "Mahathir to launch war crimes tribunal". The Star (Associated Press). 31 January 2007. Dicapai pada 14 January 2008. 
  82. ^ "Creativity – the key to NEM's success". The Star Online. 14 August 2010. Dicapai pada 4 September 2010. 
  83. ^ see Mahathir Mohamad’s preface to Asia’s New Crisis, edited by Frank-Jürgen Richter, Pamela Mar (eds): John Wiley & Sons, Singapore, 2004, (see Amazon)
  84. ^ "Commanding Heights: Dr. Mahathir bin Mohamad". PBS.org. Dicapai pada 1 February 2008. 
  85. ^ World: Asia-Pacific Reform protests follow Gore's Malaysia speech
  86. ^ Butler, Steven (15 November 1998). "Turning the Tables in a Very Tawdry Trial". usnews.com. Dicapai pada 20 March 2009. 
  87. ^ Symonds, Peter. "What Anwar Ibrahim means by "reformasi" in Malaysia" Malaysia Today
  88. ^ Shattered Summit: A high-handed speech by Al Gore started this year's APEC meeting on the wrong foot. It never recovered.
  89. ^ Joseph Masilamany (29 June 2006). "Mending fences". theSun. Dicapai pada 10 August 2006. 
  90. ^ Nicolas Rothwell (16 July 1998). "Upsetter tips the apple cart". The Australian. p. 4. 
  91. ^ "INVESTMENT IN MALAYSIA". Asia Times. Dicapai pada 10 December 2012. 
  92. ^ "INTERNATIONAL BUSINESS; Malaysia Extends Deadline in Singapore Exchange Dispute". New York Times. 1 January 2000. Dicapai pada 10 December 2012. 
  93. ^ "Malaysia's stockmarket; Daylight Robbery". The Economist. 10 July 1999. Dicapai pada 10 December 2012. 
  94. ^ http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_1533_2009-06-23.html%7C"Singapore-Malaysia water agreements"
  95. ^ http://www.straitstimes.com/sites/straitstimes.com/files/20150323/ST-Special-Edition-150323.pdf%7CPlans for a natural gas pipeline from Terengganu to Singapore.
  96. ^ http://chedet.cc/?p=1620
  97. ^ http://www.scmp.com/news/asia/article/1756234/lee-kuan-yews-death-mahathir-mohamad-last-southeast-asias-old-guard
  98. ^ http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/lee-kuan-yew-was-pivotal-to-singapores-success-mahathir
  99. ^ "Dr M nominated for Nobel Prize".
  100. ^ Bowring, Philip (23 September 1998). "Twin Shocks Will Leave Their Mark on Malaysia". International Herald Tribune. Diarkibkan daripada original pada 11 June 2008. Dicapai pada 14 January 2008. 
  101. ^ Tun Dr Mahathir Umum Keluar Umno Berkuatkuasa Serta Merta, Bernama. Dicapai 20 Mei, 2008
  102. ^ [1], Malaysian Insider, 19 Mei 2008
  103. ^ Musa: 'Duri dalam daging sudahpun terkeluar', Malaysiakini, 19 Mei 2008
  104. ^ Dr M kembali ke Umno hari ini, Malaysiakini, "Muda Mohd Noor", 12:18PM Apr 4, 2009
  105. ^ Dr. Mahathir masuk semula ke ICU, Utusan Online.
  106. ^ "Mahathir honoured as he steps down". The Age. Australia. 31 October 2003. Dicapai pada 6 February 2011. 
  107. ^ Wain 2010, halaman 307
  108. ^ Wain 2010, halaman 307–318
  109. ^ Wain 2010, halaman 322
  110. ^ Wain 2010, halaman 320
  111. ^ Backman, Michael (10 August 2005). "Family ties lubricate Malaysia wheels of power". The Age. Australia. Dicapai pada 12 February 2011. 
  112. ^ Wain 2010, halaman 321
  113. ^ Wain 2010, halaman 323–325
  114. ^ Wain 2010, halaman 325
  115. ^ a b Wain 2010, halaman 326
  116. ^ Wain 2010, halaman 329–332
  117. ^ "Dr M says glad to be called 'Antisemitic'". CFCA. Dicapai pada 29 September 2012. 
  118. ^ BrusselsTribunal.org
  119. ^ Roslan Rahman (11 September 2011). "Malaysia's Mahathir: 9/11 not work of Muslims". AFP News. Dicapai pada 10 November 2014. 
  120. ^ Porter, Barry (5 October 2010). "Ex-Malaysian Prime Minister Mahathir Discharged From Australian Hospital". Bloomberg L.P. Dicapai pada 12 February 2011. 
  121. ^ "Dr M, BN men have every right to meet up, Nur Jazlan says". 14 October 2015. Dicapai pada 14 October 2015. 
  122. ^ http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/dr-m-shows-up-at-bersih-4-rally
  123. ^ http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/malaysia-alliance-demands/2572686.html
  124. ^ http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/mahathir-and-opposition-sign-declaration-to-oust-najib
  125. ^ "Malaysia's Najib looks to ride out political crisis". 11 August 2015. Dicapai pada 8 December 2015. 
  126. ^ "New bill gives Najib extensive powers". 5 December 2015. Dicapai pada 8 December 2015. 
  127. ^ "Mahathir Mohamad's return shows the sorry state of Malaysian politics". The Economist. 1 July 2017. Dicapai pada 2 July 2017. 
  128. ^ Chaudhuri, Pramitpal (17–18 November 2006). "Visionary, who nurtured an Asian 'tiger'". Hindustan Times. Leadership Summit (speech). India. Dicapai pada 15 January 2008. 
  129. ^ Ibrahim, Zaid (2009). Saya Pun Melayu. Petaling Jaya, Malaysia: ZI Publications. p. 227. ISBN 978-967-5-26603-4. 
  130. ^ Wain 2010, halaman 331
  131. ^ "Unexpected Results". Sin Chew Jit Poh. 27 March 2009. Dicapai pada 12 February 2011. 
  132. ^ Wain 2010, halaman 349
  133. ^ http://dr-chedet.blogspot.com/, Blog lama.
  134. ^ "Sultan of Kedah's Honours ListHonours List for the Year 2003", The Star Online. 20 Januari 2003.

Petikan teks[sunting | sunting sumber]

  • Dhillon, Karminder Singh (2009). Malaysian Foreign Policy in the Mahathir Era 1981–2003: Dilemmas of Development. NUS Press. ISBN 9971-69-399-2. 
  • Milne, R. S.; Mauzy, Diane K. (1999). Malaysian Politics under Mahathir. Routledge. ISBN 0-415-17143-1. 
  • Morais, J. Victor (1982). Mahathir: A Profile in Courage. Eastern Universities Press. OCLC 8687329. 
  • Sankaran, Ramanathan; Mohd Hamdan Adnan (1988). Malaysia's 1986 General Election: the Urban-Rural Dichotomy. Institute of Southeast Asian Studies. ISBN 981-3035-12-9. 
  • Stewart, Ian (2003). The Mahathir Legacy: a Nation Divided, a Region at Risk. Allen & Unwin. ISBN 1-86508-977-X. 
  • Wain, Barry (2010). Malaysian Maverick: Mahathir Mohamad in Turbulent Times. Palgrave Macmillan. ISBN 0-230-23873-4. 
  • James Chin & Joern Dosch. Malaysia Post Mahathir: a decade of change?. Marshall Cavendish. 2016. isbn 9814677558

Bacaan lanjut[sunting | sunting sumber]

  • Mahathir Mohamad. (2011). A Doctor In The House: The Memoirs of Tun Dr Mahathir Mohamad. Petaling Jaya: MPH Publication.

Pautan luar[sunting | sunting sumber]

Wikiquote-logo.svg
Wikiquote mempunyai koleksi petikan mengenai:


Penyandang Terdahulu Perdana Menteri Malaysia
16 Julai 198131 Oktober 2003
Penyandang Kemudian
Hussein Onn Dato' Seri Abdullah bin Haji Ahmad Badawi
Penyandang Terdahulu Presiden UMNO
28 Jun 198130 Oktober 2003
Penyandang Kemudian
Hussein Onn Dato' Seri Abdullah bin Haji Ahmad Badawi
Penyandang Terdahulu Timbalan Perdana Menteri Malaysia
5 Mac 197615 Julai 1981
Penyandang Kemudian
Tun Hussein Onn
Musa Hitam
Penyandang Terdahulu Menteri Kewangan Malaysia
1 Jun 200131 Oktober 2003
Penyandang Kemudian
Tun Daim Zainuddin Dato' Seri Abdullah bin Haji Ahmad Badawi